Қазақстанда онлайн-платформалардың жауапкершілігін күшейтудің жаңа шаралары ұсынылды

462
Мәдина Есенова Редактор
Фотосурет: коллаж DKNews.kz/AI-generated

16 жасқа толмаған балаларға әлеуметтік желілерде тіркелуге шектеу қойылуы мүмкін. Қазақстанда онлайн-платформаларға қойылатын жаңа талаптар әзірленіп жатыр. Өзгерістер жасөспірімдер мен олардың ата-аналарына ғана емес, блогерлерге, интернет-сервистердің иелеріне және медиа бизнеске де әсер етуі ықтимал, деп хабарлайды DKNews.kz.

18 қарашада Қазақстан Республикасының Құрылтайында онлайн-платформалар мен бұқаралық ақпарат құралдарына қатысты заң жобалары бірінші оқылымда қаралды. Түзетулер пайдаланушылардың жасын тексеруді, заңсыз контент үшін жауапкершілікті күшейтуді және азаматтардың интернеттегі құқықтарын қорғауды көздейді.

16 жасқа дейінгі балаларға шектеу қойылады, бірақ мессенджерлер жұмыс істей береді

Қазақстандық отбасылар үшін ең маңызды өзгерістердің бірі балалардың әлеуметтік желілерге тіркелу жасына қатысты.

Заң жобасында 16 жасқа толмаған пайдаланушылардың онлайн-платформаларда тіркелуін шектеу ұсынылған.

Сонымен қатар пайдаланушылардың жасын тексеру тетіктерін енгізу жоспарланып отыр. Демек, платформалар жас шектеуін белгілеп қана қоймай, тіркелушінің оған сәйкес келетінін де анықтауы тиіс.

Алайда бұл жасөспірімдердің интернет арқылы араласуына толық тыйым салынады деген сөз емес.

Ата-аналарымен, туыстарымен, достарымен және мұғалімдерімен байланысуға арналған мессенджерлерге шектеу қолданылмайды.

Ата-аналар үшін бұл айырмашылықтың мәні зор. Ұсынылып отырған өзгерістер балалардың интернеттегі барлық қарым-қатынасын тоқтатуға емес, олардың көпшілікке контент тарататын онлайн-платформаларда тіркелуін шектеуге бағытталған.

Бұған дейін біз Қазақстанда балалардың әлеуметтік желілерді пайдалануына шектеу қою мәселесі туралы жазған болатынбыз. Жаңа талаптарды іске асырудағы негізгі мәселелердің бірі пайдаланушылардың жасын қалай растауға байланысты.

Әзірге ол үшін қандай деректер сұралатыны және бұрын тіркелген аккаунттарға жаңа ережелердің қалай қолданылатыны нақтыланбаған.

10 айда 128,5 мың заңсыз материал анықталды

Балалардың интернеттегі қауіпсіздігі заңнамалық өзгерістердің бір бөлігі ғана.

2026 жылдың алғашқы он айында Қазақстанда заңға қайшы 128,5 мың интернет материалы анықталған. Соның шамамен 70 пайызы жойылған.

  • Анықталған материалдар - 128,5 мың
  • Жойылғаны - ≈70%
  • Шамамен 30%-ы жойылмаған

Яғни анықталған заңсыз материалдардың шамамен әрбір үшіншісі интернеттен жойылмаған. Бұл 38,6 мыңға жуық жарияланым деген сөз.

Осыған байланысты онлайн-платформаларға заңсыз контентті жою туралы нұсқамаларды орындамағаны үшін жауапкершілік енгізу ұсынылып отыр.

Бұдан бөлек, онлайн-платформаларға Қазақстан аумағында өз өкілдіктерін ашу талабы қойылуы мүмкін.

Шетелдік интернет-сервистер үшін бұл қосымша ұйымдастырушылық және құқықтық міндеттемелерді білдіреді.

Ал мемлекет заңсыз материалдар анықталған жағдайда платформалармен тікелей әрі тиімді жұмыс істеу тетіктерін қалыптастыруды көздейді.

Әзірге мұндай талаптарды орындамағаны үшін қандай айыппұл немесе өзге санкциялар қолданылатыны көрсетілмеген.

5 мыңнан астам жазылушысы бар қауымдастықтар сәйкестендіруден өтеді

Заң жобалары интернетте көпшілік аудитория жинаған жария қауымдастықтарға да қатысты.

Ұсынылып отырған түзетулерде пайдаланушыларды және бес мыңнан астам жазылушысы бар жария қауымдастықтарды сәйкестендіру тетіктері қарастырылған.

Бұл талап тек ірі ақпараттық ресурстарға ғана қатысты болмауы мүмкін. Белгіленген өлшемдерге сәйкес келсе, тақырыптық қауымдастықтар, авторлық парақшалар және өзге де жария аккаунттар қамтылуы ықтимал.

Мұндай ресурстардың иелері үшін ең өзекті мәселе сәйкестендіру тәртібі болмақ.

Қандай мәліметтерді көрсету қажет? Ол ақпарат кімге қолжетімді болады? Пайдаланушылардың дербес деректері қалай қорғалады?

Заң жобалары туралы ұсынылған ақпаратта бұл сұрақтардың нақты жауабы әзірге жоқ.

Жала жабу мен балағат сөз үшін әкімшілік жауапкершілік енгізілмек

Түзетулердің тағы бір бөлігі интернеттегі жарияланымдардың мазмұнына және азаматтардың жеке құқықтарын қорғауға арналған.

Қазақстанда онлайн-платформаларда жала жапқаны үшін, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдары мен интернет алаңдарында бейәдеп сөз қолданғаны үшін әкімшілік жауапкершілік енгізу ұсынылған.

Сонымен бірге азаматтардың ар-намысын, қадір-қасиетін және өз бейнесіне қатысты құқықтарын қорғаудың қосымша кепілдіктері қарастырылып отыр.

Соңғы талап әсіресе фотосуреттері мен бейнежазбалары интернетте таратылатын адамдар үшін өзекті.

Егер тиісті нормалар қабылданса, өзге адамның бейнесін пайдалануға қатысты мәселелер қосымша құқықтық реттеуге ие болады.

Бұл редакциялар, қоғамдық парақшалардың әкімшілері, блогерлер және контент авторлары үшін жарияланымдардың мазмұнына, адамдардың беделі мен жеке өміріне қатысты ақпаратқа мұқият қарау қажеттігін күшейтеді.

Дегенмен қандай әрекеттер нақты құқық бұзушылық болып саналатыны және айыппұл мөлшері заңның түпкілікті редакциясына байланысты анықталады.

Онлайн-кинотеатрларға жаңа талаптар қойылуы мүмкін

Заңнамалық өзгерістер цифрлық бейнеконтент нарығын да қамтиды.

Қазақстанда онлайн-кинотеатрлардың қызметін құқықтық тұрғыдан реттеу және олардың ел аумағындағы заңды өкілдерін айқындау ұсынылып отыр.

Сонымен қатар аудиовизуалды платформалар арқылы теле- және радиоарналарды тарату қызметін лицензиялау қарастырылған.

Мұнда бір ерекшелік бар: лицензиялау талабы аудиовизуалды сервистер арқылы теле- және радиоарналарды таратуға қатысты.

Қолда бар мәліметтерден барлық онлайн-кинотеатр өзіндегі кез келген бейнеконтент үшін жеке лицензия алуға міндеттеледі деген қорытынды жасауға болмайды.

Ұсынылып отырған талаптардың мақсаты – медиа нарық қатысушылары үшін бірыңғай әрі түсінікті жұмыс шарттарын қалыптастыру.

Мемлекеттік органдардың ресми жауаптары арнайы белгіленеді

Заң жобаларында ақпараттың ашықтығына қатысты көпшілік назарынан тыс қалуы мүмкін өзгерістер де бар.

Атап айтқанда, бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланатын мемлекеттік органдардың ресми жауаптарын арнайы белгілеу ұсынылған.

Бұл оқырмандарға мемлекеттік органның ресми ұстанымын журналистің авторлық материалынан, редакциялық пікірден немесе өзге ақпараттан ажыратуға мүмкіндік береді.

Бұдан бөлек, білім беру курстары мен оккульттік қызметтер туралы ақпараттың ашықтығын арттыру көзделіп отыр.

Алайда бұл бағыттағы талаптардың нақты қалай жүзеге асырылатыны әзірге белгісіз.

Қазақстанда әлеуметтік желілерге шектеу қашан енгізіледі?

Қазір онлайн-платформалар мен бұқаралық ақпарат құралдарына қатысты өзгерістер заңнамалық бастама деңгейінде қаралып жатыр.

Құжаттар бірінші оқылымнан өткен кезеңде олардың мазмұнына қосымша түзетулер енгізілуі мүмкін.

Сондықтан Қазақстанда 16 жасқа толмаған балаларға әлеуметтік желілерде тіркелуге тыйым салынды немесе интернет-платформалар елде дереу өкілдік ашуға міндеттелді деп айтуға әлі ерте.

Жаңа талаптардың күшіне енетін нақты күні ұсынылған ақпаратта көрсетілмеген.

Балалардың цифрлық қауіпсіздігіне қатысты бастамалар мұнымен шектелмейді. Бұл мәселе онлайн-ойындар, маркетплейстер және жасөспірімдер пайдаланатын өзге де интернет-сервистер аясында да өзекті.

Интернет пайдаланушылары үшін негізгі мәселе жас ерекшелігін тексеру жүйесінің қалай жұмыс істейтініне байланысты.

Ал бизнес үшін платформаларды сәйкестендіру, мемлекеттік органдармен өзара әрекеттесу және заңсыз контент үшін жауапкершілік талаптарының нақты мазмұны маңызды болмақ.

Заң жобаларының түпкілікті редакциясы қабылданғанға дейін бір мәселе ашық күйінде қалып отыр: балалардың интернеттегі қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін барлық пайдаланушыдан қаншалықты жеке ақпарат талап етіледі?

«DKnews.kz» халықаралық ақпараттық агенттігі Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінде тіркелген. Есепке қою туралы куәлік № 10484-АА 2010 жылдың 20 қаңтарында берілді.

Тақырып
Жаңарту
МИА «DKnews.kz» © 2006 -