Қазақстан шетелге тауарды көбірек сата бастады: қай өнімдерге сұраныс жоғары

Қазақстан көбірек сатып, одан да көп сатып алып отыр. Елде өңделген өнім экспорты айтарлықтай артқанымен, бірқатар тауар бойынша шетелден сатып алуға жұмсалатын қаржы сыртқа сатудан түсетін табыстан әлдеқайда жоғары, деп хабарлайды DKNews.kz.

Бұл туралы Ұлттық статистика бюросының деректеріне сүйенген Energyprom.kz сарапшыларының зерттеуінде айтылған. Талдау 2026 жылдың қаңтар–тамыз айларын қамтиды. Онда Қазақстанның қандай тауарлары шетелде сұранысқа ие болып жатқаны, оларды кімдер сатып алатыны және қай салаларда импортқа тәуелділік сақталғаны көрсетілген.

Қазақстан экспорты 60,4 млрд долларға жетті

2026 жылдың алғашқы сегіз айында Қазақстан шетелге 60,4 млрд доллардың тауарын экспорттады. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 19,5%-ға көп. Былтыр бұл көрсеткіш 50,5 млрд доллар болған.

Өңделген өнімдердің сыртқы нарыққа шығарылуы да қарқын алған.

Сарапшылар ауыл шаруашылығы шикізатын, отынды, кен мен металдарды есепке алмай, экспорт көлемі 10 млн доллардан асатын 109 тауар түрін жеке қарастырған.

Соның ішінде 38 тауар санатының экспорты кемінде 30%-ға өскен. Олардың жалпы экспорттық түсімі 60,5%-ға артып, 2,1 млрд доллардан 3,3 млрд долларға жетті.

Бұл тауарлар Қазақстан экспортының жалпы өсімінің 12,7%-ын қамтамасыз еткен.

Күнбағыс майы, мал азығы мен ұн 1,65 млрд доллар кіріс әкелді

Экспорты қарқынды өскен тауарлардың ішінде ең көп табыс әкелген үш өнім бар.

Қазақстан шетелге 672,8 млн доллардың күнбағыс майын сатқан. Оның экспорты бір жылда 48,5%-ға ұлғайды.

Мал азығының экспорты 60,8%-ға өсіп, 577,6 млн долларға жетті.

Үшінші орында бидай ұны тұр. Оның шетелге сатылымы 36%-ға артып, 400 млн долларды құрады.

Осы үш өнімнің өзі экспорты қарқынды өскен 38 тауар санатынан түскен жалпы кірістің 49,5%-ын қамтамасыз еткен.

Алайда өсім қарқыны бойынша көш бастағандар басқа тауарлар болды.

Темекі өнімдерінің бір санаты бойынша экспорт 401,5%-ға өсіп, 50,6 млн долларға жеткен.

Жіксіз болат құбырлардың экспорты 262,4%-ға ұлғайып, 66,2 млн долларды құрады.

Ал рапс майының шетелге сатылымы 127,7%-ға артып, 90,4 млн долларға жетті.

Жалпы 14 тауар түрінің экспорты бір жылдың ішінде екі еседен астам өскен.

Қытай Қазақстаннан экспортталатын мал азығының 97,8%-ын сатып алады

Қазақстан өнімдерінің қай елдерге сатылып жатқанына назар аударсақ, экспорттың едәуір бөлігі көршілес мемлекеттерге бағытталғанын көруге болады.

Экспорты қарқынды өскен 38 тауар санаты бойынша ең ірі сатып алушы — Қытай.

Бұл елге 913,9 млн доллардың өнімі жеткізілген. Қытайдың үлесі 27,4%-ды құрайды.

Өзбекстан, Тәжікстан және Түрікменстанды қоса алғанда, Орталық Азия елдері Қазақстаннан 825,7 млн доллардың тауарын сатып алған. Олардың жиынтық үлесі 24,8%-ға жетті.

Ресейге 449,4 млн доллардың өнімі экспортталған. Беларусь, Армения және Қырғызстанға жеткізілген тауарлардың жалпы құны 345,3 млн доллар болды.

Кейбір өнімдердің экспорты бір ғана елдің сұранысына қатты тәуелді.

Мәселен, Қазақстан экспорттаған мал азығының 97,8%-ы Қытайға жөнелтілген. Бұл өнім Қытайдың қарастырылып отырған тауарлар бойынша Қазақстаннан жасаған барлық сатып алуының 61,8%-ын құрайды.

Ресейге Қазақстан экспорттайтын шиналардың 92,5%-ы, жіксіз болат құбырлардың 75,5%-ы, балмұздақтың 69,9%-ы және косметикалық өнімдердің 68,9%-ы жеткізілген.

Күнбағыс майының ең ірі сатып алушысы — Өзбекстан. Оның үлесі 43,3%.

Ал Қырғызстан Қазақстан экспорттайтын сигаралар мен темекінің 49,4%-ын сатып алған.

Мұндай тәуелділік экспорттаушылар үшін белгілі бір тәуекел тудырады. Егер негізгі сатып алушы елде сұраныс төмендесе, бұл нақты өнімнің сыртқы сатылымына тікелей әсер етуі мүмкін.

Қазақстан 3,3 млрд долларға экспорттап, 5,8 млрд долларға импорттаған

Экспорттың жоғары қарқынмен өсуіне қарамастан, қарастырылған тауарлар бойынша сыртқы сауда теңгерімі Қазақстанның пайдасына емес.

Экспорты жылдам өскен 38 тауар санатының жалпы импорты 5,8 млрд долларға жеткен.

Бұл олардың 3,3 млрд долларлық экспортынан 1,8 есе жоғары.

Екі көрсеткіштің айырмасы шамамен 2,5 млрд долларды құрайды.

Әсіресе тұтыну және өнеркәсіп тауарлары бойынша алшақтық айқын байқалады.

Өнеркәсіптік машиналар мен жабдықтар бойынша импорт экспорттан 12,8 есе көп.

Кабельдерде бұл айырмашылық 6,7 есе болса, шоколад бойынша үш есеге жетеді.

Демек, шетелге сатылымы жылдам өсіп жатқан кейбір тауарлардың өзін Қазақстан сырттан әлдеқайда көп сатып алады.

Дегенмен керісінше жағдай қалыптасқан салалар да бар.

Қазақстан 59,5 млн доллардың балмұздағын экспорттап, шетелден 39,2 млн доллардың балмұздағын импорттаған.

Ал сигаралар мен темекі бойынша экспорт 164,5 млн долларды, импорт 44,3 млн долларды құрады.

Экспорттың өсуіне баға емес, сатылған өнім көлемі көбірек әсер еткен

Экспорттан түсетін табыстың артуы әрдайым тауар бағасының қымбаттауын білдірмейді.

Күнбағыс майының шетелге жеткізілген нақты көлемі 35,9%-ға өсіп, 611,4 мың тоннаға жеткен.

Ал оның орташа экспорттық бағасы 9,2%-ға ғана көтеріліп, тоннасына 1 100 доллар болды.

Мал азығы бойынша да осындай жағдай байқалады.

Оның экспорт көлемі 44,2%-ға ұлғайып, 2,47 млн тоннаға жетсе, орташа бағасы 11,5%-ға өскен.

Бидай ұнының экспорты заттай көлемде 22,8%-ға артып, 1,38 млн тоннаға жетті. Бағасы 10,8%-ға көтерілген.

Рапс майының сыртқа шығарылған көлемі тіпті 109,2%-ға өсіп, 85,3 мың тоннаны құрады. Ал бағасы небәрі 8,9%-ға жоғарылаған.

Талдауға алынған алты тауар санатының ішінде тек минералды тыңайтқыштар бойынша баға өсімі жеткізу көлемінің өсімінен жоғары болды.

Бұл деректер ірі экспорттық тауарлардың басым бөлігінде табыс тек бағаның қымбаттауынан емес, шетелге нақты көбірек өнім сатудан артқанын көрсетеді.

Бұған дейін біз Қазақстанда күнбағыс майы өндірісінің ұлғайып, экспорттық жеткізілімдердің кеңейіп жатқаны туралы мәліметтерге де назар аударған едік.

Төрт тауардың экспорты 69,5 млн долларға жетті

2026 жылдың алғашқы сегіз айында бұрын ірі экспорттық көрсеткіштермен ерекшеленбеген бірнеше тауардың сыртқы сатылымы күрт өскен.

Мәселен, көкөніс консервілерінің экспорты 29,1 млн долларға жетті.

Теміржол локомотивтері 16,8 млн долларға экспортталған.

Стирол полимерлерінің экспорты 12,4 млн долларды, ал мақта-мата иірімжібінің экспорты 11,3 млн долларды құрады.

Осы төрт тауар санатының жиынтық экспорты бір жыл ішінде 8,4 млн доллардан 69,5 млн долларға дейін ұлғайған.

Алайда бұл көрсеткіштерді бағалағанда бір ерекшелікті ескеру қажет.

Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасы Қазақстанда өндірілген өнім мен ел арқылы қайта экспортталған тауарды жеке ажыратпайды.

Сондықтан экспорттың өсуі сол тауарлардың Қазақстандағы өндірісі дәл сондай қарқынмен артқанын автоматты түрде білдірмейді.

Соған қарамастан, статистика Қазақстанның шикізаттан бөлек, өңделген өнімдерді де сыртқы нарықтарға көбірек шығарып жатқанын көрсетеді.

Бірақ саудадағы айырмашылық әлі де үлкен: экспорты қарқынды өскен 38 тауар санаты бойынша Қазақстан шетелге 3,3 млрд доллардың өнімін сатып, сырттан 5,8 млрд доллардың тауарын сатып алған.

Яғни экспорт өсіп жатқанымен, осы тауарлар бойынша импортқа жұмсалатын қаржы экспорттан түсетін кірістен шамамен 2,5 млрд долларға артық.