Қазақстанда қылмыс 15%-ға азайды. Бұл туралы Премьер-министр Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен «Заң мен тәртіп» конституциялық қағидатын іске асыру жөніндегі ведомствоаралық комиссия отырысында айтылды. Үкіметтің ресми ақпараттық ресурсы арқылы ұсынылған мәліметтерге сәйкес, жиында қоғамдық қауіпсіздік, интернет-алаяқтық, жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылық және заңсыз алкоголь айналымына қарсы күрес мәселелері қаралды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Отырыста бірнеше маңызды көрсеткіш жарияланды. Елде 1,8 млн бейнебақылау камерасы орнатылған, алаяқтардың 1,6 млн-нан астам қоңырауы бұғатталған, ал заңсыз алкоголь айналымына қатысты 4,5 мың кәсіпкер лицензиясынан айырылған.
Премьер-министр мемлекеттік органдарға құқық бұзушылықтардың алдын алу шараларын күшейтіп, қоғамдық және жол қауіпсіздігіне қатер төндіретін жағдайларды ерте анықтау жөнінде тапсырмалар берді.
Бектенов: Тәртіп болмаса, мақсаттарға жету мүмкін емес
Үкімет басшысы «Заң мен тәртіп» қағидаты мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарының бірі екенін атап өтті.
«"Заң мен тәртіп" – қазіргі таңда ең жоғарғы конституциялық деңгейде бекітілген мемлекетіміздің негізгі қағидаттары. Президентіміз үнемі айтатындай, нағыз патриот ол - бірінші кезекте заңға бағынатын, тәртіпті сақтайтын, тазалықты бағалайтын, табиғатты аялайтын еңбекқор, білімді азамат. Сондықтан дәл осындай құндылықтарды бәріміз кеңінен насихаттауымыз, ілгерілетуіміз қажет. Тәртіп болмаса, елімізде экономикалық, әлеуметтік, саяси, басқа мақсаттарға қол жеткізу мүмкін емес», – деп атап өтті Олжас Бектенов.
Комиссия мемлекеттік органдардың құқық бұзушылықтардың алдын алу жөніндегі жұмысын үйлестіреді. Бұл жолғы отырыста «Заң мен тәртіп» идеологиясын қоғамда ілгерілету тұжырымдамасының орындалуы және профилактикалық шаралардың нәтижелері талқыланды.
Қазақстанда қылмыс қаншалықты азайды?
Ішкі істер министрі Ержан Сәденовтің мәліметінше, жыл басынан бері елдегі қылмыс деңгейі 15%-ға төмендеген. Қылмыстардың ашылу көрсеткіші 5%-ға өскен.
Осы кезеңде 13,7 млн әкімшілік құқық бұзушылықтың жолы кесілген.
Бас прокурордың орынбасары Ерлан Өтегенов те қылмыстық құқық бұзушылықтардың азайғанын хабарлады. Оның деректеріне сәйкес:
- Қылмыстық құқық бұзушылықтар саны 14,6%-ға төмендеді.
- Қоғамдық орындардағы қылмыс 22%-ға қысқарды.
- Көшелердегі қылмыс 20%-ға азайды.
- Алаяқтық фактілері 20%-ға төмендеді.
- Кибералаяқтық 22%-ға азайды.
- Есірткі қылмыстары 7,3%-ға қысқарды.
ІІМ мен прокуратура жариялаған жалпы қылмыс көрсеткіштері бір-біріне жақын болғанымен, оларды есептеу әдістемелері туралы қосымша мәлімет берілмеген. Сондықтан 15% және 14,6% көрсеткіштерін бір статистикалық қатар ретінде қарастыруға болмайды.
Қазақстанда 1,8 млн бейнебақылау камерасы орнатылған
Қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде бейнебақылау жүйелерінің рөлі артып келеді.
ІІМ мәліметінше, Қазақстанда 1,8 млн камера орнатылған. Бейнебақылаумен 65 мың аула қамтылған.
Осы жүйелердің көмегімен 13,8 мың қылмыс ашылып, 763 мыңнан астам әкімшілік құқық бұзушылықтың жолы кесілген.
Қалалар мен аудан орталықтарында жедел басқару орталықтарының желісі кеңейтіліп жатыр.
Сонымен қатар елімізде бейнеаналитика функциясы бар 51 мың камера жұмыс істейді. Жыл соңына дейін олардың санын 60 мыңға жеткізу жоспарланған.
Ұлттық бейнемониторинг жүйесін құруға дайындық та жүргізілуде.
Полиция жасанды интеллект пен смарт-жетондарды қолданады
Қоғамдық қауіпсіздік жүйесін цифрландыру аясында полиция қызметкерлерін смарт-жетондармен жарақтандыру жалғасып жатыр.
Бұл құрылғылар полиция қызметкерлерінің әрекеттерін жедел үйлестіруге және жасанды интеллект технологияларын пайдалануға мүмкіндік береді.
Сонымен бірге полиция мен азаматтар арасындағы цифрлық байланыс кеңейіп келеді.
Мобильді қосымшалар арқылы 138 мың өтініш түскен. Оның 80 мыңы eGov пен банктік қосымшаларда қолжетімді «Заң мен тәртіп» сервисі арқылы жолданған.
Учаскелік инспекторлар тұрғындармен үй чаттары арқылы байланыс орнатып, азаматтармен кездесулер өткізуде.
Алаяқтардың 1,6 млн қоңырауы бұғатталды
Интернет-алаяқтыққа қарсы күрес отырыстың маңызды тақырыптарының бірі болды.
Бас прокуратура мен «Қазақтелеком» АҚ бірлесіп жүзеге асырып жатқан «Антиколл-орталық» жобасы аясында 1,6 млн-нан астам алаяқтық қоңыраудың жолы кесілген.
Сонымен қатар жалпы сомасы 389 млн теңге болатын 766 кредиттің рәсімделуіне жол берілмеген.
Бұл көрсеткіштер алаяқтардың азаматтардың атына заңсыз қарыз рәсімдеу әрекеттеріне қарсы қолданылып жатқан шаралардың ауқымын сипаттайды.
Дегенмен бұғатталған қоңыраулар саны алаяқтықтан толық қорғаныс қамтамасыз етілді дегенді білдірмейді. Азаматтардың жеке деректерін қорғауы және күмәнді қаржылық операцияларды тексеруі әлі де маңызды.
Мектептерге 8 мың полиция қызметкері бекітілді
Жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылықтардың алдын алу жұмыстары да кеңейтілуде.
ІІМ мәліметінше, мектептерге 8 мың полиция қызметкері бекітілген. Елімізде 267 «Жас сақшы» және 69 «Жас Бүркіт» сыныбы жұмыс істейді.
Жыл басынан бері жасөспірімдерге қатысты 1,5 мыңнан астам қылмыстың жолы кесілгені хабарланды. Кәмелетке толмағандар жасаған қылмыстардың жалпы саны 9%-ға азайған.
Сонымен бірге «Саналы ұрпақ» және «Тәлімгер» жобалары жүзеге асырылып жатыр.
500 мектеп пен колледжде прокуратура және полиция органдарының ардагерлері оқушыларға тәлімгерлік етеді.
17 мың бала психологиялық көмек алды
Оқу-ағарту министрі Жұлдыз Сүлейменова мектептерде құқықтық сауаттылықты арттыру және қауіпсіз мінез-құлық мәдениетін қалыптастыру жөніндегі жұмыстар туралы баяндады.
«Адал азамат» бағыты аясында білім беру ұйымдарында «Таза Қазақстан», «Заң мен тәртіп», «Еңбек адамы», «Конституция негіздері» және «Жеке қауіпсіздік» курстары енгізілген. «Құқық негіздері» пәні жаңартылған.
2026 жылдың тоғыз айында Психологиялық қолдау орталықтары 17 мыңға жуық бала мен 9 мың ата-анаға консультациялық және психологиялық көмек көрсеткен.
Педагог-психологтарға арналған 21 мың әдістемелік іс-шара өткізілген.
«ДосболLIKE» буллингке қарсы бағдарламасы аясында 14 850 педагог даярланып, 70 оқыту іс-шарасы ұйымдастырылған.
Еріктілердің көмегімен 300 қылмыс ашылды
Құқық бұзушылықтардың алдын алуға азаматтық қоғам өкілдері де тартылып жатыр.
Еріктілер мен қоғамдық көмекшілердің қатысуымен 20 мың әкімшілік құқық бұзушылықтың жолы кесіліп, 300 қылмыс ашылған.
Мәдениет және ақпарат министрі Арман Қырықбаевтың мәліметінше, елімізде құқықтық мәдениетті арттыруға және азаматтардың заңды мүдделерін қорғауға бағытталған 500-ге жуық әлеуметтік жоба жүзеге асырылуда.
Қазақстанның Азаматтық альянсымен бірлесіп республикалық жобалық кеңсе құрылған. Өңірлерде 20 жобалық кеңсе жұмыс істейді.
Үкіметтік емес ұйымдар мен азаматтарға 1 мыңға жуық құқықтық консультация берілген.
Құқықтық ағарту жұмыстары «Халық заңгері» және «Құқықтық дәріхана» бастамалары арқылы да жүргізілуде.
Жыл сайын 250 қала мен ауылда 150 мыңға жуық азамат тегін заңгерлік кеңес алады. Жобалар іске асырылған барлық кезеңде 1 млн-нан астам адамға көмек көрсетілген.
Есірткі зертханалары анықталып, 360 келі зат тәркіленді
Есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл бойынша да нәтижелер жарияланды.
Ұлттық таргетинг-орталық еліміздің төрт өңірінде төрт есірткі зертханасын анықтаған.
360 келіге жуық синтетикалық есірткі тәркіленген. Ал есірткі қылмыстарының саны 7,3%-ға төмендеген.
Үкімет бұл бағытта құқық қорғау органдарының өзара іс-қимылын және алдын алу жұмыстарын жалғастыруды көздеп отыр.
Мас күйінде жасалған қылмыстар 2,5%-ға азайды
Комиссия отырысының екінші бөлігінде алкоголь тұтынумен байланысты құқық бұзушылықтардың алдын алу және азаматтарға медициналық көмек көрсету мәселелері қаралды.
Ішкі істер министрі Ержан Сәденовтің айтуынша, жыл басынан бері мас күйінде жасалған қылмыстық құқық бұзушылықтар 2,5%-ға азайып, 6,9 мың фактіні құраған.
Сонымен қатар:
- Қоғамдық орындарда алкоголь ішіп, мас күйінде жүруге қатысты 184 мыңнан астам құқық бұзушылықтың жолы кесілді.
- Отбасылық-тұрмыстық құқық бұзушылықтар үшін 68,7 мыңнан астам адам жауапқа тартылды.
- Соттар алкоголь тұтынуға тыйым салу туралы 17,5 мың шешім шығарды.
- Алкоголь айналымы саласында 9 мың заң бұзушылық анықталды.
Үкімет қоғамдық қауіпсіздік пен отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алуда алкогольді шамадан тыс тұтыну мәселесіне ерекше назар аударып отыр.
4,5 мың кәсіпкер алкоголь лицензиясынан айырылды
Алкоголь өнімдерін сату ережелерінің сақталуына бақылау күшейтілген.
ІІМ мәліметінше, жыл басынан бері алкоголь айналымына қатысты анықталған заң бұзушылықтар нәтижесінде 4,5 мың кәсіпкер лицензиясынан айырылған.
Салынған айыппұлдардың жалпы сомасы 932,4 млн теңгені құраған.
Қаржылық мониторинг агенттігі алкоголь өндіретін 10 жасырын цехтың жұмысын тоқтатқан. Құрамында алкоголі бар 67 мың литр өнім тәркіленіп, 15 қылмыстық іс бойынша тергеу жүргізіліп жатыр.
Қаржы министрі Мәди Такиевтің мәліметінше, 2026 жылдың тоғыз айында 5,6 млн литр заңсыз алкоголь өнімі анықталған.
Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда сегіз есе көп.
Алайда анықталған заңсыз өнім көлемінің артуы заңсыз өндірістің дәл осынша көбейгенін міндетті түрде білдірмейді. Көрсеткішке бақылау мен анықтау жұмыстарының нәтижелілігі де әсер етуі мүмкін.
Алкогольге тәуелді 3,6 мың адам оңалтудан өтті
Денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарова алкогольге тәуелді азаматтарға медициналық көмек көрсету және оңалту жүйесін дамыту туралы баяндады.
2026 жылдың тоғыз айында 3,6 мыңнан астам пациент оңалтудан өткен. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңіндегі көрсеткіштен екі есе көп.
Жыл басынан бері өңірлерде жеті Уақытша бейімдеу орталығы ашылған.
Нәтижесінде мұндай орталықтардың жалпы саны 47-ге жетіп, олардың жиынтық сыйымдылығы 700 орыннан асқан.
Елімізде медициналық ұйымдар жанында 3,5 мыңнан астам денсаулық мектебі жұмыс істейді. Олар азаматтарға салауатты өмір салты және денсаулыққа қауіп төндіретін факторлардың алдын алу бойынша кеңес береді.
Сонымен қатар 2027–2031 жылдарға арналған психикалық денсаулықты қорғау жөніндегі кешенді жоспардың жобасы әзірленген.
Құжатта медициналық және әлеуметтік оңалтуды дамыту, тәуелділікті ерте анықтау және пациенттерді түрлі ведомстволардың бірлесіп сүйемелдеуі көзделген. Әзірге бұл – жоспар жобасы.
Бектенов қандай тапсырмалар берді?
Отырыс қорытындысында Премьер-министр мас күйінде жасалатын құқық бұзушылықтардың алдын алудың кешенді моделіне көшу қажеттігін атап өтті.
Сондай-ақ қоғамдық және жол қауіпсіздігіне жоғары қатер төндіретін адамдарға қатысты бірыңғай ведомствоаралық бақылау тетігін құру мәселесі көтерілді.
Мемлекеттік органдарға мынадай тапсырмалар жүктелді:
- Қаржы министрлігіне алкоголь нарығын реттеуді, соның ішінде қашықтан сату мен жеткізу тәртібін жетілдіру, сондай-ақ ережелерді жүйелі бұзатын субъектілердің жауапкершілігін қатаңдату.
- Денсаулық сақтау министрлігіне алкогольге тәуелді адамдарды емдеу және оңалту жүйесін жетілдіру, медициналық куәландыру тәртібін қайта қарау, ауылдық жерлердегі фельдшерлерді даярлау және зертханалық жабдықтарды жаңарту.
- Қаржылық мониторинг агенттігіне ІІМ және Қаржы министрлігімен бірлесіп, заңсыз алкоголь өндіру мен айналымына қарсы қылмыстық-құқықтық тетіктерді күшейту.
- Ішкі істер министрлігіне құқық бұзушылықтардың алдын алу жұмысын күшейту, мемлекеттік органдардың іс-қимылына тұрақты мониторинг жүргізу және үйлестіру.
- Әкімдіктерге уақытша бейімдеу және детоксикация орталықтарының желісін дамыту.
- Мәдениет және ақпарат министрлігіне алкогольді шамадан тыс тұтынудың, зорлық-зомбылықтың, отбасылық жанжалдардың және жол-көлік оқиғаларының алдын алуға бағытталған түсіндіру жұмыстарын күшейту.
Үкімет басшысы қабылданатын шаралардың басты мақсаты құқық бұзушылық болғаннан кейін әрекет ету емес, оның алдын алу болуы керектігін атап өтті.
Бұл ретте алкогольді қашықтан сатуға қатысты жаңа тәртіп, жауапкершілікті қатаңдату және ведомствоаралық бақылау тетіктері әзірге тапсырмалар деңгейінде. Оларды қолданысқа енгізілген жаңа заңнамалық нормалар ретінде қарастыруға болмайды.
Бұған дейін біз Үкіметтің құқық бұзушылықтардың алдын алу шараларын күшейту жөніндегі жұмысын жазған едік. Сол кезде де Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен ведомствоаралық комиссия отырысында «Заң мен тәртіп» қағидатын іске асыру және қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселелері қаралған болатын.
