Қазақстанда инвесторлар шоттарының саны 4,5 миллионнан асты. Соңғы бес жылда бұл көрсеткіш 137 мыңнан 4,5 миллионнан астам шотқа дейін өсті. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы Мәдина Әбілқасымова Қазақстанның Еуропалық бизнес-қауымдастығы (EUROBAK) ұйымдастырған кездесуде елдің қаржы және сақтандыру нарығындағы негізгі нәтижелерді таныстырды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Агенттік басшысы қор нарығының капиталдануы, корпоративтік облигациялар көлемі және сақтандыру секторының көрсеткіштері туралы мәлімет берді. Сондай-ақ 2030 жылға дейін қаржы нарығын дамытуға арналған реформалардың басым бағыттарына тоқталды.
Қазақстанның акциялар нарығы 74 млрд долларға жетті
Соңғы бес жылда Қазақстандағы акциялар нарығының капиталдануы екі еседен астам ұлғайып, 74 млрд АҚШ долларына жетті. Бұл елдің жалпы ішкі өнімінің 27%-ына тең.
Ал Қазақстан қор биржасында (KASE) саудаланатын корпоративтік облигациялардың көлемі 26 млрд долларды немесе ЖІӨ-нің 10%-ын құрады.
Бұл көрсеткіштер Қазақстанның бағалы қағаздар нарығының экономикалық ауқымы кеңейгенін көрсетеді.
Акциялар нарығының капиталдануы биржадағы компаниялардың нарықтық құнын сипаттайды. Ал корпоративтік облигациялар компаниялардың инвесторлардан қарыз қаражатын тартуына мүмкіндік беретін қаржы құралы саналады.
Дегенмен нарық капиталдануының өсуі осы көлемдегі қаражаттың экономикаға жаңадан инвестицияланғанын білдірмейді. Ол бағалы қағаздардың нарықтық бағасына және басқа да факторларға байланысты өзгеруі мүмкін.
137 мыңнан 4,5 миллионға дейін: инвесторлар саны қалай өсті?
Кездесуде жеке инвесторлардың қор нарығына қатысуының айтарлықтай артқаны атап өтілді.
Орталық депозитарийдің номиналды ұстау жүйесіндегі шоттар саны бес жыл ішінде 137 мыңнан 4,5 миллионнан астам шотқа дейін көбейді.
Бұл көрсеткіш шамамен 33 есе өскен.
Алайда 4,5 миллион шот 4,5 миллион жеке инвестор бар дегенді білдірмейді. Бір адамның бірнеше инвестициялық шоты болуы мүмкін.
Соған қарамастан, шоттар санының өсуі Қазақстанда бағалы қағаздарға қол жеткізу мүмкіндігі кеңейгенін көрсетеді.
Жеке инвесторлар үшін қор нарығы акциялар мен облигацияларға қаражат салудың балама мүмкіндіктерін ұсынады. Бірақ мұндай инвестициялар нарықтық тәуекелдермен байланысты және табысқа кепілдік бермейді.
Сақтандыру нарығының активтері 3,9 трлн теңгеге жетті
Қазақстанның сақтандыру секторында да өсім байқалады.
Мәдина Әбілқасымова ұсынған мәліметтерге сәйкес, соңғы бес жылда сақтандыру ұйымдарының активтері екі есеге артып, 3,9 трлн теңгеге жетті.
Осы кезеңде сақтандыру сыйлықақыларының көлемі 699 млрд теңгеден 1,7 трлн теңгеге дейін ұлғайды. Бұл шамамен 2,4 есе өсім.
Жиынтық сақтандыру сыйлықақыларының жартысынан көбі өмірді сақтандыру сегментіне тиесілі.
Сақтандыру сыйлықақыларының ЖІӨ-ге қатынасы да өзгерді: бес жылда 0,83%-дан 1,12%-ға дейін көтерілді.
Бұл сақтандыру секторының экономикадағы үлесі ұлғайғанын көрсетеді. Дегенмен сақтандыру қызметтерінің халық пен бизнес арасында қаншалықты кең таралғанын бағалау үшін келісімшарттар саны мен сақтандырумен қамту деңгейі сияқты қосымша көрсеткіштер де маңызды.
2030 жылға дейін екі ірі реформа дайындалды
Агенттік қаржы нарығын дамытудың келесі кезеңіне көшуді жоспарлап отыр.
Негізгі өзгерістер екі стратегиялық құжатқа негізделеді:
- Капитал нарығын дамытудың 2030 жылға дейінгі бағдарламасы.
- Сақтандыру нарығын дамытудың 2030 жылға дейінгі бағдарламасы.
Бағдарламаларды Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Ұлттық Банкпен бірлесіп әзірледі.
Бұл жұмыс Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2026 жылғы 10 ақпанда өткен Үкіметтің кеңейтілген отырысында берген тапсырмаларын орындау аясында жүргізілді.
Құжаттарды дайындау кезінде капитал және сақтандыру нарықтарына кешенді талдау жасалды. Сондай-ақ халықаралық сарапшылар тартылып, Еуропалық қайта құру және даму банкінің (ЕҚДБ) техникалық қолдауы пайдаланылды.
Бағдарламалардың негізгі мақсаты – қаржы секторының тұрақтылығын арттыру, инвестиция тарту мүмкіндіктерін кеңейту және экономиканы ұзақмерзімді қаржыландыру құралдарын дамыту.
Қазақстанда екі жаңа заң қабылдануы мүмкін
Жоспарланған реформаларды жүзеге асыру үшін қолданыстағы заңнаманы жаңарту көзделіп отыр.
Агенттік екі жаңа заң жобасын дайындады:
- «Капитал нарығы туралы» заң жобасы.
- «Сақтандыру нарығы туралы» заң жобасы.
Құжаттарды 2026 жылдың соңына дейін Құрылтайдың қарауына енгізу жоспарланып отыр.
Жаңа заңдар капитал және сақтандыру нарықтарын одан әрі дамытуға арналған кешенді құқықтық негіз қалыптастыруы тиіс.
Капитал нарығындағы реформалар компаниялардың бағалы қағаздар арқылы қаржы тарту мүмкіндіктерін кеңейтуге, нарықтық инфрақұрылымды жаңғыртуға және инвесторлардың құқықтарын қорғауды күшейтуге бағытталған.
Ал сақтандыру нарығындағы өзгерістер саланың тұрақтылығын арттыруға және сақтандыру өнімдерін дамытуға арналған.
Әзірге бұл құжаттар заң жобалары мәртебесінде. Олардың нақты нормалары заң шығару процесі барысында нақтылануы мүмкін.
Solvency II және ХҚЕС 17: сақтандыру нарығында не өзгереді?
Қаржы реттеушісі халықаралық стандарттарды ескере отырып, сақтандыру ұйымдарын қадағалау жүйесін жетілдіруді жалғастырып жатыр.
Бұл бағытта Solvency II және ХҚЕС 17 стандарттарына ерекше назар аударылған.
Solvency II – сақтандыру компанияларының төлем қабілеттілігі мен тәуекелдерін бағалауға арналған халықаралық реттеу тәсілі. Оның негізгі қағидаттарының бірі – сақтандырушының капиталы қабылдаған тәуекелдеріне сәйкес болуы.
ХҚЕС 17 – сақтандыру шарттарын қаржылық есептілікте көрсетуге арналған халықаралық стандарт. Ол сақтандыру міндеттемелері мен қаржылық нәтижелер туралы ақпараттың салыстырмалылығын арттыруға бағытталған.
Мұндай тәсілдер сақтандыру ұйымдарының қаржылық жағдайын бағалауды жетілдіруге және нарықтағы ашықтықты арттыруға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар Қазақстанда қаржы құралдары мен сақтандыру өнімдерінің түрлері кеңейтіліп, нарықтық инфрақұрылым жаңғыртылып жатыр.
EUROBAK кездесуінің бизнес үшін маңызы қандай?
Қазақстанның Еуропалық бизнес-қауымдастығы ұйымдастырған кездесуде қаржы нарығындағы реформалардың халықаралық инвестициялар үшін маңызы да көрініс тапты.
Капитал нарығының дамуы кәсіпорындарға қаржыландыру көздерін әртараптандыруға мүмкіндік береді.
Мысалы, компаниялар ұзақмерзімді қаражат қажет болғанда банктік кредитпен қатар, облигациялар шығару немесе акциялар орналастыру мүмкіндігін қарастыра алады.
Ал шетелдік инвесторлар үшін нарықтың ашықтығы, құқықтық талаптардың болжамдылығы және инвесторлардың құқықтарын қорғау жүйесі маңызды.
Сақтандыру секторының дамуы да бизнеске қатысты. Сақтандыру өнімдерінің кеңеюі кәсіпорындардың мүліктік, өндірістік және басқа да тәуекелдерін басқару мүмкіндіктерін арттыра алады.
Дегенмен бұл өзгерістердің нақты нәтижесі жаңа заңдардың қабылдануына, бағдарламалардың іске асуына және нарық қатысушыларының белсенділігіне байланысты болады.
Халықаралық ынтымақтастық жалғасады
Мәдина Әбілқасымова қаржы секторына арналған ауқымды реформаларды әзірлеуде халықаралық сараптаманың маңызын атап өтті.
Агенттік капитал және сақтандыру нарықтарын дамыту бағдарламаларын іске асыру барысында халықаралық ұйымдармен ынтымақтастықты жалғастыруға дайын.
Атап айтқанда, шетелдік сарапшылардың ұсынымдары мен практикалық тәжірибесі жаңа реттеу тетіктерін жетілдіру үшін пайдаланылуы мүмкін.
2030 жылға дейінгі бағдарламалар қаржы секторының орнықтылығы мен бәсекеге қабілеттілігін арттыруға, ұзақмерзімді инвестиция тарту мүмкіндіктерін кеңейтуге және экономиканың дамуына қосатын үлесін күшейтуге бағытталған.
Бұған дейін біз Қазақстанның қор нарығын 2030 жылға дейін жаңғыртуға арналған 35 бастама, инвесторларды қорғау және бизнеске жаңа қаржыландыру мүмкіндіктерін ұсыну жоспарлары туралы жазған болатынбыз. Ендігі негізгі міндет – әзірленген реформаларды нақты заңнамалық және нарықтық өзгерістерге айналдыру.
