Қазақстанда биыл 2,2 млн тонна минералды тыңайтқыш қолданылды. Алайда бұл ғылыми негізделген қажеттіліктің небәрі 66%-ын құрайды. ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің 1 қарашада жариялаған мәліметінше, елде егін өнімділігін арттыру, сапалы тұқымдарды пайдалану, ауыл шаруашылығы техникасын жаңарту және су үнемдеу технологияларын енгізу жұмыстары жалғасып жатыр.
Бұл шаралар 2024–2028 жылдарға арналған жол картасы аясында жүзеге асырылуда. Негізгі мақсат – ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемін екі есеге арттыру. Ол үшін егістік алқаптарын кеңейтуге ғана емес, әр гектардан алынатын өнімді көбейтуге басымдық берілмек, деп хабарлайды DKNews.kz.
Тыңайтқышқа деген қажеттіліктің 34%-ы әлі өтелмеген
Қазақстанның өсімдік шаруашылығындағы маңызды мәселелердің бірі – минералды тыңайтқыштарды жеткілікті көлемде пайдалану.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің дерегінше, 2026 жылы шаруалар 2,2 млн тонна минералды тыңайтқыш енгізген. Бұл ғылыми негізделген қажеттіліктің 66%-ына тең.
Демек, қажеттіліктің қалған 34%-ы әлі қамтамасыз етілмеген. Министрлік алдағы уақытта тыңайтқыштарды қолдану көлемін одан әрі арттыруды көздеп отыр.
Минералды тыңайтқыштар өсімдіктерді қажетті қоректік элементтермен қамтамасыз етуге, топырақ құнарлылығын сақтауға және егін өнімділігін арттыруға көмектеседі.
Алайда тыңайтқыш көлемін көбейтумен қатар, оны топырақтың ерекшелігіне, өсірілетін дақылға және ғылыми негізделген мөлшерге сәйкес қолдану маңызды. Бұл шаруашылық шығындарын тиімді басқаруға да әсер етеді.
Қазақстанда элиталық тұқымдардың үлесі 12%-ға жетті
Тұқым шаруашылығында жоспарланған көрсеткіш орындалған.
Биыл Қазақстандағы элиталық тұқымдардың үлесі 12%-ға жетті. Ал жоспар 11,6% болған. Осылайша нақты көрсеткіш белгіленген межеден 0,4 пайыздық тармаққа жоғары қалыптасты.
Элиталық тұқымдарды пайдалану егіннің өнімділігін арттыруға және дақылдардың қолайсыз табиғи жағдайларға төзімділігін жақсартуға бағытталған.
Бұл әсіресе климаттық жағдайы әртүрлі Қазақстан өңірлері үшін маңызды. Құрғақшылық, температураның күрт өзгеруі және ылғал тапшылығы егін шаруашылығының нәтижесіне әсер етуі мүмкін.
Дегенмен сапалы тұқымның өзі жоғары өнім алуға толық кепілдік бермейді. Оның тиімділігі агротехнологиялардың сақталуына, топырақ жағдайына, тыңайтқыштар мен су ресурстарының жеткіліктілігіне де байланысты.
Ауыл шаруашылығы техникасын жаңарту 8%-ға жетуі тиіс
Аграрлық өндірісті жаңғыртудың тағы бір бағыты – машина-трактор паркін жаңарту.
Министрліктің мәліметінше, 2026 жылы ауыл шаруашылығы техникасын жаңарту деңгейі 7%-ға жеткен. Жыл соңына дейін бұл көрсеткішті 8%-ға жеткізу жоспарланып отыр.
Жаңа техника шаруаларға егіс, жер өңдеу және өнім жинау жұмыстарын белгіленген агротехникалық мерзімдерде жүргізуге мүмкіндік береді.
Әсіресе егін жинау науқаны кезінде техниканың өнімділігі мен сенімділігі маңызды. Жұмыстың кешігуі өнімнің сапасына және шаруашылықтың шығынына әсер етуі мүмкін.
Сондықтан техника паркін жаңарту тек ескі машиналарды ауыстыру емес, ауыл шаруашылығы өндірісінің тиімділігін арттыруға бағытталған шара ретінде қарастырылып отыр.
Егістік құрылымы өзгереді: табысы жоғары дақылдарға басымдық
Қазақстан егістік алқаптарының құрылымын әртараптандыру жұмысын жалғастырады.
Ауыл шаруашылығы министрлігі жоғары табысты дақылдардың үлесін арттыруды көздеп отыр. Бұл жер ресурстарын пайдаланудың экономикалық тиімділігін көтеруге және өндірістің тұрақтылығын нығайтуға бағытталған.
Мұндай тәсіл шаруашылықтарға нарық сұранысын, өндіріс шығындарын және дақылдардың табыстылығын ескере отырып, егіс құрылымын жоспарлауға мүмкіндік береді.
Дегенмен жоғары табысты дақылдарды өсіру кезінде олардың жергілікті климатқа бейімділігі, суға қажеттілігі және өткізу нарығы да ескерілуі тиіс.
Министрлік жариялаған ақпаратта нақты қандай дақылдардың үлесі артатыны және олардың егістік көлемі қаншаға өзгеретіні көрсетілмеген.
Су үнемдеу технологиялары кеңінен енгізілмек
Климаттың өзгеруі және су ресурстарына түсетін жүктеменің артуы Қазақстанның ауыл шаруашылығы үшін маңызды мәселеге айналып отыр.
Осыған байланысты мемлекет су үнемдеу технологияларын қолдану ауқымын кеңейтуді жоспарлап отыр.
Мұндай технологиялар әсіресе суармалы егіншілік дамыған өңірлер үшін маңызды. Олар су ресурстарын тиімді пайдалануға және ауыл шаруашылығы өндірісінің табиғи жағдайларға тәуелділігін азайтуға бағытталған.
Су үнемдеу әдістерін енгізу кезінде техникалық жабдықтардың қолжетімділігі, оларды пайдалану шығындары және шаруашылықтардың нақты қажеттіліктері ескерілуі қажет.
Министрлік бұл бағыттағы жұмыстардың жалғасатынын хабарлағанымен, жаңа технологиялар енгізілетін алқаптардың нақты көлемін көрсеткен жоқ.
Қазақстан егін шаруашылығында қандай өзгерістерге басымдық береді?
2024–2028 жылдарға арналған жол картасында өсімдік шаруашылығын кешенді жаңғырту көзделген.
Негізгі басымдықтар:
- Жоғары табысты ауыл шаруашылығы дақылдарының үлесін арттыру.
- Элиталық тұқымдарды кеңінен пайдалану.
- Минералды тыңайтқыштарды қолдану көлемін көбейту.
- Машина-трактор паркін жаңарту.
- Су үнемдеу технологияларын енгізу.
- Аграрлық өндірістің климат өзгерістеріне төзімділігін нығайту.
Бұл бағыттар өзара тығыз байланысты. Сапалы тұқым, жеткілікті қоректендіру, заманауи техника және суды тиімді пайдалану бірлесе отырып, егіншіліктің өнімділігін арттыруға жағдай жасайды.
2028 жылға дейін ауыл шаруашылығы өнімін екі еселеу міндеті
Қазақстанның аграрлық секторына қойылған негізгі стратегиялық міндет – 2028 жылға қарай ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемін екі есеге арттыру.
Бұл мақсат тек өсімдік шаруашылығына емес, бүкіл ауыл шаруашылығы саласына қатысты.
Министрлік егіншілікті өнімділігі жоғары және технологиялық тұрғыдан дамыған модельге көшіруді көздеп отыр. Ол үшін әр гектардан алынатын өнім көлемін тұрақты көбейту, өндірістің өзіндік құнын төмендету және отандық өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыру қажет.
Қазіргі көрсеткіштер жаңғырту жұмыстарының нәтижелерімен қатар, шешімін күткен міндеттерді де көрсетеді. Элиталық тұқымдардың үлесі жоспардан асып, 12%-ға жетті. Техника паркін жаңарту деңгейі 7%-ды құрады. Ал минералды тыңайтқыштарға деген ғылыми негізделген қажеттіліктің 34%-ы әлі өтелмеген.
Сондықтан алдағы кезеңдегі басты мәселе – жаңа технологияларды енгізудің нақты нәтижесін қамтамасыз ету. Өнім көлемін арттырумен қатар, оны өндіруге жұмсалатын шығындарды бақылау және табиғи ресурстарды тиімді пайдалану да маңызды.
Бұған дейін біз Қазақстанның аграрлық ғылымын дамыту, жаңа дақыл сорттарын шығару және ғылыми әзірлемелерді ауыл шаруашылығы өндірісіне енгізу жоспарлары туралы жазған едік. Бұл жұмыстар да отандық егіншіліктің өнімділігін арттыруға және технологиялық жаңғыруына бағытталған.
