«Болашақ» шахтасында қауіпсіздік бақылауы күшейтіледі. Премьер-министр Олжас Бектенов Ақтөбе облысының Хромтау ауданындағы Дөң тау-кен байыту комбинатына барып, өндірістік қауіпсіздік пен еңбекті қорғау шараларын тексерді. Қазақстан Үкіметінің хабарлауынша, жұмыс сапары барысында өндірістік тәуекелдердің алдын алу, цифрлық бақылау жүйелерін енгізу және қызметкерлердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелеріне ерекше назар аударылды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Үкімет басшысы бұрын анықталған заңбұзушылықтар мен апаттарды ескере отырып, кәсіпорындарда қауіпсіздік талаптарының орындалуын қатаң бақылауды тапсырды. Ол жабдықтардың техникалық жай-күйін тұрақты қадағалап, жазатайым оқиғалардың алдын алуға бағытталған қосымша шаралар қабылдау қажеттігін атап өтті.
1 трлн теңге инвестиция және 1800 жұмыс орны
«Болашақ» шахтасы – Қазақстанның тау-кен металлургия өнеркәсібіндегі ең ірі инвестициялық жобалардың бірі. Нысан 2024 жылдың желтоқсанында Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың қатысуымен іске қосылған.
Шахта Миллионное және Алмаз-Жемчужина кен орындарын қамтиды. Мұнда алты жерасты горизонты бар, ал негізгі шахта оқпанының тереңдігі бір шақырымнан асады. Бұл – Қазақстандағы ең терең шахта оқпаны.
Жобаның негізгі көрсеткіштері:
- Инвестиция көлемі – шамамен 1 трлн теңге.
- Жылдық өндірістік қуаты – 7 млн тоннадан астам кен.
- Құрылған жұмыс орындары – 1800.
- Қамтылған кен орындары – Миллионное және Алмаз-Жемчужина.
- Жерасты горизонттарының саны – алты.
Бұл көрсеткіштер шахтаның жобалық ауқымын сипаттайды. Атап айтқанда, жылына 7 млн тоннадан астам кен өндіру мүмкіндігі кәсіпорынның өндірістік қуатын білдіреді, нақты өндірілген кен көлемін емес.

Шахтада қандай цифрлық технологиялар қолданылады?
«Қазхром» трансұлттық компаниясының бас директоры Ержан Абдулабеков Премьер-министрге кен өндіру технологиялары мен өнеркәсіптік қауіпсіздік жүйесінің жұмысы туралы баяндады.
Кәсіпорында қол еңбегінің үлесін азайтуға және еңбек өнімділігін арттыруға арналған жоғары өнімді кен өндіру жүйелері мен өздігінен жүретін арнайы техника пайдаланылады.
Сонымен қатар шахтада интеллектуалды жерасты позициялау жүйесі енгізілген. Ол қызметкерлер мен техниканың қай жерде орналасқанын бақылауға мүмкіндік береді.
Өндірістегі қауіпсіздікті арттыру үшін бірнеше бағытта жұмыс жүргізіліп жатыр:
- Қызметкерлер мен жабдықтардың орналасқан жерін цифрлық бақылау.
- Өндірістік үдерістерді цифрлық модельдеу.
- Заманауи инженерлік шешімдерді енгізу.
- Шахта кеңістігіндегі қауіпті газдарды алдын ала шығару технологияларын әзірлеу.
- Ғылыми ұйымдарды өндірістік қауіпсіздік мәселелерін шешуге тарту.
Қауіпті газдарды алдын ала шығару жобасын әзірлеуге Қазақстан мен шетелдердің салалық ғылыми ұйымдары қатысқан. Бұл бағыттағы жұмыс шахтадағы ықтимал қауіптерді өндірістік оқиғаға ұласпай тұрып анықтауға арналған.

Бектенов кәсіпорын басшыларының жауапкершілігін ескертті
Шахтаны аралау кезінде Премьер-министр өндірістік қауіпсіздік тек техникалық жабдықталуға ғана емес, кәсіпорын басшылығының жауапкершілігіне де байланысты екенін атап өтті.
Ол қауіпсіздік талаптарын сақтау, жабдықтардың жарамдылығын қамтамасыз ету және жазатайым оқиғалардың алдын алу кәсіпорын басшыларының тікелей міндеті екенін еске салды.
«Мемлекет басшысы қоғамдық және экономикалық өмірдің барлық саласында “Заң мен Тәртіп” конституциялық қағидатын нығайту саясатын жүйелі түрде жүзеге асырып келеді. Өнеркәсіп саласында бұл, ең алдымен, – қауіпсіздік талаптарын мүлтіксіз сақтау және қызметкерлердің өмірі мен денсаулығы үшін кәсіпорын басшыларының жауапкершілігі. Оқиғалар орын алғаннан кейін әрекет етуден бұрын тәуекелдердің алдын алудың жүйелі тәсіліне көшіп, бақылаудың цифрлық құралдарын белсенді түрде енгізу қажет. Еңбек қауіпсіздігі әрбір кәсіпорынның өндірістік мәдениетінің ажырамас бөлігіне айналуға тиіс», – деп атап өтті Олжас Бектенов.
Үкімет басшысының тапсырмасы бойынша өндірістік нысандарда белгіленген талаптардың сақталуына бақылау күшейтілуі тиіс. Бұл ретте басты назар оқиға болғаннан кейін әрекет етуге емес, қауіп-қатерді алдын ала анықтауға аударылып отыр.

Қазақстандағы 20 шахта мен кеніш тәулік бойы бақыланады
Өнеркәсіптік қауіпсіздікті цифрландыру жұмыстары тек «Болашақ» шахтасымен шектелмейді. Қазақстанда Төтенше жағдайлар министрлігінің Ахуалдық орталығы бірқатар ірі тау-кен кәсіпорнынан деректерді тәулік бойы қабылдайды.
Қазіргі уақытта орталыққа төрт кәсіпорынның жалпы саны 20 шахтасы мен кенішінен позициялау және бейнемониторинг жүйелерінің мәліметтері түседі.
Олардың қатарында:
- «Karaganda Komir» ЖШС.
- «Қазақмыс корпорациясы» ЖШС.
- «Шалқия Цинк LTD» АҚ.
- «Қазхром» ТҰК» АҚ Дөң тау-кен байыту комбинатының филиалы.
Цифрлық жүйелер нақты уақыт режимінде жұмысшылар мен техниканың орналасқан жерін бақылауға, шахта ауасының жай-күйін қадағалауға және қауіпті факторларды анықтауға мүмкіндік береді.
Қажет болған жағдайда жүйелер жедел хабарлау сигналдарын іске қосады. Мұндай бақылау төтенше жағдай туындаған кезде жауапты қызметтердің әрекетін жеделдетуге көмектеседі.

Неліктен шахталардағы қауіпсіздік мәселесі маңызды?
Жерасты кен өндіру жұмыстары жоғары өндірістік тәуекелмен байланысты. Сондықтан жабдықтардың техникалық жағдайы, ауа құрамын бақылау, қызметкерлердің орналасқан жерін анықтау және жедел байланыс жүйелері қауіпсіздік үшін ерекше маңызды.
«Болашақ» шахтасының ауқымы бұл міндеттердің өзектілігін арттыра түседі. Бір шақырымнан асатын тереңдік, алты жерасты горизонты және ірі өндірістік қуат қауіпсіздік жүйелерінің тұрақты жұмыс істеуін талап етеді.
Цифрлық бақылау құралдары өндірістік тәуекелдерді азайтуға көмектескенімен, олар қауіпсіздік талаптарын орындауды, жабдықтарды уақытылы тексеруді және қызметкерлерді оқытуды алмастырмайды.
Сондықтан Үкімет өнеркәсіптік қауіпсіздікті технологиялық жаңғыртумен қатар кәсіпорын басшыларының жеке жауапкершілігі арқылы қамтамасыз етуге басымдық беріп отыр.
Бұған дейін біз Қазақстанда шахтерлердің еңбегі бағаланып, тау-кен өндірісіндегі қауіпсіздік пен цифрлық технологияларды дамыту мәселелері көтерілгені туралы жазған едік. Сол материалда «Болашақ» шахтасының үңгілеушісі Исмағұл Бажақановқа «Қазақстанның еңбек сіңірген кеншісі» құрметті атағы берілгені де хабарланған болатын.