Болашақ дәрігерлерді даярлау тәсілдері өзгеріп жатыр. Астанада 28–29 қазанда өткен халықаралық конференцияда медициналық білім беруге жасанды интеллектіні енгізу, оқытушылардың кәсіби біліктілігін арттыру және пациенттердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері талқыланды. Nazarbayev University Медицина мектебі ұйымдастырған екі күндік жиынға сегіз ел мен аумақтан шамамен 150 қатысушы жиналды, деп хабарлайды DKNews.kz.
«Орталық Азиядағы медициналық білім беруді трансформациялау: болашақ денсаулық сақтау жүйелеріне арналған оқыту үздігі және цифрлық құзыреттер» атты конференция медициналық жоғары оқу орындарының алдында тұрған маңызды сұраққа жауап іздеді: технологиялар жылдам дамып жатқан кезеңде дәрігерлерді қалай оқыту керек және адам өміріне қатысты шешімдер үшін жауапкершілікті қалай сақтау қажет?
Жасанды интеллект болашақ дәрігерлерді қалай өзгертеді?
Медициналық білім беру саласындағы басты өзгерістердің бірі – жасанды интеллектінің оқу үдерісіне енуі. Бүгінде цифрлық құралдар клиникалық жағдайларды модельдеуге, күрделі медициналық ақпаратты талдауға және студенттерді практикалық жұмысқа дайындауға мүмкіндік береді.
NU Медицина мектебі генеративті жасанды интеллектіні клиникалық жағдайлар мен симуляциялық оқыту сценарийлерін әзірлеуде пилоттық режимде қолдана бастады.
Университет бұл құралдардың студенттердің білім алуына және клиникалық практикаға дайындығына қалай әсер ететінін зерттеп жатыр. Әзірге технологияның тиімділігіне қатысты түпкілікті қорытынды жарияланған жоқ.
Мұндағы негізгі мәселе – студенттерге жасанды интеллектіні пайдалануды үйретумен қатар, оның ұсынған ақпаратын сыни тұрғыдан бағалау дағдысын қалыптастыру.
NU студенттерінің 60%-ы ғылыми мақалалар жариялайды
NU Медицина мектебінің вице-президенті әрі деканы доктор Хак Хуэй Нг медициналық білім беру Қазақстанның денсаулық сақтау жүйесінің ұзақ мерзімді қажеттіліктеріне сай дамуы керектігін атап өтті.
«Жас университет ретінде біз Қазақстанның ұлттық денсаулық сақтау жүйесін трансформациялауға ықпал ететін тұтас денсаулық сақтау стратегиясын қалай әзірлеп, іске асыруға болатынын ой елегінен өткізуіміз керек. Бұл мәселе білім беру бағдарламаларын әзірлеу тәсіліміз бен денсаулық сақтау саласын дамытуға қатысты ұстанымымызды айқындайды. Сонымен қатар жоғары білім берудің ұзақ мерзімді мақсатын және қол жеткізгіміз келетін нәтижелерді нақты түсінуіміз қажет».
Оның пікірінше, медициналық жоғары оқу орындары тек кәсіби білімі бар дәрігерлерді ғана емес, денсаулық сақтау жүйесіндегі өзгерістерді басқара алатын мамандарды да даярлауы тиіс.
Бұл үшін клиникалық біліммен қатар көшбасшылық, басқару, ғылыми зерттеу және пәнаралық ынтымақтастық дағдылары қажет.
Университет мәліметінше, NU-да медицина мамандығында оқитын студенттердің шамамен 60%-ы халықаралық ғылыми журналдарда мақалалар жариялайды.
Сонымен қатар оқытушылардың қатысуымен әзірленген алты студенттік стартап жасанды интеллект пен цифрлық технологияларды пайдаланады.
NU Астана медицина университетімен де бірлескен пилоттық жоба жүргізіп жатыр. Оның мақсаты – медициналық білім берудегі тиімді тәжірибелерді анықтап, оларды басқа жоғары оқу орындарымен бөлісу мүмкіндігін қарастыру.
Неліктен тәжірибелі дәрігер жақсы оқытушы бола бермейді?
Конференцияда медициналық білім берудің тағы бір маңызды мәселесі көтерілді. Көптеген медициналық жоғары оқу орындарында сабақ беретін мамандар – тәжірибелі дәрігерлер. Алайда олардың барлығы бірдей арнайы педагогикалық даярлықтан өтпеген.
NU Медицина мектебінің профессоры әрі конференцияны ұйымдастырушылардың бірі Гүлжанат Аймағамбетова осы мәселеге назар аударды.
«Медициналық білім беруді негізінен тәжірибелі дәрігерлер жүзеге асырады. Мен де дәрігер ретінде білім алдым, бірақ маған ешқашан арнайы сабақ беру әдістерін үйреткен емес. Соған қарамастан, болашақ дәрігерлерді дәл осы дәрігерлер даярлайды. Сондықтан оқытушылардың педагогикалық дағдыларын дамытуына және заманауи оқыту тәсілдерін меңгеруіне мүмкіндік берілуі керек».
Профессордың айтуынша, медициналық білім беру әдістері студенттердің қажеттіліктерімен және технологиялық өзгерістермен бірге жаңарып отыруы керек.
«Медицина жаңа технологиялар мен жасанды интеллектінің ықпалымен қарқынды өзгеріп келеді. Медициналық білім беру де осы өзгерістерге сай дамуы керек. Он жыл бұрын тиімді болған оқыту тәсілдері бүгінде нәтижесіз болуы мүмкін. Студенттердің өздері де өзгеріп жатыр. Осы үдерісте біз бір-бірімізден үйренеміз: біз студенттерге білім береміз, ал олар бізге үйретеді».
Сондықтан оқытушылардың кәсіби дамуы медициналық білім беру сапасын арттырудың негізгі шарттарының бірі ретінде қарастырылды.
Жасанды интеллект оқытушыларды алмастыра ала ма?
Конференцияның халықаралық негізгі спикерлерінің бірі, Маастрихт университетінің профессоры және Perspectives on Medical Education журналының бас редакторы Эрик Дриссен медициналық білім берудегі жасанды интеллектінің рөліне тоқталды.
Ол үлкен тілдік модельдер күрделі медициналық ақпаратты бірнеше секунд ішінде ұсына алатын жағдайда оқытушының міндеті қалай өзгеретінін талқылады.
«Өз білгеніңізді басқаларға түсіндіріп, біліміңізбен бөлісе аласыз. Бірақ мен білім беру мәселелерін зерттеп жүргеніме 30 жылдан асты. Бүгінде GPT немесе басқа үлкен тілдік модельге сұрақ қойсаңыз, ол менің 30 жылдан астам уақыт бойы жинаған білімімді бірнеше секундта ұсына алады. Жедел медициналық көмек бөлімінде жұмыс істейтін жас дәрігерді елестетіп көріңіз. Ол су ішуден бас тартқан нәрестеге қандай көмек көрсету керектігін білуі керек. Үлкен тілдік модель әдетте оқытушыдан алуға болатын білімді ұсына алады: патология, ғылыми деректер, емдеу тәсілдері және қосымша түсіндірмелер. Егер жасанды интеллект мұның бәрін студенттерімізге түсіндіре алса, онда оқытушылар не істеуі керек? Зейнетке шығуымыз керек пе? Біздің орнымызды роботтар басуы керек пе? Енді біздің рөліміз қандай және маңызымыз төмендеп бара ма?»
Профессордың негізгі ойы – ақпараттың қолжетімді болуы клиникалық пайымдау мен кәсіби жауапкершіліктің орнын баспайды.
Болашақ дәрігер жасанды интеллект ұсынған жауапты дайын шешім ретінде қабылдамай, оның ғылыми негізін тексеріп, нақты пациенттің жағдайына сәйкестігін бағалай білуі қажет.
Оқытушының рөлі де осыған байланысты өзгереді. Ол тек білім беруші емес, студенттің сыни ойлауын, кәсіби жауапкершілігін және дербес шешім қабылдау қабілетін дамытатын тәлімгер болуы тиіс.
Дәстүрлі дәрістердің орнына қандай оқыту әдістері келеді?
Эрик Дриссен белсенді оқыту әдістерінің тиімділігіне қатысты ғылыми зерттеулерді мысалға келтірді.
Солардың бірінде белгілі физиктің дәстүрлі дәрістеріне негізделген оқыту тәсілі студенттердің белсенді қатысуын талап ететін сабақтармен салыстырылған.
Белсенді оқыту әдісі қолданылған топ тест нәтижелері мен сабаққа қатысу көрсеткіштері бойынша жоғары нәтиже көрсеткен.
Медициналық білім беруде мұндай тәсіл студенттердің тек ақпарат тыңдауымен шектелмей, оны талдауын және тәжірибеде қолдануын көздейді.
Конференцияда тиімді оқытудың бірнеше бағыты қарастырылды:
- Нақты клиникалық жағдайларды талдау.
- Симуляциялық оқыту және тәжірибелік жаттығулар.
- Студенттердің бірлескен талқылаулары мен белсенді қатысуы.
- Жасанды интеллект ұсынған ақпаратты сыни бағалау.
- Клиникалық шешім қабылдау және кәсіби жауапкершілік дағдыларын дамыту.
Бұл әдістер болашақ дәрігерлердің күрделі жағдайларда өз бетінше ойлауына және шешімдерін ғылыми дәлелдермен негіздеуіне көмектесуге бағытталған.
Пациент қауіпсіздігі басты қағида болып қала береді
Медициналық білім беруге жаңа технологияларды енгізу пациенттердің қауіпсіздігіне қойылатын талаптарды төмендетпеуі тиіс.
Гүлжанат Аймағамбетова медицинаның негізгі қағидатын еске салды: «Ең алдымен — зиян келтірме».
Бұл ұстаным жасанды интеллектіні қолдануға да қатысты. Студенттер цифрлық құралдардың мүмкіндіктерімен қатар олардың шектеулерін түсінуі керек.
Эрик Дриссеннің пікірінше, болашақ дәрігерлер өз құзыретінің шегін анықтап, қажет болған жағдайда тәжірибелі әріптестерден немесе бейінді мамандардан көмек сұрауды үйренуі қажет.
Мұндай дағдылар технологиялық өзгерістерге қарамастан медициналық көмектің қауіпсіздігін қамтамасыз етуде маңызды болып қала береді.
Орталық Азия елдері ортақ мәселелерді қалай шешпек?
Конференция Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан және Тәжікстанның медициналық білім беру саласындағы өкілдерін бір алаңға жинады.
«Бір өңір — дамудың түрлі жолдары» атты пленарлық сессияда қатысушылар медициналық білім беру жүйелерінің ерекшеліктерін және ортақ сын-қатерлерді талқылады.
NU Медицина мектебінің инструкторы әрі ұйымдастыру комитетінің мүшесі доктор Елтай Рахманов өңірлік ынтымақтастықтың маңызын атап өтті.
«Бұл конференцияның ерекшелігі — Орталық Азияның медициналық білім беру және денсаулық сақтау салаларының өкілдерін бір алаңға жинауында. Бұл бізге медициналық мамандарды даярлау сапасын арттыру үшін инновациялық технологияларды, жасанды интеллектіні және халықаралық стандарттарды енгізу бағытында бірлесіп жұмыс істеуге мүмкіндік береді».
Өңір елдері үшін оқытушылардың кәсіби даярлығы, медициналық кадрларға қажеттілік, халықаралық стандарттарды бейімдеу және цифрлық инфрақұрылымды дамыту өзекті мәселелердің қатарында.
Қатысушылар осы бағыттарда тәжірибе алмасу мен бірлескен бастамаларды дамытудың мүмкіндіктерін қарастырды.
Конференцияда қандай шешімдер қабылданды?
Екі күндік конференция NU Медицина мектебінің ұйымдастыруымен Ұлыбританияның Advance HE ұйымы және University Medical Center серіктестігі аясында өтті.
Бағдарламада медициналық білім берудегі педагогикалық шеберлік, цифрлық құзыреттер, инклюзивті оқыту және халықаралық ынтымақтастық мәселелері қамтылды.
Сондай-ақ Erasmus+ бағдарламасы аясындағы серіктестік, гендерлік теңдік, халық денсаулығына қатысты зерттеулер және резидентурада сеніп тапсырылатын кәсіби қызмет түрлерін қолдану талқыланды.
29 қазанда қатысушылар бес практикалық бағыт бойынша интерактивті семинарларға қатысты. Олардың мақсаты – талқыланған идеяларды нақты даму жоспарларына, құзыреттер шеңберлеріне және өңірлік жол карталарына айналдыру.
Конференция соңында қатысушылар бірлескен жұмыс нәтижелерін таныстырып, Орталық Азиядағы медициналық білім беруді трансформациялау жөніндегі қарар қабылдады.
Іс-шараға Қазақстан, Нидерланд, Ұлыбритания, Тәжікстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Гонконг және Италиядан шамамен 150 адам қатысты. Конференция ағылшын, қазақ және орыс тілдерінде өтті.
Қарашада Астанада тағы үш халықаралық конференция өтеді
Nazarbayev University медициналық білім беру мен денсаулық сақтау саласындағы халықаралық талқылауларды қараша айында жалғастырады.
Алдағы іс-шаралар күнтізбесі:
- 5–6 қараша: планетарлық денсаулық және тұрақты денсаулық сақтау жөніндегі екінші халықаралық конференция.
- 12–13 қараша: «Қоғам денсаулығы мен цифрлық орта жағдайындағы алғашқы медициналық-санитариялық көмектің тиімділігі» атты халықаралық конгресс.
- 18–20 қараша: «Микробқа қарсы препараттарды ұтымды қолдану арқылы микробқа қарсы төзімділікпен күрес: “Біртұтас денсаулық” тұжырымдамасы» атты халықаралық конференция.
Бұл кездесулерде денсаулық сақтау жүйесінің тұрақтылығы, алғашқы медициналық көмек және микробқа қарсы препараттарға төзімділік мәселелері талқыланады.
Астанадағы медициналық білім беру конференциясының негізгі қорытындысы – болашақ дәрігерлерді даярлау тек жаңа технологияларды енгізуге байланысты емес. Ол оқытушылардың кәсіби дамуын, клиникалық ойлауды, ғылыми зерттеулерді және пациент қауіпсіздігін біртұтас жүйеде қарастыруды талап етеді.
Бұған дейін біз Nazarbayev University-де жасанды интеллект пен робототехниканы медицинада қолдану мәселелері талқыланған халықаралық конференция туралы жазған едік. Онда хирургиялық роботтар, цифрлық диагностика және роботтандырылған оңалту технологияларының мүмкіндіктері қарастырылған.
