Сақтандырушылардың табысы артып, келісімшарттар саны қысқарды. Қазақстанның сақтандыру нарығы зейнетақы аннуитеттерінің есебінен өсіп келеді. Алайда мүлікті сақтандыру әлсіреп, жазатайым оқиғалардан сақтандыру полистерінің сатылымы күрт төмендеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің 2026 жылғы қаңтар–тамыз айларындағы деректерінен белгілі болды. Статистика сақтандыру компанияларына түсетін қаражат көлемі мен жасалған келісімшарттар санының бір-біріне қарама-қайшы бағытта өзгеріп жатқанын көрсетеді.
Сақтандыру сыйлықақылары 1,2 трлн теңгеден асты, ал келісімшарттар үштен бірге азайды
2026 жылдың алғашқы сегіз айында қазақстандық сақтандыру компаниялары 1,24 трлн теңге сыйлықақы жинады. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 11,8%-ға көп.
Сақтандыру компанияларының активтері жыл басынан бері 17,1%-ға өсіп, 4,6 трлн теңгеге жетті.
Қаржылық көрсеткіштерге қарасақ, салада өсім бар. Алайда келісімшарттар статистикасы мүлде басқа көріністі көрсетеді.
Қазақстанда жасалған сақтандыру келісімшарттарының саны 31,7%-ға қысқарып, 11,8 миллионға дейін төмендеді.
Яғни сақтандыру жүйесіне түсетін ақша көбейгенімен, жаңа келісімшарттар саны айтарлықтай азайған.
Мұндай алшақтықтың негізгі себептерінің бірі – нарық құрылымының өзгеруі. Ірі зейнетақы аннуитеттері қарқынды дамып жатқанда, халыққа арналған кейбір сақтандыру өнімдерінің сатылымы төмендеп отыр.
Жазатайым оқиғалардан сақтандыру 77,5%-ға құлдырады
Ең үлкен қысқару жазатайым оқиғалардан сақтандыру саласында тіркелді. Бұл бағытта жасалған келісімшарттар саны бір жыл ішінде 77,5%-ға азайды.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі мұны банктік қарыздарға байланысты сақтандыру өнімдерін сататын агенттердің комиссиясына шектеу енгізілуімен түсіндіреді.
Жаңа талап бойынша делдалдардың сыйақысы сақтандыру сыйлықақысының 10%-ынан аспауы тиіс.
Бұған дейін мұндай полистерді сату агенттерге әлдеқайда жоғары табыс әкелетін. Комиссия шектелгеннен кейін оларды ұсынудың қаржылық тартымдылығы төмендеді.
Бұл жағдай кейбір сақтандыру түрлерінің банк несиелері мен делдалдарға төленетін сыйақыға қаншалықты тәуелді болғанын көрсетті.
Дегенмен келісімшарттар санының қысқаруы қазақстандықтар сақтандырудан жаппай бас тартып жатыр дегенді білдірмейді. Мұндай қорытынды жасау үшін азаматтардың өз еркімен сатып алған полистері мен несие рәсімдеу кезінде ұсынылған сақтандыру өнімдерін бөлек талдау қажет.
Зейнетақы аннуитеттері сақтандыру нарығының басты тірегіне айналды
Жаппай сатылатын кейбір сақтандыру өнімдері әлсіреген тұста зейнетақы аннуитеттері қарқынды өсіп жатыр.
2026 жылғы қаңтар–тамыз аралығында ерікті жеке сақтандыру бойынша жиналған сыйлықақылар 673,9 млрд теңгеге жетті. Бір жылдағы өсім 24,3%-ды құрады.
Негізгі өсімді зейнетақы аннуитеттері қамтамасыз етті. Бұл бағыттағы түсімдер 105,9%-ға артты.
Зейнетақы аннуитетінің механизмі қарапайым: азамат Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы (БЖЗҚ) жинағын өмірді сақтандыру компаниясына аударады. Есесіне шарт талаптарына сәйкес тұрақты төлем алып отыру құқығына ие болады.
Сақтандыру компаниясы үшін мұндай келісімшарт бірден қомақты қаражаттың түсуін білдіреді. Сондықтан зейнетақы аннуитеттерінің өсуі басқа бағыттардағы полистер саны азайған күннің өзінде нарықтың жалпы қаржылық көрсеткіштерін көтере алады.
Нарыққа қатысты зерттеуде келтірілген мәлімет бойынша, зейнетақы аннуитеттерінен түсетін сыйлықақылардың 78,2%-ы небәрі үш ірі компанияның үлесінде.
Бұл сақтандырудың ең жылдам дамып жатқан бағыттарының бірі бірнеше компанияның нәтижесіне едәуір тәуелді екенін көрсетеді.
Мүлікті сақтандыру нарықтағы жалпы өсімге ілесе алмады
Ерікті мүліктік сақтандыруда жағдай басқаша.
Ресми статистикаға сәйкес, 2026 жылғы қаңтар–тамыз айларында бұл бағыттағы сыйлықақылар 6,4%-ға азайып, 362,9 млрд теңгені құрады.
Реттеуші теріс динамиканы ең алдымен өзге қаржылық шығындардан сақтандыру бойынша түсімдердің төмендеуімен байланыстырады. Аталған санатта сыйлықақылар 24,8%-ға қысқарды.
Мәселе бір ғана сақтандыру түрімен шектелмейді.
Мүліктік сақтандыру азаматтар мен кәсіпорындарға мүліктің бүлінуінен және келісімшартта қарастырылған басқа да тәуекелдерден туындайтын қаржылық шығынды азайтуға мүмкіндік береді.
Алайда сақтандыру нарығының жалпы өсімі бұл бағытқа бірдей әсер етіп отырған жоқ.
Бизнес үшін мұның мәні бар. Сақтандыру компанияларының қаржылық мүмкіндіктері артқанымен, бұл өндірістік активтерді, көлікті және басқа да мүлікті сақтандыруға сұраныс дәл сондай қарқынмен өсіп жатқанын білдірмейді.
Сақтандырушылардың активтері 4,6 трлн теңгеге жетті, бірақ пайда тұрақсыз
Қаржылық нәтижелерде де айырмашылық байқалады.
Тамыз айында сақтандыру секторы 1,5 млрд теңге көлемінде шығынға ұшырады. Соған қарамастан жыл басынан бергі жиынтық таза пайда 87,5 млрд теңгені құрады.
Ал сегіз айдағы сақтандыру төлемдері 28,9%-ға өсіп, 363,5 млрд теңгеге жетті.
Бұл компаниялардың жаңа келісімшарттардан түсетін қаражатпен қатар клиенттер алдындағы ұлғайып жатқан міндеттемелерін де ескеруі қажет екенін білдіреді.
Өмірді сақтандыру компанияларының жағдайы да назар аудартады.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында олардың жиынтық реттеушілік таза пайдасы 4,2 есеге қысқарған. Ал осы кезеңде сақтандыру секторының активтері өсуін жалғастырды.
Яғни нарыққа түсетін қаражат көлемінің артуы әр компанияның табысы да міндетті түрде көбейеді деген сөз емес.
Қазақстанда сақтандыру саласын 2030 жылға дейін өзгерту жоспарланып отыр
Ерікті сақтандыруды дамыту саланың күн тәртібіндегі маңызды мәселелердің біріне айналды.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі сақтандыру нарығын 2030 жылға дейін дамыту бағдарламасының жобасын ұсынды.
Ұсыныстардың қатарында зейнетақы аннуитеттерін қоса алғанда, жинақтаушы сақтандыру өнімдерінің түрлерін кеңейту қарастырылған.
Сондай-ақ сақтандыру саласын реттеуді жаңарту, цифрлық қызметтерді дамыту және сақтанушылардың құқықтарын қорғау тетіктерін жетілдіру мәселелері талқылануда.
Дегенмен нарық үшін шешуші мәселенің бірі – азаматтар мен кәсіпорындардың сақтандыру өнімдерін өз қажеттілігіне қарай сатып алуын кеңейту.
Өйткені несие рәсімдеуге немесе зейнетақы жинағын аударуға байланысты сатылатын өнімдерге тәуелділік сақтандырудың жекелеген бағыттарын реттеушілік өзгерістерге осал етеді.
Қазіргі статистикадағы ең үлкен қайшылық та осыны аңғартады: сақтандыру сыйлықақылары 11,8%-ға өскен кезде жасалған келісімшарттар саны 31,7%-ға қысқарған.
Демек сақтандыру компанияларының қаржылық өсімі қазақстандықтардың сақтандыру арқылы қорғалу аясы да кеңейіп жатыр дегенді білдірмейді.
