Қазақстанда алғаш рет жасанды интеллект заң жобасын әзірлеуге қатысты

399
Ринат Сафин Редактор
Фотосурет: DKNews.kz/AI-generated

Қазақстанда алғаш рет жасанды интеллект көмегімен заң жобасы әзірленді. «Балалардың цифрлық және ақпараттық қауіпсіздігі туралы» құжатты дайындауға AI-Quryltai платформасы пайдаланылды. Жаңа бастама туралы Үкімет сағатында Құрылтай төрағасының орынбасары Динара Закиева мәлімдеді. Жоба Қазақстан Республикасы Парламентінің заң шығару қызметіне жасанды интеллект технологияларын енгізудің алғашқы тәжірибелерінің бірі болды, деп хабарлайды DKNews.kz.

AI-Quryltai платформасы заң жобасының мәтінін дайындауға ғана емес, балалардың интернеттегі қауіпсіздігіне қатысты мәселелерді талдауға да қолданылған. Оның көмегімен 120-дан астам түзету әзірленді. Алайда бұл өзгерістер әлі қабылданған жоқ, заң жобасын қарау және пысықтау жұмыстары жалғасып жатыр.

Жасанды интеллект 800 мыңнан астам құқықтық құжатты қамтыды

AI-Quryltai платформасының басты ерекшелігі – оның құрамына заңнамалық талдау жүргізуге арнайы үйретілген жасанды интеллект моделінің енгізілуі.

Жүйе 800 мыңнан астам нормативтік құқықтық актіні біріктіретін деректер базасына сүйенеді. Бұл заң жобасын әзірлеу кезінде қолданыстағы нормаларды салыстыруға, ұсынылатын өзгерістердің ауқымын бағалауға және ықтимал құқықтық қайшылықтарды анықтауға мүмкіндік береді.

Платформа арқылы балалардың цифрлық және ақпараттық ортадағы қауіпсіздігіне кешенді талдау жүргізілген.

Зерттеу барысында бірнеше ақпарат көзі пайдаланылды:

  • Азаматтардың өтініштері мен көтерген мәселелері.
  • Ата-аналардың ұсыныстары мен алаңдаушылықтары.
  • Сарапшылар мен қоғам өкілдерінің пікірлері.
  • Балаларға төнетін цифрлық және ақпараттық қауіптер.
  • Халықаралық тәжірибе және қолданыстағы құқықтық нормалар.

Жиналған мәліметтер заң жобасын әзірлеуші депутаттарға ұсынылды. Осылайша жасанды интеллект мәселені талдаудан бастап заңнамалық түзетулерді дайындауға дейінгі жұмысқа қатысқан.

Балаларға арналған интернетте не өзгеруі мүмкін?

Заң жобасындағы негізгі ұсыныстардың бірі – цифрлық платформаларда ата-ана бақылауының тетіктерін енгізу.

Бұл бастама балалардың жасына сәйкес келмейтін, тексерілмеген немесе тиісті таңбасы жоқ цифрлық өнімдерге қолжетімділігін шектеуге бағытталған.

Динара Закиеваның айтуынша, жаңа талаптар тек әлеуметтік желілермен шектелмей, қосымшалар мен компьютерлік ойындарды да қамтуы мүмкін.

«Мәселен, платформаның көмегімен жаңа қауіптер мен цифрлық технологиялардың дамуын ескере отырып, балаларды цифрлық және ақпараттық ортада қорғау жөніндегі шаралар кешені пысықталды. Бұл шаралар барлық платформаларға «ата-ана бақылауы» тетігін енгізуге қатысты болып отыр. Яғни, балаларға арналған «сүзгі» енгізіліп, сәйкесінше барлық таңбаланбаған және тексерілмеген цифрлық және ақпараттық өнімдер, қосымшалар, ойындар балаға қол жетімсіз болады. Сондай-ақ, платформаларға барлық цифрлық өнімдерді, соның ішінде қосымшалар мен ойындарды таңбалау, оларды верификациялау, сондай-ақ қауіптер мен бұзушылықтар анықталған жағдайда бұғаттау жөніндегі талаптарды енгізу ұсынылады. Барлығы 120-дан астам түзету әзірленді», – деп атап өтті Динара Закиева.

Қосымшалар мен ойындарға жаңа талаптар ұсынылды

Егер заң жобасындағы ұсыныстар қабылданса, цифрлық платформаларға балалардың қауіпсіздігіне қатысты қосымша міндеттер жүктелуі мүмкін.

Ұсынылып отырған негізгі өзгерістер:

  • Ата-ана бақылауы. Цифрлық платформаларда балалардың контентке қолжетімділігін басқару тетіктерін енгізу.
  • Балаларға арналған сүзгі. Тексерілмеген және таңбаланбаған цифрлық өнімдерге қолжетімділікті шектеу.
  • Міндетті таңбалау. Қосымшалар мен ойындарды қоса алғанда, цифрлық өнімдерді тиісті белгілермен қамтамасыз ету.
  • Верификация. Цифрлық өнімдерді белгіленген талаптарға сәйкес тексеру.
  • Бұғаттау тетігі. Қауіптер мен құқық бұзушылықтар анықталған жағдайда тиісті шаралар қолдану.

Әзірге бұл талаптар заңнамалық ұсыныс деңгейінде. Олардың нақты қолданылу тәртібі, техникалық шарттары және платформалардың жауапкершілігі заң жобасын одан әрі қарау барысында нақтылануы тиіс.

Жасанды интеллект дайындаған заңды кім тексерді?

AI-Quryltai көмегімен әзірленген ұсыныстар автоматты түрде заң жобасына енгізілген жоқ.

Динара Закиеваның мәліметінше, жасанды интеллект қалыптастырған барлық ұсынысты депутаттар қосымша тексеріп, пысықтаған. Бұл жұмысқа заңгерлер, ақпараттық және цифрлық қауіпсіздік салаларының сарапшылары тартылған.

Демек, платформа құқықтық талдау мен мәтін әзірлеудің құралы ретінде қолданылғанымен, ұсыныстарды бағалау және заңнамалық шешім қабылдау жауапкершілігі адамдарда қалды.

Бұл әсіресе балалардың құқықтары мен цифрлық платформалардың міндеттеріне қатысты нормаларды әзірлеу кезінде маңызды. Өйткені жаңа талаптар қауіпсіздік мәселесімен қатар ақпаратқа қол жеткізу және жеке деректерді қорғау мәселелерін де қамтуы мүмкін.

Заң жобасы қашан қабылданады?

Қазіргі уақытта «Балалардың цифрлық және ақпараттық қауіпсіздігі туралы» заң жобасы Үкіметтің қорытындысын алуға жолдану сатысында.

Оны одан әрі пысықтау Құрылтайдағы жұмыс тобы аясында жалғасады.

Құжаттың нақты қашан қабылданатыны әзірге хабарланған жоқ. Сондықтан ата-ана бақылауы, цифрлық өнімдерді таңбалау және балаларға арналған сүзгілер туралы ұсыныстарды қолданысқа енгізілген міндетті талаптар деп қабылдауға болмайды.

Сонымен қатар Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша жыл басында қабылданған «Қазақстан балалары» тұжырымдамасын іске асыру аясында Құрылтай депутаттары үш заң жобасын әзірлеген.

Қазақстан үшін AI-Quryltai тәжірибесінің маңызы қандай?

Бұл бастама жасанды интеллектіні мемлекеттік басқаруда қолданудың жаңа бағытын көрсетеді. Бұған дейін цифрлық технологиялар көбіне ақпаратты өңдеу мен мемлекеттік қызметтерді автоматтандыруға пайдаланылса, AI-Quryltai заң жобасының мазмұнын әзірлеуге тікелей қатысқан.

800 мыңнан астам нормативтік құқықтық актіні қамтитын база құқықтық нормаларды салыстыруға, ал үлкен деректерді талдау азаматтар көтерген мәселелерді жүйелеуге мүмкіндік береді.

Дегенмен мұндай технологиялардың тиімділігі тек әзірленген түзетулер санымен өлшенбейді. Ұсыныстардың құқықтық сапасы, олардың іске асырылуы және азаматтардың құқықтарын қорғауға ықпалы да маңызды.

Бұған дейін біз Қазақстанның БҰҰ-ның Женевадағы алаңында AI-Quryltai парламенттік платформасын таныстырғаны туралы жазған едік. Жоба заңнамалық талдау, азаматтардың өтініштерін өңдеу және парламенттік қызметті цифрландыру үшін жасанды интеллектіні пайдалануға бағытталған. Ал балалардың цифрлық қауіпсіздігі туралы заң жобасы осы технологияның нақты заң шығару жұмысына қолданылған алғашқы мысалы болды.

«DKnews.kz» халықаралық ақпараттық агенттігі Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінде тіркелген. Есепке қою туралы куәлік № 10484-АА 2010 жылдың 20 қаңтарында берілді.

Тақырып
Жаңарту
МИА «DKnews.kz» © 2006 -