Қазақстанда жұмыссыздыққа байланысты әлеуметтік төлемнің ең жоғары мөлшері 346 500 теңгеге жетеді. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап төлем тағайындаудың жаңа тәртібі күшіне енеді. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің түсіндіруінше, өзгерістер азаматтардың тұрақты жұмысқа тезірек орналасуына көмектесуге бағытталған, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа тәртіп бойынша әлеуметтік төлем белсенді жұмыс іздеу кезеңіне тағайындалады және оны алу мерзімі үш айдан аспайды. Сонымен қатар 2026 жылғы 1 қазаннан бастап жұмыс іздеуші мәртебесінде болу мерзімі екі күннен 13 күнге дейін ұзартылды.
2027 жылдан бастап не өзгереді?
Әлеуметтік кодекске енгізілген өзгерістер жұмыссыз азаматтарды қолдау жүйесіне қатысты. Негізгі мақсат – адамға уақытша қаржылық көмек көрсетумен қатар, оның жаңа жұмыс табуына жағдай жасау.
Жаңа тәртіптің басты ерекшеліктері:
- Жұмыс іздеуші мәртебесінде болу мерзімі екі күннен 13 күнге ұзартылды. Бұл өзгеріс 2026 жылғы 1 қазаннан бастап қолданылады.
- 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап әлеуметтік төлемді алу мерзімі үш айдан аспайды.
- Төлем мөлшері соңғы 24 айдағы орташа айлық табыстың 45%-ын құрайды.
- Есепке алынатын табыстың жоғарғы шегі ең төменгі жалақының жеті еселенген мөлшерімен шектеледі.
- 2027 жылы ең төменгі жалақы 110 мың теңгеге көтерілгенде, әлеуметтік төлемнің ең жоғары мөлшері айына 346 500 теңгеге жетеді.
Маңыздысы, әлеуметтік төлем барлық жұмыссыз азаматқа автоматты түрде берілмейді. Оны міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысқан және белгіленген талаптарға сәйкес келетін адамдар ғана ала алады.
Бірінші қадам: мансап орталығына тіркелу
Жұмысынан айырылған азамат алдымен мансап орталығына жүгініп, жұмыс іздеп жүрген адам ретінде тіркелуі керек.
2026 жылғы 1 қазаннан бастап осы мәртебеде болу мерзімі 13 күнге дейін ұзартылды. Бұған дейін бұл кезең екі күн болатын.
Осы уақыт ішінде мансап орталығының мамандары азаматтың еңбек тәжірибесін, кәсіби біліктілігін және дағдыларын зерделейді. Соның негізінде оған сәйкес келетін бос жұмыс орындары ұсынылады.
Мамандар жұмыс берушілермен сұхбаттасуды ұйымдастыруға да көмектеседі. Яғни алғашқы кезеңде басты назар әлеуметтік төлем рәсімдеуге емес, азаматты қайта жұмыспен қамтуға аударылады.
Екінші қадам: жұмыссыз мәртебесін алу
Егер 13 күн ішінде лайықты жұмыс табылмаса, азаматқа ресми түрде жұмыссыз мәртебесі беріледі.
Бұл мәртебе жұмысынан айырылу жағдайы бойынша әлеуметтік төлемге өтініш беруге мүмкіндік береді. Бірақ төлем алу құқығы міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу және басқа да заңнамалық талаптарға байланысты.
Жұмыссыз ретінде тіркелгеннен кейін мансап орталығының көмегі тоқтамайды.
Мамандар азаматқа бос жұмыс орындарын ұсынуды жалғастырады. Қажет болған жағдайда қысқа мерзімді кәсіптік оқудан өтуге немесе еңбек нарығында сұранысқа ие жаңа дағдыларды меңгеруге бағыттай алады.
Үшінші қадам: әлеуметтік төлемге қалай өтініш беруге болады?
Жұмыссыз мәртебесін алған азамат әлеуметтік төлем тағайындауға бірнеше тәсілмен өтініш бере алады.
Өтініш қабылданатын арналар:
- eGov.kz электрондық үкімет порталы.
- Enbek.kz электрондық еңбек биржасы.
- Екінші деңгейдегі банктердің мобильді қосымшалары.
- Ұялы телефонға келетін SMS-хабарлама арқылы проактивті қызмет.
- Мансап орталықтары.
- «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясының бөлімшелері.
Проактивті қызмет азаматқа тиісті ақпараттық жүйелерде қажетті мәліметтер болған жағдайда ұсынылады. Мұндай кезде әлеуметтік төлемді рәсімдеуге келісім беру үшін телефонға SMS-хабарлама жіберіледі.
Өтініш беру тегін. Электрондық арналар арқылы қызмет көрсету мерзімі – төрт жұмыс күні, ал мансап орталығы немесе мемлекеттік корпорация арқылы жүгінгенде алты жұмыс күні.
Төртінші қадам: төлем қанша уақыт беріледі?
2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жұмысынан айырылу жағдайы бойынша әлеуметтік төлем белсенді жұмыс іздеу кезеңіне тағайындалады.
Оны алу ұзақтығы азаматтың міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу өтіліне байланысты болады. Бірақ ең ұзақ мерзім үш айдан аспайды.
Бұл – жаңа тәртіптегі маңызды өзгерістердің бірі. Бұған дейін заңнамада төлемді алты айға дейін тағайындау мүмкіндігі қарастырылған.
Министрлік жаңа талаптарды жұмыссыз азаматтардың еңбек нарығына жылдам оралуын ынталандыру мақсатымен түсіндіреді.
Әлеуметтік төлем тағайындалғаннан кейін де мансап орталығы жұмыс іздеуге көмектесуді жалғастырады.
2027 жылы әлеуметтік төлем қанша болады?
Жұмысынан айырылған азаматқа төленетін әлеуметтік төлем соңғы екі жылдағы орташа айлық табыстың 45%-ы мөлшерінде есептеледі.
Бұл ретте есепке алынатын орташа айлық табыстың шекті мөлшері ең төменгі жалақының жеті еселенген мөлшерінен аспайды.
2027 жылғы 1 қаңтардан бастап ең төменгі жалақыны 85 мың теңгеден 110 мың теңгеге дейін көтеру көзделген.
Осыған байланысты әлеуметтік төлемді есептеуге алынатын табыстың жоғарғы шегі 770 мың теңгеге жетеді.
Оның 45%-ы – 346 500 теңге.
Осылайша, 2027 жылдан бастап жұмысынан айырылу жағдайы бойынша әлеуметтік төлемнің ең жоғары айлық мөлшері 346 500 теңгені құрайды.
Төлем қалай есептеледі? Нақты мысалдар
Әлеуметтік төлемнің мөлшерін түсіну үшін бірнеше есептік мысалды қарастыруға болады.
Егер азаматтың соңғы 24 айдағы әлеуметтік аударымдар есептелген орташа айлық табысы 200 мың теңге болса, оның 45%-ы 90 мың теңгені құрайды.
Орташа табыс 350 мың теңге болған жағдайда есептік төлем – 157 500 теңге.
Ал орташа табыс 500 мың теңге болса, есептік мөлшер 225 мың теңгеге жетеді.
Есептік мысалдар:
- 200 000 теңге орташа табыс – 90 000 теңге.
- 350 000 теңге орташа табыс – 157 500 теңге.
- 500 000 теңге орташа табыс – 225 000 теңге.
- 770 000 теңге және одан жоғары есептік табыс – ең көбі 346 500 теңге.
Бұл мысалдар 45% мөлшерлеменің қалай қолданылатынын көрсетеді. Нақты тағайындалатын сома азаматтың әлеуметтік аударымдары туралы мәліметтерге және заңнамада белгіленген есептеу талаптарына байланысты анықталады.
Сондықтан азаматтың бұрынғы жалақысы мен әлеуметтік төлемді есептеуге алынатын табысы әрдайым бірдей бола бермейді.
Әлеуметтік төлемді кімдер ала алады?
Жұмысынан айырылу жағдайы бойынша әлеуметтік төлем Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорының қаражаты есебінен төленеді.
Оған міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысқан және жұмыссыз ретінде тіркелген азаматтар құқылы.
Бұл жерде ресми еңбек қатынастары мен әлеуметтік аударымдардың маңызы зор. Өйткені төлем мөлшерін есептеу кезінде азамат үшін жүргізілген әлеуметтік аударымдар негізге алынады.
Егер адамның табысы ресми көрсетілмесе немесе ол үшін әлеуметтік аударымдар жасалмаса, бұл әлеуметтік төлем алу құқығына және оның мөлшеріне әсер етуі мүмкін.
Сондықтан жұмыс істеп жүрген азаматтарға өздерінің әлеуметтік аударымдары туралы мәліметтерді алдын ала тексеріп отырған жөн.
Жаңа тәртіп жұмыссыз азаматтарға қалай әсер етеді?
Өзгерістердің негізгі мәні – жұмысынан айырылған адамға қаржылық қолдау көрсету мен оны қайта жұмыспен қамту шараларын өзара байланыстыру.
Бір жағынан, мансап орталықтары азаматтың кәсіби тәжірибесін зерделеуге және лайықты жұмыс іздеуге көбірек уақыт бөледі.
Екінші жағынан, әлеуметтік төлемді алу мерзімі үш аймен шектеледі. Сондықтан жұмыссыз қалған азамат үшін жаңа жұмыс табу мәселесі бұрынғыдан да маңызды бола түседі.
Төлемнің ең жоғары мөлшерінің өсуі жоғары ресми табысы болған азаматтарға қатысты есептік шекті ұлғайтады. Алайда бұл барлық алушының төлемі автоматты түрде 346 500 теңгеге жетеді дегенді білдірмейді.
Әр адамның алатын сомасы жеке есептеледі.
Жұмысынан айырылған адам нені есте сақтауы керек?
2027 жылдан бастап әлеуметтік төлемді рәсімдеуде жұмыссыз ретінде тіркелу, мансап орталығымен байланыста болу және белсенді жұмыс іздеу маңызды рөл атқарады.
Жұмысынан айырылған азамат алдымен мансап орталығына жүгініп, бос жұмыс орындарын қарастыруы керек. Егер 13 күн ішінде лайықты жұмыс табылмаса, жұмыссыз мәртебесін алып, әлеуметтік төлемге өтініш бере алады.
Жаңа тәртіптің басты мақсаты – азаматты ұзақ уақыт жұмыссыз қалдырмай, тұрақты еңбекке қайта оралуына көмектесу.
Бұған дейін біз бейресми жұмыс істеудің әлеуметтік төлемдерге және азаматтардың болашақ қаржылық қорғалуына әсері туралы жазған едік. Жұмысынан айырылған жағдайда мемлекеттік қолдауға қол жеткізу үшін ресми табыс пен міндетті әлеуметтік аударымдардың маңызы ерекше.