Қазақстанға су саласын дамыту үшін қосымша қаржы қажет. Елде су инфрақұрылымын жаңғыртуға, су шығынын азайтуға және экожүйелерді сақтауға инвестиция тарту мақсатында «көгілдір қаржыландыруды» заңнамалық тұрғыдан бекіту ұсынылды. Қаржы тартуды қажет ететін маңызды жобалардың бірі – Арал теңізін қалпына келтіру, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл мәселе Серік Егізбаевтың төрағалығымен өткен Құрылтайдың Аграрлық мәселелер, экология және табиғи ресурстар комитетінің тақырыптық отырысында талқыланды. Жиынға депутаттар, бейінді министрліктердің, БҰҰ Даму бағдарламасының (БҰҰДБ), «Астана» халықаралық қаржы орталығының (АХҚО) және Жасыл қаржы орталығының өкілдері қатысты.
Қазақстанда Су кодексіне өзгерістер енгізу ұсынылды
Заңнамаға қатысты негізгі бастаманы Экология және табиғи ресурстар вице-министрі Мансұр Ошурбаев көтерді.
Оның айтуынша, Қазақстанда суды ұтымды пайдалану мен су нысандарын қорғауға арналған жобаларды жүзеге асырудың құқықтық және қаржылық тетіктері қалыптасқан. Алайда «көгілдір қаржыландыру» әзірге дербес механизм ретінде заңмен бекітілмеген.
«Көгілдір қаржыландыру» – әзірге дербес механизм ретінде қалыптаспаған жеке даму бағыты. Бұл су саласына қосымша инвестиция тартуға, су ресурстарын пайдалану тиімділігін арттыруға және су экожүйелерін сақтауға мүмкіндік беретін перспективалы бағыт, – деді Мансұр Ошурбаев.
Вице-министр Су кодексіне тиісті өзгерістер енгізіп, «көгілдір қаржыландыруды» және оған арналған жеке таксономияны заңнамалық деңгейде бекітуді ұсынды.
Таксономия дегеніміз – қандай жобалардың су ресурстарын тұрақты басқаруға бағытталғанын және олардың арнайы қаржыландыру құралдарына сәйкес келетінін анықтайтын өлшемдер жүйесі.
Ошурбаевтың пікірінше, «жасыл» және «көгілдір» қаржыландыруды бір-бірінен ажырату қажет. Бұл су саласындағы жобалардың ерекшелігін ескеретін жеке қаржыландыру тәсілдерін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Инвесторлар үшін қаржыландыру шарттарын нақтылау көзделіп отыр
Жобаның экологиялық маңызын жариялау инвестиция тартуға жеткіліксіз. Қаржы ұйымдарына жобаларды іріктеудің ашық талаптары, түсінікті қаржылық тетіктер және мемлекеттік қолдау шарттары қажет.
Отырыста депутаттар мен халықаралық ұйымдардың өкілдері осы мәселелерге назар аударды.
Қатысушылар су секторына тұрақты инвестиция тарту жүйесін қалыптастыру, жобаларды іріктеудің ашық критерийлерін бекіту және мемлекеттік қолдау құралдарын тиімді пайдалану жөніндегі ұсыныстарды талқылады.
Бұл бағыттағы жұмыс бұған дейін де басталған. «Астана» халықаралық қаржы орталығы Қазақстанда ұлттық көгілдір таксономия мен көгілдір облигациялар шығару жөніндегі нұсқаулық әзірленіп жатқанын хабарлаған.
Мұндай облигациялар су ресурстарын тұрақты басқаруға бағытталған жобаларға қаржы тарту құралы ретінде қолданылуы мүмкін.
Дегенмен Су кодексіне ұсынылған өзгерістер әзірге талқылау сатысында. Отырыста тиісті түзетулердің қабылданғаны туралы ақпарат айтылған жоқ.
Арал теңізін құтқару жобаларын 2027 жылдан бастап іске қосу жоспарланған
Жаңа қаржыландыру тетіктері талқыланып жатқанда, Қазақстан су инфрақұрылымын дамыту бойынша халықаралық банктермен бірлескен жобаларды жүзеге асырып келеді.
Су ресурстары және ирригация вице-министрі Жандос Сәлімовтің айтуынша, Су ресурстарын дамытудың кешенді жоспарындағы іс-шаралардың басым бөлігін халықаралық қаржы ұйымдарымен бірлесіп орындау көзделген.
Негізгі серіктестер қатарында Азия даму банкі, Еуропалық қайта құру және даму банкі, сондай-ақ Халықаралық қайта құру және даму банкі бар.
Су ресурстарын дамытудың кешенді жоспарындағы іс-шаралардың басым бөлігін халықаралық қаржы ұйымдарымен бірлесіп жүзеге асыру көзделген. Олардың қатарында Азия даму банкі, Еуропалық қайта құру және даму банкі, Халықаралық қайта құру және даму банкі бар. Қазір 2027 жылдан бастап іске қосу жоспарланған дайын жобалар күн тәртібінде тұр. Соның ішінде екі кезеңнен тұратын Арал теңізін құтқару жобасы да бар, – деді Жандос Сәлімов.
Арал өңірі үшін мұндай жобалардың маңызы зор. Өйткені су ресурстарын қалпына келтіру аймақтың экологиялық жағдайына және жергілікті халықтың тұрмыс-тіршілігіне тікелей байланысты.
Бұған дейін Солтүстік Аралды қалпына келтіру және теңіздегі су көлемін ұлғайту жоспары туралы жазған едік.
«Көгілдір қаржыландыру» халықаралық ынтымақтастық аясында жұмыс істеп тұрған инвестициялық тетіктерді толықтыруы мүмкін. Алайда жаңа құралдар арқылы нақты қанша қаржы тарту жоспарланып отырғаны отырыста жарияланған жоқ.
Жапония Қазақстанға Каспийдің тартылу мәселесін шешуге көмектесіп жатыр
Халықаралық ынтымақтастықтың тағы бір маңызды бағыты Каспий теңізіне қатысты.
БҰҰ Даму бағдарламасының Қазақстандағы Тұрақты өкілінің орынбасары Сухроб Ходжиматов Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жолдауында су ресурстарын ұтымды пайдалануға ерекше назар аударылғанын еске салды.
Мемлекет басшысы су желілеріндегі шығынды азайту, су есебін жетілдіру және цифрлық технологияларды кеңінен енгізу міндеттерін қойған.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев биылғы Жолдауында суды ұтымды пайдалануға ерекше назар аударды. Ол желілердегі су шығынын азайту, су ресурстарының есебін жетілдіру және цифрлық технологияларды кеңінен қолдану міндеттерін қойды. Бұл басымдықтар БҰҰ Даму бағдарламасы мен Қазақстан Үкіметінің жұмысымен тығыз байланысты. БҰҰДБ-ның су саласындағы портфеліне қосымша төрт жоба кіреді. Мәселен, Жапония Үкіметінің қаржылық қолдауымен Каспий теңізі деңгейінің төмендеуіне байланысты су ресурстарын басқаруды жақсарту, бөгеттердің қауіпсіздігін арттыру және су тасқыны туралы ерте ескерту жүйелерін дамыту жұмыстары жүргізіліп жатыр, – деді Сухроб Ходжиматов.
Бұл бастамалар Қазақстандағы су мәселесінің ауқымы кең екенін көрсетеді. Әңгіме теңіз экожүйесін сақтаумен ғана шектелмейді. Гидротехникалық құрылыстардың қауіпсіздігі, су тасқынының алдын алу және халықты табиғи апаттардан қорғау да күн тәртібінде тұр.
Бұған дейін Жапония мен БҰҰДБ-ның Солтүстік Каспийді сақтауға бағытталған бірлескен жобасы туралы хабарлаған болатынбыз. Жоба экологиялық мониторингті дамыту, деректер алмасу және су ресурстарын басқаруды жетілдіру бағыттарын қамтиды.
Су жобаларына мемлекеттік қолдауды кімдер ала алады?
Ұсынылып отырған өзгерістер мемлекеттік органдардың, қаржы ұйымдарының және су инфрақұрылымында жұмыс істейтін кәсіпорындардың мүдделеріне қатысты.
Егер жеке көгілдір таксономия бекітілсе, суды үнемдеу, су нысандарын қорғау және инфрақұрылымды жаңғырту жобаларына арнайы талаптар белгілеуге негіз қалыптасады.
Алайда қаржыландырудың нақты шарттары, мемлекеттік қолдауға үміткерлер тізімі және қаражат бөлу тәртібі әзірге анықталған жоқ.
Комитет отырысында Аграрлық мәселелер, экология және табиғи ресурстар комитетінің мүшесі Шынасыл Ерназардың баяндамасы да тыңдалды. Депутаттар инвестиция тарту мен жобаларды іріктеу тетіктеріне қатысты ұсыныстарды жан-жақты қарастырды.
Әзірге негізгі мәселе ашық қалып отыр: «көгілдір қаржыландыру» қашан заңды мәртебеге ие болады және жаңа механизм арқылы алғашқы болып қандай жобалар қаржыландырылады?
Бұл сұрақтың жауабы су саласына арналған инвестициялық бастамалардың нақты жобаларға қаншалықты жылдам айналатынын айқындайды.
