Қазақстанның май зауыттары шикізат тапшылығына қарамастан өндіріс көлемін арттырып жатыр. Жаңа маркетингтік маусымның алғашқы екі айында кәсіпорындар 141 мың тоннадан астам өсімдік майын өндірді. Алайда егістік алқаптары айтарлықтай ұлғайғанымен, зауыттар әлі де толық қуатында жұмыс істей алмай отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Майлы дақылдарды өңдеушілердің ұлттық қауымдастығы (НАПМК) хабарлады. Ұйымның мәліметінше, 2026 жылдың қыркүйек-қазан айларында өсімдік майын өндіру көлемі өткен маусымның сәйкес кезеңімен салыстырғанда 39%-ға өскен.
Әсіресе күнбағыс майының өндірісі қарқынды дамып келеді. Сонымен қатар Қазақстан алдағы жылдары майлы дақылдарды өңдеу қуатын едәуір арттыруды жоспарлап отыр. Бұл өз кезегінде шикізатқа деген сұранысты күшейтеді.
Күнбағыс майының өндірісі 57%-ға өсті
Ең жоғары өсім тазартылмаған күнбағыс майы өндірісінде тіркелді. Екі ай ішінде оның көлемі бірден 57%-ға артқан.
Ал тазартылған күнбағыс майының өндірісі 39%-ға көбейді.
Ұлттық қауымдастық мұндай өсімді бірнеше факторға байланыстырады. Олардың қатарында күнбағыс егістігінің кеңеюі, май зауыттары мен ауыл шаруашылығы өндірушілері арасындағы форвардтық келісімшарттардың дамуы және өңдеу қуаттарының артуы бар.
Шетелдік нарықтардағы тұрақты сұраныс та өндірісті ынталандырып отыр.
Қазақстандық кәсіпорындар ішкі нарықты қамтамасыз етумен қатар, қосылған құны жоғары дайын өнім экспортын ұлғайтуға басымдық бере бастаған.
Бұл өндірушілерге тек майлы дақылдарды бастапқы өңдеумен шектелмей, дайын өнім шығару көлемін арттыруға мүмкіндік береді.
Егістік көлемі 5,17 млн гектардан асты, бірақ шикізат жетіспейді
2026 жылы Қазақстандағы майлы дақылдардың егістік алқабы, мақтаны есептемегенде, 5,179 млн гектарға жетті.
Бұл өткен жылмен салыстырғанда 30%-ға көп.
Соған қарамастан, егістік көлемінің ұлғаюы зауыттардың негізгі мәселесін толық шешкен жоқ.
Қазір еліміздегі май зауыттарының жиынтық өндірістік қуаты жылына 5,4 млн тоннадан астам майлы дақыл тұқымын өңдеуге жетеді. Оның ішінде 4,6 млн тоннасы күнбағыс өңдеуге арналған.
Бірақ кәсіпорындар әлі де шикізат тапшылығын сезініп отыр. Соның салдарынан өндірістік қуат толық пайдаланылмайды.
Яғни Қазақстанда майлы дақылдарды өңдеу мүмкіндігі зауыттарға қолжетімді шикізат көлемінен жоғары болып отыр.
Бұл кәсіпорындар үшін елеулі шектеу. Дайын өнімге сұраныс өскенімен, шикізат жеткіліксіз болса, қолданыстағы жабдықтардың мүмкіндігін толық пайдалану қиын.
Мәселені шешудің бір жолы ретінде форвардтық келісімшарттар кеңінен қолданылып келеді. Мұндай келісімдер арқылы зауыттар шаруалармен болашақ өнімді алдын ала сатып алу жөнінде уағдаласа алады.
2028 жылға қарай май тазарту қуаты 2,1 есе артады
Қазақстанның май өңдеу саласы алдағы жылдары терең өңдеуге басымдық бермек.
Қауымдастықтың мәліметінше, 2026–2028 жылдары өсімдік майын тазарту қуатын 2,1 есе арттырып, жылына 1 млн тоннадан асыру жоспарланған.
Сонымен қатар қапталған, тазартылған күнбағыс майының өндірісін шамамен 2,4 есе көбейту көзделіп отыр.
Бұл отандық кәсіпорындардың тұтынуға дайын өнім шығаруға көбірек көңіл бөлетінін көрсетеді.
Майды тазарту және қаптау жұмыстарының Қазақстанда жүргізілуі өнімнің қосылған құнын арттыруға мүмкіндік береді.
Кәсіпорындар ішкі нарыққа да, экспортқа да арналған дайын өнім түрлерін көбейте алады.
Бұған дейін біз Қазақстанның май-тоңмай өнімдері экспортын дамыту мүмкіндіктері туралы жазған едік.
Қазақстанда жылына 122 мың тонна өсімдік майы өнімдерін шығаратын жобалар іске қосылады
Саланы дамыту жоспары тек күнбағыс майының өндірісімен шектелмейді.
2027–2028 жылдары Қазақстанда өсімдік тоңмайлары мен маргарин өндіретін екі жобаны іске қосу көзделген.
Бірінші жобаның жылдық қуаты 72 мың тонна болса, екіншісі 50 мың тонна өнім өндіруге есептелген.
Екі кәсіпорын толық қуатына шыққан жағдайда жылына жалпы 122 мың тонна өнім шығара алады.
Бұл жобалар еліміздегі май-тоңмай өнеркәсібінің мүмкіндігін кеңейтіп, қосылған құны жоғары өнім түрлерін көбейтуге бағытталған.
Алайда аталған көрсеткіштер әзірге жоспар күйінде қалып отыр. Олардың орындалуы кәсіпорындардың қажетті шикізатпен қамтамасыз етілуіне де байланысты.
Қазақстан майының экспорты өндірістің өсуіне серпін беріп отыр
Шетелдік нарықтардағы тұрақты сұраныс отандық май зауыттарының жұмысын ынталандыратын негізгі факторлардың бірі болып қала береді.
Қазақстандық өндірушілер дайын өнім экспортын арттыруға мүдделі. Ал терең өңдеу технологияларын дамыту сыртқы нарықтарға ұсынылатын өнім түрлерін көбейтуге мүмкіндік береді.
Елімізде жаңа өндіріс орындары да іске қосылып жатыр. Бұған дейін біз Шығыс Қазақстан облысында тәулігіне 500 тоннаға дейін күнбағыс тұқымын өңдеуге арналған заманауи зауыттың іске қосылғаны туралы хабарлаған едік.
Енді саланың алдында екі міндет тұр: қолданыстағы кәсіпорындарды жеткілікті шикізатпен қамтамасыз ету және жоспарланған жаңа өндірістерді іске қосу.
2028 жылға қарай Қазақстан май тазарту қуатын екі еседен астам арттыруды көздеп отыр. Алайда қазірдің өзінде жылына 5,4 млн тоннадан астам майлы дақыл тұқымын өңдей алатын зауыттар толық жүктемемен жұмыс істемейді.
Сондықтан өндірістің одан әрі өсуі жаңа зауыттар мен жабдықтарға ғана емес, оларды тұрақты шикізатпен қамтамасыз етуге де тікелей байланысты болады.