Қазақстанда биыл Абай сыйлығының лауреаттары болмайды. Комиссия әдебиет пен өнер саласындағы ең беделді мемлекеттік марапаттардың біріне ұсынылған шығармалар бойынша ортақ шешімге келе алмады. Енді елде байқау талаптары мен іріктеу тәртібін қайта қарау ұсынылып отыр.
Бұл туралы 2026 жылғы Қазақстан Республикасының әдебиет пен өнер саласындағы Абай атындағы мемлекеттік сыйлығын беру жөніндегі комиссияның қорытынды отырысынан кейін белгілі болды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Отырыс Қазақстан Республикасының Вице-Президенті Ерлан Қариннің төрағалығымен өтті. Жиынға Мәдениет және ақпарат министрі Арман Қырықбаев қатысты.
Жеті шығарма соңғы кезеңге өтті, бірақ жеңімпаз анықталмады
Қорытынды отырыста комиссия әдебиет, музыка, театр және бейнелеу өнері салаларындағы жеті туындыны қарады.
Олардың барлығы алдын ала іріктеуден өтіп, қоғамдық талқылауға ұсынылған. Алайда шешуші дауыс беру кезінде комиссия мүшелері ортақ келісімге келе алмады.
Құрамына Қазақстанның белгілі мәдениет және өнер қайраткерлері кіретін комиссия ұсынылған туындылардың ешқайсысы бойынша бірауызды шешім қабылдай алмады.
Соның нәтижесінде 2026 жылы Абай атындағы мемлекеттік сыйлық берілмейтін болды.
Ресми ақпаратта қай шығармалар төңірегінде пікір қайшылығы туындағаны және комиссия мүшелерінің дауыстары қалай бөлінгені нақтыланбаған.
32 жұмыстың жетеуі ғана қорытынды кезеңге жетті
Байқаудың алғашқы кезеңінде үміткерлер саны әлдеқайда көп болған.
Бұған дейін хабарлағанымыздай, 2026 жылғы маусымда өткен комиссияның алғашқы отырысында әдебиет пен өнер саласындағы 32 жұмыс қаралған.
Дауыс беру қорытындысы бойынша мемлекеттік марапатқа үміткерлер іріктеліп, байқаудың келесі кезеңіне жолдама алды.
Ал қорытынды қарауға жеті шығарма ғана жетті. Бұл бастапқы жұмыстардың төрттен бірінен де азы соңғы кезеңге өткенін білдіреді.
Дегенмен алдын ала іріктеуден сәтті өту мемлекеттік сыйлықты алуға кепілдік бермеді.
Абай атындағы мемлекеттік сыйлық Қазақстан мәдениетінің дамуына ерекше үлес қосқан, әдебиет пен өнер саласындағы аса көрнекті туындылар үшін беріледі.
Сондықтан комиссияның биылғы шешімі тек байқауға қатысушыларға қатысты емес. Ол мемлекет ұлттық мәдениеттің ең үздік жетістіктерін қандай өлшемдер арқылы бағалайтыны туралы мәселені де алға шығарды.
Арман Қырықбаев қоғамдық талқылаудың нәтижесін таныстырды
Қорытынды отырыста Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрі Арман Қырықбаев байқаудың екінші кезеңіне өткен шығармаларды қоғамдық талқылау нәтижелері жөнінде баяндама жасады.
Қоғамдық пікірді ескеру мемлекеттік сыйлыққа ұсынылған жұмыстарды қарау рәсімінің бір бөлігі саналады.
Ақорда сайтында жарияланған комиссия туралы ережеге сәйкес, Мәдениет және ақпарат министрлігі шығармаларға қатысты келіп түскен пікірлерді талдап, олардың нәтижесін комиссия мүшелеріне ұсынады.
Ал лауреаттарды іріктеу жасырын дауыс беру арқылы жүргізіледі.
Демек, шығарманың алдын ала іріктеуден өтуі немесе қоғамдық талқылауда оң баға алуы оның мемлекеттік сыйлыққа міндетті түрде ие болатынын білдірмейді.
Дауыс беруден кейін байқау ережелерін өзгерту ұсынылды
Биыл лауреаттардың анықталмауы қолданыстағы байқау тәртібін қайта қарауға себеп болды.
Отырыс барысында үш бағыт бойынша өзгеріс енгізу ұсынылды:
- Шығармаларды бағалау өлшемдері. Туындылардың көркемдік деңгейі мен мәдени маңызын анықтау талаптарын қайта қарау.
- Сараптамалық бағалау тетіктері. Шығармаларды кәсіби тұрғыдан бағалау жүйесін жетілдіру.
- Байқауға іріктеу рәсімдері. Үміткерлерді таңдау тәртібін жүйелеу және нақтылау.
Әзірге бұл ұсыныстар ғана. Қандай нақты өзгерістер енгізілетіні, олардың қашан күшіне енетіні және қатысушыларға қойылатын жаңа талаптар жарияланған жоқ.
Жазушылар, композиторлар, суретшілер мен театр қайраткерлері үшін мұндай өзгерістердің мәні зор. Өйткені олардың шығармаларының мемлекеттік марапатқа қалай ұсынылатыны және қандай талаптар бойынша бағаланатыны осы ережелерге байланысты.
Абай сыйлығына бір шығарманы қайта ұсынуға бола ма?
Қолданыстағы байқау шарттарында қатысушыларға бірқатар шектеу белгіленген.
Атап айтқанда, бір шығарма Абай атындағы мемлекеттік сыйлыққа тек бір рет қана ұсыныла алады. Сонымен қатар бір автор немесе авторлар ұжымы қатарынан екі байқауға қатыса алмайды.
Бұл талаптар 2026 жылғы байқаудың жарияланған шарттарында көрсетілген.
Сондықтан биылғы нәтижесіз аяқталған байқау финалға өткен үміткерлер үшін ерекше мәнге ие. Қазіргі талаптар бойынша сол шығармаларды келесі байқауға қайта ұсыну мүмкіндігі қарастырылмаған.
Комиссия осы шектеулерді де қайта қарай ма, әзірге белгісіз.
2026 жылғы байқаудың қорытындысы белгілі: соңғы кезеңге жеткен жеті шығарманың ешқайсысы Абай атындағы мемлекеттік сыйлықты алмайды.
Ендігі мәселе — келесі байқауда лауреаттарды анықтауға мүмкіндік беретін бағалау және іріктеу жүйесіне қандай өзгерістер енгізілетіні.
