Қазақстан инновация рейтингінде 8 орынға көтерілді: Не өзгереді

420
Анастасия Ким Редактор
Фотосурет: коллаж DKNews.kz/AI-generated

Қазақстан әлемдік инновация рейтингінде серпіліс жасады. Еліміз Global Innovation Index 2026 рейтингінде бірден сегіз сатыға көтеріліп, Орталық Азиядағы көшбасшы атанды. Алайда халықаралық көрсеткіштердің жақсаруы маңызды мәселені алға шығарып отыр: ғылыми жаңалықтарды экономикаға нақты пайда әкелетін технологияларға айналдыру, деп хабарлайды DKNews.kz.

Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымының (WIPO) мәліметінше, Қазақстан әлемнің 139 экономикасы арасында 73-орынға тұрақтады. Былтыр еліміз 81-орында болған. Осы уақытта Үкімет инновацияларды қаржыландыру тәсілін өзгертіп, ғылыми зерттеулердің нақты нәтижесіне және оларды коммерциялық мақсатта пайдалануға басымдық беріп жатыр.

Қазақстан көрші елдерден озды, бірақ әлемдік көшбасшыларға әлі алыс

Global Innovation Index 2026 рейтингінде Қазақстан соңғы он жылдағы ең жоғары нәтижесіне қол жеткізді.

Еліміздің көрсеткіштері 46 индикатор бойынша жақсарған. Әсіресе технология мен өндіріс саласындағы ілгерілеу айқын байқалады.

Жоғары технологиялық өнімдер экспорты бойынша Қазақстан тоғыз сатыға көтеріліп, әлемде 27-орынға шықты.

Өндіріс пен экспорттың күрделілік деңгейі бойынша өсім одан да жоғары болды. Бұл көрсеткіште еліміз 29 орынға көтеріліп, 54-сатыға орналасты.

Мұндай өзгерістер Қазақстандағы инновациялық даму тек ғылыми зерттеулермен шектелмей, өндірістік экономикаға да әсер ете бастағанын көрсетеді.

Дегенмен әлемдік рейтингтегі 73-орын Қазақстанның жетекші инновациялық мемлекеттермен арадағы алшақтықты әлі де қысқартуы қажет екенін аңғартады.

Қазақстан ғылымға ЖІӨ-нің небәрі 0,16 пайызын жұмсайды

Халықаралық рейтингтегі жетістік аясында тағы бір көрсеткіш ерекше назар аудартады.

Қазақстанда ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға жұмсалатын шығын жалпы ішкі өнімнің небәрі 0,16 пайызын құрайды.

Ал елдегі инновациялық белсенділік деңгейі 11,9 пайызға жеткен.

Бұл сандар ұлттық инновациялық жүйенің алдында тұрған негізгі міндеттердің бірін көрсетеді. Жаңа технологияларды кеңінен енгізу үшін ғылыми зерттеулерді қаржыландыруды ұлғайтып, бизнес өкілдерін инновациялық жобаларға белсендірек тарту қажет.

Сондықтан Қазақстанның халықаралық рейтингтегі одан әрі ілгерілеуі ғылыми жаңалықтардың санымен ғана емес, отандық кәсіпорындардың оларды өндірісте қаншалықты тиімді қолданатынымен де байланысты болмақ.

2026 жылдан бастап инновацияларды қаржыландыру тәртібі өзгереді

2026 жылғы қазанда Үкімет инновацияларды дамытудың 2026–2030 жылдарға арналған жаңа тұжырымдамасын бекітті.

Құжат мемлекеттік қолдаудың бұрынғы тәсілін өзгертуді көздейді. Енді ғылыми жұмыстың өзіне қаржы бөлуге емес, нақты технологиялық және экономикалық нәтижеге басымдық беріледі.

Бұл ғылыми ұйымдар мен технологиялық кәсіпкерлер үшін елеулі өзгеріс.

Жаңа саясат өндірістегі нақты мәселелерді шешуге қабілетті, тәжірибелік сынақтардан өткен және нарыққа шығуға жақындаған жобаларды қолдауға бағытталған.

Әсіресе технологиялық дайындық деңгейі TRL 4–6 аралығындағы әзірлемелерге ерекше көңіл бөлінеді.

Бұл санатқа бастапқы идея кезеңінен өтіп, зертханалық немесе нақты өндіріске жақын жағдайларда сынақтан өткізіліп жатқан технологиялар жатады.

Мемлекет осындай жобалардың одан әрі жетілуіне, өнеркәсіпке енгізілуіне және коммерциялық өнімге айналуына жағдай жасауды жоспарлап отыр.

Стартаптар мен технологиялық бизнеске қолдау күшеймек

Жаңа тұжырымдама бірнеше бағытты қамтиды. Олардың қатарында венчурлік инвестицияларды дамыту, технологиялар трансфері, зияткерлік меншікті басқару және жасанды интеллект саласындағы құзыреттерді арттыру бар.

Кәсіпкерлер үшін ең маңызды өзгерістердің бірі – мемлекеттік қолдаудың өндірістегі нақты технологиялық сұраныстарға бағытталуы.

Бұл кәсіпорындар, университеттер, ғылыми ұйымдар мен стартаптар арасындағы ынтымақтастықты күшейтуге негіз бола алады.

Венчурлік нарықты дамыту арқылы болашағы бар технологиялық жобаларға жеке инвестиция тарту мүмкіндігін кеңейту көзделіп отыр.

Өңірлерге де ерекше көңіл бөлінеді. Жаңа саясат әр аймақтың экономикалық ерекшелігін ескере отырып, инновациялық мамандануды дамытуды қарастырады.

Алайда тұжырымдаманың қабылдануы жаңа өндірістердің автоматты түрде пайда болатынын білдірмейді. Нақты нәтиже ғылыми әзірлемелердің қаншасы нарыққа шығып, өндірісте қолданылатынына байланысты болады.

Университеттер мен өндіріс арасындағы байланыс күшейеді

Қазақстандағы инновациялық саясат тек жаңа тұжырымдамамен шектелмейді.

2026 жылғы сәуірде осы саладағы негізгі бастамаларды үйлестіретін Инновацияларды дамыту жөніндегі кеңес құрылды.

Сонымен қатар 2026–2028 жылдарға арналған ғылыми басымдықтар бекітілді.

Қолданыстағы мемлекеттік қолдау жүйесі ғылыми зерттеулерге гранттар бөлуді, ғылыми нәтижелерді коммерцияландыруды, бағдарламалық-нысаналы қаржыландыруды және жер қойнауын пайдаланушылардың қаражатын ғылыми-зерттеу жұмыстарына бағыттауды қамтиды.

Халықаралық ынтымақтастық та жалғасып жатыр. Қазақстан Еуропалық Horizon Europe бағдарламасы аясындағы жұмыстарға, соның ішінде TIBERIUM жобасына қатысуда.

Бұл тетіктер ғылыми зерттеулер мен нақты өндіріс қажеттіліктерінің арасындағы алшақтықты азайтуға бағытталған.

Отандық университеттер мен ғылыми ұйымдар үшін әзірлемелердің тәжірибеде қолданылуы барған сайын маңызды көрсеткішке айналмақ.

Ал өнеркәсіп кәсіпорындарына дайын шетелдік технологияларды сатып алумен шектелмей, Қазақстанның өз ішінен технологиялық шешімдер іздеуге қосымша мүмкіндік туады.

Ендігі мақсат – рейтингтегі орынды нақты экономикалық өсімге айналдыру

Қазақстанның бірден сегіз сатыға көтерілуі халықаралық деңгейдегі елеулі жетістік болды. Дегенмен рейтинг елдегі инновациялық жүйенің қазіргі жағдайын көрсеткенімен, оның алдағы табысына кепілдік бермейді.

Келесі кезеңде технологияларды өндіріске енгізу, жаңа кәсіпорындар ашу, еңбек өнімділігін арттыру және жоғары технологиялық жұмыс орындарын құру маңызды болмақ.

Ғылыми зерттеулер мен тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға бөлінетін ЖІӨ-нің 0,16 пайызы бұл бағытта әлі де атқарылатын жұмыстың ауқымын көрсетіп отыр.

2030 жылға қарай Қазақстанның Global Innovation Index рейтингіндегі орны ғана емес, отандық ғалымдар мен кәсіпкерлердің ғылыми жаңалықтарды бәсекеге қабілетті өнімге айналдыру қабілеті де шешуші мәнге ие болады.

Бұған дейін біз Қазақстанның инновациялар саласында Орталық Азиядағы көшбасшылыққа қол жеткізгені туралы жазған едік. Ендігі басты мәселе – еліміздің халықаралық рейтингтегі жетістігін нақты технологиялық өндіріс өсімімен бекіте алуы.

«DKnews.kz» халықаралық ақпараттық агенттігі Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінде тіркелген. Есепке қою туралы куәлік № 10484-АА 2010 жылдың 20 қаңтарында берілді.

Тақырып
Жаңарту
МИА «DKnews.kz» © 2006 -