Қазақстанда әлеуметтік көмекті тағайындау кезінде отбасының нақты тұрмыстық жағдайына көбірек мән беріледі. Мемлекет басшысының тапсырмасы аясында табыс, мүлік және кредиттік міндеттемелерді бағалау тәсілдері қайта қаралды. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметінше, жаңартылған әдістеме мемлекеттік қолдауды шын мәнінде мұқтаж отбасыларға бағыттауды көздейді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Негізгі өзгерістердің бірі – отбасында ипотеканың, ескі ауыл шаруашылығы техникасының немесе шағын жер телімінің болуы енді бұрынғыдай бағаланбайды. Сонымен қатар жалғыз баспана, отбасының жалғыз асыраушысы және күнделікті шығындары ескеріледі.
Ипотека мен кредиттер қалай есепке алынады?
Отбасының әлеуметтік әл-ауқатын айқындау әдістемесінде кірістер мен кредиттік міндеттемелерді бағалау тәсілдері өзгертілді.
Бұған дейін материалдық жағдайды анықтауда отбасының табысы мен мүлкіне басымдық берілсе, жетілдірілген тәсілде оның қаржылық міндеттемелері де назарға алынады.
Мысалы, екі отбасының ай сайынғы табысы бірдей болғанымен, біреуінің ипотекалық қарызы немесе басқа да кредиттік міндеттемелері болуы мүмкін. Мұндай айырмашылық олардың нақты қаржылық мүмкіндіктерін бағалау кезінде маңызды.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев әдістемеге енгізілген өзгерістерді түсіндірді.
«Атап айтқанда, ипотекалық қарыздарды қоса алғанда, кірістер мен несиелік міндеттемелерді бағалау тәсілдері өзгертілді. Автомобильдер мен ауыл шаруашылығы техникасының бар болуы мен олардың жай-күйі ескерілді. Бұл ретте біз зауыттан шыққанына 20 жылдан асқан ауыл шаруашылығы техникасын есептен толығымен алып тастадық. Жеке кәсіпкерлік және заңды тұлғаның болуы ескерілмейді. Сондай-ақ ұсақ жер телімдері мен жеке қосалқы шаруашылықтың болуын назарға алмаймыз».
Дегенмен кредиттің болуы отбасыға әлеуметтік көмек автоматты түрде тағайындалады дегенді білдірмейді. Шешім отбасының жалпы жағдайы мен тиісті қолдау түрінің талаптарына байланысты болады.
20 жылдан асқан ауыл шаруашылығы техникасы есептелмейді
Жаңа әдістемедегі маңызды өзгерістердің бірі ауыл тұрғындарына қатысты.
Министрдің айтуынша, шығарылғанына 20 жылдан асқан ауыл шаруашылығы техникасы отбасының әл-ауқатын бағалау кезінде толықтай есептен алынып тасталды.
Бұл ескі тракторы немесе басқа да ауыл шаруашылығы техникасы бар отбасылар үшін маңызды. Өйткені мұндай мүліктің болуы оның иесі міндетті түрде жоғары табыс табады дегенді білдірмейді.
Сонымен бірге бағалау кезінде автомобильдердің және ауыл шаруашылығы техникасының жай-күйі де назарға алынады.
Қандай мүлік пен жағдайлар есепке алынбайды?
Жетілдірілген әдістемеде отбасының материалдық мүмкіндігін бағалауға қатысты бірқатар өлшем қайта қаралды.
Министрлік түсіндірмесіне сәйкес, мына жағдайлар жеке бағалау өлшемі ретінде ескерілмейді:
- Шығарылғанына 20 жылдан асқан ауыл шаруашылығы техникасының болуы.
- Жеке кәсіпкер ретінде тіркелу фактісі.
- Заңды тұлғаның болуы.
- Шағын жер телімдерінің болуы.
- Жеке қосалқы шаруашылықтың болуы.
Бұл өзгерістер отбасының мүліктік жағдайын формалды белгілер бойынша ғана бағаламауға бағытталған.
Алайда кәсіпкерлік қызметтен нақты табыс түсуі немесе басқа да қаржылық көрсеткіштер мүлде тексерілмейді деген қорытынды жасауға болмайды. Жарияланған түсіндірмеде кәсіпкерлік мәртебесінің өзі есепке алынбайтыны айтылған.
Жалғыз баспанасы бар отбасыларға не өзгереді?
Әлеуметтік әл-ауқатты бағалау кезінде жалғыз тұрғын үйдің болуы да ескерілмек.
Бұл ретте отбасының баспанасы бар екеніне ғана емес, оның жалпы тұрмыстық жағдайына назар аудару көзделеді.
Сонымен қатар отбасының жалғыз асыраушысы болуы, күнделікті қажеттіліктерге жұмсалатын шығыстар және кредиттік міндеттемелер есепке алынады.
Мәселен, бір адамның табысына бірнеше отбасы мүшесі тәуелді болса, мұндай жағдай отбасының қаржылық мүмкіндігін бағалауда маңызды болуы мүмкін.
Дегенмен жалғыз тұрғын үйдің болуы әлеуметтік көмекті міндетті түрде алуға кепілдік бермейді. Ол жалпы бағалаудағы мән-жайлардың бірі ретінде қарастырылады.
Отбасының жағдайын бағалауда не өзгереді?
Жаңартылған тәсіл отбасының табысы мен мүлкін ғана емес, нақты қаржылық жүктемесін және әлеуметтік жағдайын да қамтуға бағытталған.
Бағалау кезінде мынадай мән-жайларға назар аудару көзделеді:
- Отбасының табыстары.
- Ипотекалық және өзге де кредиттік міндеттемелері.
- Автомобильдердің болуы және олардың жай-күйі.
- Отбасын асырауға жұмсалатын шығыстар.
- Жалғыз асыраушының болуы.
- Жалғыз тұрғын үйге байланысты жағдайлар.
Мұндай тәсіл табысы ұқсас, бірақ қаржылық міндеттемелері мен отбасылық жағдайлары әртүрлі азаматтардың нақты мұқтаждығын дәлірек анықтауға арналған.
30 мемлекеттік ақпараттық жүйе тексеріледі
Әдістемені жетілдірумен қатар мемлекеттік органдардың 30 ақпараттық жүйесіне ревизия жүргізу жоспарланған.
Бұл жұмыс отбасылардың материалдық жағдайын бағалауға пайдаланылатын деректердің дұрыстығын арттыруға бағытталған.
Сонымен бірге өңір әкімдіктерімен бірлесіп, жәрдемақы алушылардың материалдық жағдайын тексеру көзделген.
Мұндағы негізгі міндет – мемлекеттік қолдауды тағайындау кезінде отбасының нақты жағдайын барынша дәл анықтау.
Алайда жарияланған мәліметте тексерулердің аяқталу мерзімі, қамтылатын отбасылар саны және әдістеменің барлық өлшемдері бойынша нақты есептеу тәртібі көрсетілмеген.
Бұл өзгерістер жәрдемақы алушыларға қалай әсер етеді?
Қазақстанда әлеуметтік қолдаудың жекелеген түрлерін отбасының нақты мұқтаждығына қарай тағайындауға көшу жоспарланып отыр.
Жетілдірілген әдістеме осы бағыттағы бағалаудың әділдігін арттыруға арналған. Оның басты ерекшелігі – отбасының қаржылық жағдайын бір ғана табыс немесе мүлік көрсеткішімен анықтамау.
Сонымен бірге барлық жәрдемақы мен әлеуметтік төлем бірдей жаңа талаптар бойынша тағайындалады деген тұжырым дұрыс емес. Әрбір қолдау түріне қатысты заңнамалық талаптар жеке қолданылады.
Сондықтан азаматтардың мемлекеттік көмек алу құқығы нақты қолдау шарасының шарттарына және отбасының бағалау нәтижесіне байланысты анықталады.
Бұған дейін біз үйі мен көлігі бар отбасылардың әлеуметтік көмек алу мүмкіндігі және әл-ауқатты бағалау санаттары туралы жазған едік. Онда отбасының материалдық жағдайын бағалауда мүліктің болуы ғана емес, оның нақты әлеуметтік-экономикалық мүмкіндіктері де ескерілетіні түсіндірілген.
