Қазақстан мектептерді интернетпен қамту бойынша әлемде көш бастады. Алайда бұл жетістіктің көлеңкесінде күтпеген қайшылық бар: цифрлық дамудың кейбір көрсеткіштері бойынша еліміз алғашқы жүздікке де кірмейді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы әлемнің 127 экономикасын қамтыған 2025 жылғы Network Readiness Index (NRI) халықаралық рейтингінің деректерінен белгілі болды.
Әлемде бірінші орын, жалпы рейтингте 65-саты
Қазақстан Internet access in schools («Мектептердің интернетке қолжетімділігі») көрсеткіші бойынша ең жоғары 100 балл жинап, әлемдік рейтингте бірінші орынға шықты.
Бұл – еліміздің цифрлық даму саласындағы ең жоғары халықаралық нәтижелерінің бірі.
Дегенмен рейтингтің басқа көрсеткіштері мүлде бөлек көріністі көрсетеді.
Network Readiness Index жалпы есебінде Қазақстан 49,06 балл жинап, 65-орынға тұрақтаған. «Технологиялар» бағыты бойынша еліміз 81-орында, ал болашағы зор технологияларды енгізу көрсеткіші бойынша 91-орында тұр.
Білім беру саласындағы айырмашылық одан да айқын. Қазақстан білім беру жүйесіндегі цифрлық дағдылар көрсеткіші бойынша 107-орын алған.
Яғни мектептерді интернетпен қамтуда әлемде бірінші тұрған ел цифрлық дағдыларды дамыту жағынан айтарлықтай артта қалып отыр.
Бұған қоса, халықаралық рейтингтегі жоғары орын барлық мектепте интернет жылдамдығы бірдей жоғары немесе әр білім ордасы заманауи цифрлық жабдықпен толық қамтамасыз етілген дегенді білдірмейді. Мұндай көрсеткіштер бөлек бағалануы тиіс.
Мемлекеттік онлайн қызметтер бойынша Қазақстан әлемдік ондыққа кірді
Электронды үкімет саласында Қазақстанның көрсеткіштері әлдеқайда жоғары.
БҰҰ-ның 2024 жылғы электронды үкіметті дамыту рейтингіне сәйкес, Қазақстан EGDI индексі бойынша 193 мемлекеттің арасында 24-орынға ие болды.
Екі жыл ішінде еліміз төрт сатыға көтерілді. 2022 жылы Қазақстан 28-орында тұрған еді.
Ал онлайн қызметтер индексі (OSI) бойынша республика әлемде 10-орын алды.
Бұл көрсеткіш мемлекеттік қызметтердің интернет арқылы қаншалықты қолжетімді екенін, электронды сервистердің мүмкіндіктерін және азаматтардың мемлекеттік органдармен қашықтан әрекеттесу деңгейін бағалайды.
2025 жылғы NRI рейтингінде де Қазақстан мемлекеттік онлайн қызметтер бойынша 10-орынға жайғасты.
Мұның тұрғындар үшін нақты пайдасы бар. Көптеген мемлекеттік қызметті мекемеге бармай-ақ, интернет арқылы алуға болады. Бұл уақытты үнемдеп, құжат рәсімдеу процесін жеңілдетеді.
Банк қызметтерін цифрландыруда Қазақстан 11-орынға шықты
Қазақстанның тағы бір мықты бағыты – қаржы секторы.
Network Readiness Index 2025 рейтингінде еліміз қаржы шоттарына онлайн қолжетімділік көрсеткіші бойынша әлемде 11-орынға ие болды.
Цифрлық банк қызметтерінің дамуына мысал ретінде Halyk Bank-ті атауға болады. Банк қаржылық операциялармен қатар күнделікті өмірге қажетті түрлі сервистерді біріктіретін цифрлық экожүйе қалыптастырған.
Halyk сондай-ақ Digital Qazaqstan стратегиясы аясында ел экономикасын цифрлық трансформациялауға қатысатын ірі қаржы институттарының бірі ретінде аталады.
Қаржы шоттарына онлайн қолжетімділік бойынша жоғары көрсеткіш Қазақстанда банк инфрақұрылымының цифрлық экономиканың ең дамыған бағыттарының біріне айналғанын көрсетеді.
Алайда NRI-дің жалпы нәтижесіне қарасақ, қаржы саласындағы жетістіктер технологиялық дамудың барлық бағытына бірдей таралмаған.
2 мыңнан астам IT-компания және миллиард долларлық экспорт
Қазақстандағы цифрландыру мемлекеттік қызметтер мен банк қосымшаларынан әлдеқашан асып түсті.
Astana Hub экожүйесінде 2 мыңнан астам компания жұмыс істейді. Келтірілген салалық деректерге сәйкес, қатысушылардың жиынтық табысы 20%-ға өсіп, 800 миллион долларға жеткен.
Ал Қазақстанның IT-қызметтер экспорты 1 миллиард доллар межесінен асты.
Бұл отандық технологиялық компаниялардың тек ішкі нарықтан ғана емес, шетелдік тапсырыс берушілерден де табыс тауып отырғанын білдіреді.
Соған қарамастан, NRI рейтингінде Қазақстан IT-қызметтер экспорты көрсеткіші бойынша 87-орында тұр.
Мұнда екі түрлі өлшемді ажырата білу қажет. Экспорттың ақшалай көлемі мен халықаралық индекстегі орын бірдей көрсеткіш емес. Рейтингте бағалаудың өзіндік әдістемесі қолданылады.
3,2 мыңнан астам 5G станциясы және спутниктік интернет
Елімізде телекоммуникациялық инфрақұрылымды кеңейту жұмыстары да жүріп жатыр.
Ұсынылған деректер бойынша, Қазақстандағы шамамен 3,1 мың ауыл 4G мобильді байланысымен қамтылған.
5G базалық станцияларының саны 3,2 мыңнан асты. Соның шамамен 1,3 мыңы 2025 жылы пайдалануға берілген.
Сол жылы Қазақстан макроөңірде Starlink және OneWeb спутниктік байланыс сервистері ресми түрде іске қосылған алғашқы мемлекет атанды.
Мұндай технологиялардың дамуы әсіресе ауылдық аймақтар үшін өзекті. Себебі цифрлық қызметтердің қолжетімділігі қосымшалар мен мемлекеттік платформалардың болуына ғана емес, интернет желісіне қосылу мүмкіндігіне де байланысты.
Қазақстанда бұл саланы дамытуға мемлекеттік деңгейде Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі жауап береді.
Интернетке қолжетімділік жоғары, ал цифрлық дағдылар неге төмен?
Network Readiness Index нәтижелері Қазақстандағы цифрлық экономиканың біркелкі дамып отырмағанын көрсетеді.
Еліміз мектептерді интернетпен қамту, электронды мемлекеттік қызметтер және банк шоттарына онлайн қолжетімділік бойынша жоғары орындарға ие.
Бірақ технологиялық дамудың өзге бағыттарында жағдай күрделірек.
Мәселен, бағдарламалық қамтамасыз етуге жұмсалатын шығындар бойынша Қазақстан 125-орында тұр. Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды реттеу ортасының көрсеткіші де 125-орында.
Ал білім беру жүйесіндегі цифрлық дағдылар бойынша еліміз 107-орын алған.
Бұл деректер Қазақстанның цифрландыру саласындағы жетістіктерін жоққа шығармайды. Керісінше, инфрақұрылымның дамуы мен оны тиімді пайдаланудың арасында әлі де айырмашылық бар екенін аңғартады.
Елімізде цифрлық қызметтерге арналған инфрақұрылым қалыптасқан. Ендігі өзекті мәселе – осы мүмкіндіктердің маман даярлауға, жаңа технологияларды енгізуге және бизнесті дамытуға қаншалықты тиімді пайдаланылып отырғаны.
Қазақстанның цифрлық даму саласындағы жетістіктері туралы бұған дейін де жазған едік. Атап айтқанда, еліміздің электронды үкіметті дамытудағы нәтижелері мен IT саласындағы өзгерістеріне назар аударған болатынбыз.
