Қазақстанда скрининг арқылы 3 016 қатерлі ісік жағдайы анықталды. 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында бұл көрсеткіш өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 62%-ға өсті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Денсаулық сақтау министрлігінің онкологиялық скрининг туралы ресми ақпаратында профилактикалық тексерулердің ауруды ерте анықтаудағы маңызы атап көрсетілген.
Жаңа статистикаға сәйкес, 2025 жылдың тоғыз айында скрининг нәтижесінде 1 862 қатерлі ісік жағдайы анықталса, биыл олардың саны 3 016-ға жеткен. Ең жоғары өсім колоректалдық обыр, сүт безі обыры және жатыр мойны обыры бойынша тіркелді.
Алайда анықталған жағдайлардың көбеюі Қазақстанда қатерлі ісікпен ауыратын адамдар саны дәл осындай қарқынмен өсті дегенді білдірмейді. Бұл деректер профилактикалық тексерулер кезінде анықталған диагноздарға қатысты. Жалпы сырқаттанушылық деңгейін бағалау үшін қосымша эпидемиологиялық көрсеткіштер қажет.
Қандай қатерлі ісік түрлері жиі анықталды?
2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында онкологиялық скрининг нәтижесінде анықталған қатерлі ісік жағдайларының басым бөлігі сүт безі обырына тиесілі.
Негізгі көрсеткіштер:
- Сүт безі обыры: 2 049 жағдай. 2025 жылдың сәйкес кезеңінде 1 293 жағдай анықталған. Өсім – 58,5%.
- Колоректалдық обыр: 590 жағдай. Былтыр 330 жағдай тіркелген. Өсім – 78,8%.
- Жатыр мойны обыры: 377 жағдай. Өткен жылы 239 жағдай анықталған. Өсім – 57,7%.
Осы үш санат бойынша анықталған жағдайлардың жиынтығы 3 016-ны құрайды.
Ең жоғары салыстырмалы өсім колоректалдық обыр бойынша байқалды. Бір жыл ішінде скрининг кезінде анықталған жағдайлар саны 260-қа көбейген.
Сүт безі обыры бойынша өсім абсолюттік көрсеткіште жоғары болды: өткен жылмен салыстырғанда 756 жағдайға артық анықталды.
Обыр алды өзгерістер 57%-ға жиі анықталған
Скрининг тек қатерлі ісікті анықтау үшін ғана емес, обырға айналу қаупі бар өзгерістерді дер кезінде байқау үшін де жүргізіледі.
2026 жылдың тоғыз айында Қазақстанда 5 295 обыр алды жағдай анықталған. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 3 373 болған.
Осылайша, анықталған жағдайлар саны 1 922-ге немесе шамамен 57%-ға артты.
Обыр алды жағдай қатерлі ісік диагнозымен бірдей емес. Бұл – дәрігердің қосымша бақылауын, тексеруін немесе емдеуін қажет етуі мүмкін өзгерістер.
Мұндай өзгерістерді ерте анықтау олардың әрі қарай дамуын бақылауға және қажет болған жағдайда медициналық көмекті уақытылы бастауға мүмкіндік береді.
Қатерлі ісікті I сатысында анықтау көрсеткіші жақсарды
Онкологиялық скринингтің маңызды міндеттерінің бірі – ауруды бастапқы кезеңінде анықтау.
Ұсынылған деректер бойынша, скрининг кезінде I сатыда анықталған қатерлі ісік жағдайларының үлесі 2025 жылғы 70,3%-дан 2026 жылы 71,6%-ға дейін өскен.
Бұл – 1,3 пайыздық тармаққа өсім. Салыстырмалы түрде есептегенде шамамен 1,8%-ға жоғары.
Ерте диагностика дәрігерлерге емдеу тәсілдерін таңдауға және қажетті көмекті уақытылы ұйымдастыруға көбірек мүмкіндік береді.
Сонымен бірге скрининг нәтижесінде анықталған аурулардың сатылары туралы мәліметтерді елдегі барлық онкологиялық диагноздардың жалпы статистикасымен шатастырмау керек. Олар әртүрлі пациенттер тобын сипаттайды.
3,23 миллионнан астам адам онкологиялық скринингтен өтті
2026 жылдың алғашқы тоғыз айында Қазақстанда онкологиялық скринингпен 3,23 миллионнан астам адам қамтылған.
Бұл тексеруден өтуге тиіс халықтың 57,1%-ын құрайды.
Демек, есепті кезеңде скринингке жататын азаматтардың едәуір бөлігі профилактикалық тексеруден өткен. Алайда қамту деңгейі 100%-ға жеткен жоқ.
Бұл көрсеткіш скрининг бағдарламаларының қолжетімділігін арттыру және азаматтарды жоспарлы тексерулерге тарту жұмысының әлі де маңызды екенін көрсетеді.
Тексеруден өткен адамдар санының көбеюі анықталған аурулар санына да әсер етуі мүмкін. Бірақ 62%-дық өсімнің қанша бөлігі қамтудың кеңеюімен, ал қанша бөлігі басқа факторлармен байланысты екенін анықтау үшін қосымша талдау қажет.
Оң нәтиже алған пациенттердің қаншасы колоноскопиядан өтті?
Скринингтің тиімділігі алғашқы тексерумен аяқталмайды. Егер тест күмәнді немесе оң нәтиже көрсетсе, пациенттің қосымша диагностикадан өтуі маңызды.
Колоректалдық обырға арналған скринингте мұндай тексерулердің бірі – колоноскопия.
2025 жылы бастапқы тест нәтижесі оң болғаннан кейін колоноскопиядан өткен пациенттердің үлесі 54,5%-ды құраған. 2026 жылдың тоғыз айында бұл көрсеткіш 58,7%-ға жетті.
Өсім 4,2 пайыздық тармақты немесе салыстырмалы есеппен шамамен 7,7%-ды құрады.
Соған қарамастан, көрсеткіш барлық пациенттің қосымша тексеруден өткенін білдірмейді. Сондықтан оң нәтиже алған азаматтардың диагностиканы толық аяқтауын қамтамасыз ету маңызды міндет болып қала береді.
Қазақстанның 20 өңірінде скринингтің орталықтандырылған моделі жұмыс істейді
Қазіргі уақытта еліміздің 20 өңірінде онкологиялық скринингтің орталықтандырылған модельдері қолданылып жатыр.
Бұл тәсіл профилактикалық тексерулерді ұйымдастыруды, нәтижелерді бағалауды және қосымша диагностикаға жолдауды жүйелеуге бағытталған.
Қатерлі ісікке күдік туындаған пациенттер үшін «жасыл дәліз» қарастырылған. Оның мақсаты – адамды қажетті диагностикалық тексерулерге мүмкіндігінше жылдам бағыттау.
Мұндай жағдайда алғашқы скрининг нәтижесі диагноздың түпкілікті расталғанын білдірмейді. Қосымша зерттеулерден кейін ғана дәрігер қатерлі ісіктің бар-жоғын анықтайды.
Қазақстанда кімдер онкологиялық скринингтен өте алады?
Қазақстанда онкологиялық скринингтер белгіленген жас және медициналық талаптарға сәйкес келетін азаматтар үшін тегін жүргізіледі.
2026 жылы қолданылатын жас шектеулері мен тексеру мерзімділігі:
- Сүт безі обыры: 40–76 жастағы әйелдерге екі жылда бір рет.
- Жатыр мойны обыры: 30–74 жастағы әйелдерге төрт жылда бір рет.
- Колоректалдық обыр: 50–76 жастағы ерлер мен әйелдерге екі жылда бір рет.
Скринингке қатысу тәртібі азаматтың жасына, тексеру мерзіміне және медициналық көрсетілімдеріне байланысты. Тексеруді тіркелген емхана арқылы ұйымдастыруға болады.
Егер адамда күмәнді белгілер пайда болса, жоспарлы скрининг мерзімін күтпей, дәрігерге қаралу қажет. Скрининг – шағымы жоқ адамдарға арналған профилактикалық тексеру, ал белгілер болған жағдайда диагностикалық тексеру жүргізіледі.
62%-дық өсім нені білдіреді?
2026 жылдың тоғыз айындағы нәтижелер Қазақстанда онкологиялық скрининг арқылы анықталған қатерлі ісік жағдайларының айтарлықтай көбейгенін көрсетеді.
Бұл өзгерісті бағалағанда үш көрсеткішті бірге қарастыру маңызды: тексеруден өткен адамдар саны, анықталған диагноздар саны және аурудың қай сатыда анықталғаны.
Биыл 3,23 миллионнан астам адам скринингтен өтті. Қатерлі ісіктің 3 016 жағдайы анықталды, ал I сатыда анықталған жағдайлардың үлесі 71,6%-ға жетті.
Бұл деректер ерте диагностиканың маңызын көрсетеді. Дегенмен скринингтің нәтижесін толық бағалау үшін пациенттердің қосымша тексеруден өтуі, емді уақытында бастауы және ұзақмерзімді емдеу нәтижелері де ескерілуі керек.
Бұған дейін біз қатерлі ісіктің кейде ешқандай белгісіз дамитынын және скринингтен неге уақытылы өту керектігін түсіндірген едік. Профилактикалық тексерудің басты артықшылығы – қауіпті өзгерістерді адам өзін сау сезініп жүрген кезде анықтауға мүмкіндік беруі.