Қазақстанда балалардың цифрлық қауіпсіздігіне қатысты 120-дан астам заңнамалық түзету әзірленді. Олардың қатарында онлайн ойындарды таңбалау, барлық цифрлық платформаларда ата-ана бақылауын енгізу және балаларға фотосуреті бар ID-карта беру ұсыныстары бар, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл бастамалар 16 қарашада Құрылтайда өткен «Қазақстан балалары» тұжырымдамасына арналған Үкімет сағатында талқыланды.
Жиынға Құрылтай Төрағасының орынбасары Динара Зәкиева төрағалық етті. Оқу-ағарту министрі Жұлдыз Сүлейменова 2026–2030 жылдарға арналған тұжырымдаманың іске асырылу барысын баяндады. Депутаттар балалардың қауіпсіздігі, білім беру сапасы, медициналық көмек және мемлекеттік органдардың жауапкершілігі мәселелерін көтерді.
Қазақстанда 7 миллионға жуық бала бар
Динара Зәкиеваның айтуынша, бүгінде Қазақстанда 7 миллионға жуық бала тұрады. Бұл ел халқының шамамен үштен бірін құрайды.
Ол балалардың құқықтарын қорғау, әл-ауқаты мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі екенін атап өтті.
2026 жылдың басында қабылданған «Қазақстан балалары» тұжырымдамасы әлеуметтік қамсыздандыру, денсаулық сақтау, білім беру және қауіпсіздік салаларындағы қолданыстағы тетіктерді бір жүйеге біріктіруге бағытталған.
Құжатта балаларды қолдау жүйесіндегі 70-тен астам мәселені шешуге арналған 158 іс-шара қарастырылған.
Тұжырымдама аясында баланың бірыңғай цифрлық маршрутын енгізу, ата-аналарды қолдау, балалар ауруханаларын жабдықтау және ауылдардағы қосымша білім беру инфрақұрылымын дамыту көзделген.
Сондай-ақ қиын өмірлік жағдайға тап болған, жетім және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға арналған 111 ұйымның 44-іне күрделі жөндеу жүргізу жоспарланып отыр.
Балалардың интернеттегі қауіпсіздігі қалай өзгеруі мүмкін?
«Қазақстан балалары» тұжырымдамасын іске асыру үшін Құрылтай депутаттары үш заң жобасын әзірлеген. Соның бірі – «Балалардың цифрлық және ақпараттық қауіпсіздігі туралы» жаңа заң жобасы.
Құжат балаларды әлеуметтік желілердегі, онлайн ойындардағы және басқа да цифрлық сервистердегі ықтимал қауіптерден қорғауға бағытталған.
Ұсынылып отырған негізгі шаралар:
- Цифрлық өнімдерді таңбалау. Онлайн ойындар мен қосымшаларды қоса алғанда, олардың ықтимал қауіптерін көрсететін міндетті белгілер енгізу.
- Мемлекеттік верификация. Цифрлық және ақпараттық өнімдерді уәкілетті органның тексеруінен өткізу.
- Қауіпті контентті шектеу. Балаларға қауіп төндіретін материалдарды мониторингтеу және бұғаттау тетіктерін енгізу.
- Платформалардың жауапкершілігі. Белгіленген талаптарды бұзған цифрлық сервис иелеріне қатысты жауапкершілік қарастыру.
- Ата-ана бақылауы. Барлық цифрлық платформаларда балалардың контентке қолжетімділігін басқару мүмкіндігін енгізу.
- Маркетплейстер. Кәмелетке толмағандардың интернет-дүкендерден тауар сатып алу тәртібін реттеу.
- Балалардың ID-картасы. Баланың жеке басын сәйкестендіру үшін фотосуреті бар цифрлық сәйкестендіру құралын енгізу.
Бұл талаптар әзірге заңнамалық ұсыныстар деңгейінде. Олардың нақты қалай қолданылатыны, қандай деректер жиналатыны және балалардың жеке ақпараты қалай қорғалатыны заң жобасын одан әрі қарау барысында айқындалуы тиіс.
Заң жобасын әзірлеуге AI-Quryltai жасанды интеллект жүйесі қатысты
Жаңа заң жобасының ерекшелігі – оны дайындау барысында AI-Quryltai цифрлық интеллектуалды ортасының пайдаланылуы.
Динара Зәкиеваның мәліметінше, бұл – жасанды интеллект кіріктірілген жүйеде әзірленген алғашқы заң жобасы.
AI-Quryltai балалардың цифрлық және ақпараттық ортадағы қауіпсіздігіне қатысты жағдайды талдауға, жаңа технологиялардан туындайтын тәуекелдерді анықтауға және заңнамалық ұсыныстар дайындауға қолданылған.
Жүйенің көмегімен 120-дан астам түзету әзірленді.
Алайда ұсыныстарды тек жасанды интеллект дайындап, автоматты түрде заң жобасына енгізген жоқ. Олардың барлығын депутаттар, ақпараттық және цифрлық қауіпсіздік сарапшылары, сондай-ақ заңгерлер тексеріп, қосымша пысықтаған.
Қазіргі уақытта заң жобасы тиісті қорытынды алу үшін Үкіметке жолдану сатысында. Оны одан әрі талқылау Құрылтайдағы жұмыс тобы аясында жалғасады.
Демек, ата-ана бақылауы, балалардың ID-картасы және цифрлық өнімдерді міндетті таңбалау туралы ұсыныстар әлі күшіне енген заң нормалары емес.
Балалардың әл-ауқат индексін 68 балға жеткізу жоспарланған
Оқу-ағарту министрі Жұлдыз Сүлейменова «Қазақстан балалары» тұжырымдамасының 2026–2030 жылдарға арналған негізгі мақсаттарын таныстырды.
Бағдарламаны іске асыру қорытындысы бойынша мына нәтижелерге қол жеткізу жоспарланып отыр:
- 68 балл – балалардың әл-ауқат индексінің жоспарланған деңгейі.
- 100% – тиісті сала бойынша білімі бар мамандардың жоспарланған үлесі.
- 97% – балалардың құқықтық қорғалу деңгейінің нысаналы көрсеткіші.
Бұл көрсеткіштер тұжырымдаманың аяқталу кезеңіне арналған мақсаттар болып саналады. Оларды қазірдің өзінде қол жеткізілген нәтижелер ретінде қарастыруға болмайды.
Жасанды интеллект 500 мектепке енгізілді
Жұлдыз Сүлейменова білім беру саласындағы цифрлық өзгерістерге де тоқталды.
Министрдің айтуынша, Мемлекет басшысының 2026 жылғы 12 мамырдағы Жарлығына сәйкес, қала мен ауыл мектептері арасындағы білім сапасының алшақтығын азайту үшін жасанды интеллект орта білім беру жүйесіне кезең-кезеңімен енгізілуде.
Бірінші кезеңде 500 пилоттық мектеп қамтылған.
2028 жылға қарай бұл бастамаға еліміздегі барлық 2,6 мың шағын жинақты мектепті қосу жоспарланып отыр.
Жобаның мақсаты – цифрлық технологияларды пайдалану арқылы білім беру мүмкіндіктерін кеңейту. Дегенмен оның оқу нәтижелеріне нақты ықпалын бағалау үшін енгізу қорытындылары қажет.
20 өңірде балалардың құқықтарын қорғау басқармалары құрылды
Оқу-ағарту министрінің мәліметінше, Президент тапсырмасы бойынша Қазақстанның 20 өңірінде балалардың құқықтарын қорғау басқармалары ашылды.
Қазір бұл құрылымдарда 200-ге жуық маман жұмыс істейді.
Сонымен қатар әр 5 мың балаға кемінде бір маман қарастыруды көздейтін норматив енгізілген.
Бұл өзгерістер балалардың құқықтарын қорғау жүйесінің кадрлық мүмкіндіктерін күшейтуге бағытталған.
Жиында «Баланың цифрлық маршруты» платформасын мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерімен біріктіру мәселесі де көтерілді.
Мұндай интеграцияның мақсаты – қиын жағдайға тап болған баланы ертерек анықтап, қажетті көмекті уақтылы ұйымдастыру.
Асхат Аймағамбетов қандай мәселелерді көтерді?
Құрылтайдың Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің төрағасы Асхат Аймағамбетов тұжырымдаманы іске асыру кезінде формалды есеп берумен шектелмеу қажеттігін айтты.
Ол мемлекеттік органдардың жұмысын өткізілген іс-шаралар санымен ғана емес, балалардың өміріндегі нақты өзгерістермен бағалауды ұсынды.
Депутат назар аударған негізгі мәселелер:
- Мемлекеттік органдар арасындағы үйлестірудің жеткіліксіздігі.
- Балалардың көмекке қаншалықты жылдам қол жеткізетінін бағалау.
- Ерте диагностика мен оңалту қызметтерінің қолжетімділігі.
- Буллингтің, тұрмыстық қауіптердің және цифрлық тәуекелдердің алдын алу.
- Ауылдардағы үйірмелер мен спорт секцияларының жеткіліксіздігі.
- Өңірлік жобаларды қаржыландырудың нақтылығы және нәтижеге жауапкершілік.
Асхат Аймағамбетовтің пікірінше, балаларға көрсетілетін көмектің уақтылығы, оңалту мерзімдерінің қысқаруы және қауіпсіздіктің жақсаруы мемлекеттік бағдарламаның тиімділігін бағалауда маңызды болуы тиіс.
Ауылдарда робототехника және цифрлық үйірмелер ашу ұсынылды
Үкімет сағатында депутаттар балалардың бос уақытын тиімді ұйымдастыру мәселесін де талқылады.
Оқу-ағарту министрлігіне бағытталатын ұсынымдарда ауылдық мәдениет үйлері мен клубтар базасында балаларға арналған үйірмелерді жаңғырту және жаңаларын ашу мәселесі қарастырылған.
Техникалық шығармашылық, робототехника және цифрлық дағдылар бойынша үйірмелерді дамытуға ерекше назар аударылды.
Сонымен қатар жетім балаларға арналған мекемелер мен арнаулы білім беру ұйымдарын жөндеу, медициналық инфрақұрылымды жаңарту және инклюзивті білім беру мүмкіндіктерін кеңейту ұсынылды.
Депутаттар балалар еңбегін заңсыз пайдалану жағдайларын анықтау және алдын алу шараларын күшейту қажеттігін де көтерді.
Үкіметке қандай ұсынымдар жолданады?
Талқылауға «Әділет», «Ауыл», ЖСДП және «Respublica» партиялық фракцияларының өкілдері қатысты.
Депутаттардың сұрақтары мен ұсыныстары жинақталып, Үкіметке ұсынымдар түрінде жолданады. Олардың бір бөлігі тікелей Оқу-ағарту министрлігіне бағытталады.
Үкімет сағатынан кейін журналистерге арналған брифинг өтті. Сұрақтарға Оқу-ағарту министрі Жұлдыз Сүлейменова, Денсаулық сақтау вице-министрі Манас Рамазанов, Құрылтай депутаты Ләззат Жылқыбаева және Ішкі істер министрлігі Әкімшілік полиция комитеті Ювеналды полиция басқармасының бастығы Асхат Дүйсембеков жауап берді.
Бұл өзгерістер ата-аналар мен балаларға не береді?
«Қазақстан балалары» тұжырымдамасы бірнеше бағытты біріктіреді: қауіпсіз интернет, сапалы білім, медициналық және әлеуметтік көмек, сондай-ақ балалардың бос уақытын ұйымдастыру.
Қазірдің өзінде өңірлерде балалардың құқықтарын қорғау басқармалары құрылған, ал жасанды интеллектіні білім беру жүйесіне енгізудің алғашқы кезеңі басталған.
Сонымен бірге балалардың ID-картасы, цифрлық платформаларға жаңа талаптар және онлайн ойындарды міндетті таңбалау әзірге заңнамалық ұсыныстар күйінде қалып отыр.
Алдағы кезеңде тұжырымдаманың нәтижесі жоспарланған шаралардың санымен ғана емес, балалардың нақты көмекке қолжетімділігімен, қауіпсіздігімен және білім алу жағдайының жақсаруымен бағалануы тиіс.
Бұған дейін біз Қазақстанда AI-Quryltai көмегімен балалардың цифрлық қауіпсіздігі туралы заң жобасы әзірленгенін жазған едік. Құжатта ата-ана бақылауы, цифрлық өнімдерді таңбалау және балаларды зиянды контенттен қорғау жөніндегі жаңа талаптар ұсынылған.