ҚХР-дың Алматы қаласындағы Бас консулы Су Фанцю - Қытай мен Қазақстан арасындағы өңіраралық ынтымақтастық туралы таныстырады (2)
Гуанчжоу – Гуандун–Сянган–Аомэнь Үлкен шығанағы өңірі
Гуанчжоу – Гуандун провинциясының әкімшілік орталығы әрі Қытайдың ұлттық маңызы бар орталық қалаларының бірі. Ежелгі заманнан бері ол Қытайдың маңызды сыртқы сауда порты және Теңіз Жібек жолының басты бастау нүктелерінің бірі болып келеді.
2024 жылы Гуанчжоу GaWC (Globalization and World Cities Research Network) рейтингі бойынша әлем қалалары арасында 22-орынға көтеріліп, жаһандық бірінші деңгейлі қалалар қатарындағы орнын берік нығайтты. Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымы жариялаған 2025 жылғы Ғаламдық инновациялық индекс бойынша «Шэньчжэнь – Сянган – Гуанчжоу» инновациялық кластері әлемдегі ең үздік 100 инновациялық кластер арасында алғаш рет бірінші орынға шықты.
Үлкен шығанағы өңірінің негізгі қозғаушы күштерінің бірі ретінде Гуанчжоу Қытайдағы ұлттық деңгейдегі аса маңызды инновациялық платформалар шоғырланған алғашқы қалаға айналды. Олардың қатарында Ұлттық кешенді технологиялық инновациялар орталығы, ірі ұлттық ғылыми-техникалық инфрақұрылымдар және халықаралық деңгейдегі ауқымды ғылыми мегажобалар бар.
Шэньчжэнь қаласы Патенттік кооперация туралы шарт (PCT) жүйесі бойынша берілген халықаралық патенттік өтінімдер саны жөнінен Қытай қалалары арасында қатарынан 22 жыл бойы бірінші орында келеді. Сонымен қатар берілген патенттер саны бойынша сегіз жыл қатарынан көш бастап тұр. Ұлттық жоғары технологиялық кәсіпорындардың шоғырлану тығыздығы жағынан да ел бойынша бірінші орында.
Сянган (Гонконг) ғылым мен технология, капитал және кадрлық ресурстар салаларындағы өзара толықтырушы артықшылықтарын нығайтуды жалғастырып келеді. Ол Үлкен шығанағы өңірінің басқа қалаларымен ынтымақтастықты жеделдетіп, «іргелі зерттеулер мен әзірлемелер – сынақтан өткізу және енгізу – өндіріс» тізбегін қамтитын толыққанды жүйені қалыптастыруда.
Гуандун провинциясының қуатты экономикалық негізі Үлкен шығанағы өңірінің дамуына берік тірек болып отыр. 2025 жылы Гуандун провинциясының жалпы өңірлік өнімі 2,05 триллион АҚШ долларын құрап, өңір Қытай аймақтары арасында экономикалық көлем бойынша қатарынан 37 жыл бойы бірінші орнын сақтап қалды. Гуандунда өндірілетін өнеркәсіптік роботтардың көлемі Қытайдағы жалпы өндірістің 43,5 пайызын құрайды және бұл көрсеткіш бойынша өңір алты жыл қатарынан көш бастап келеді.
Алдағы он жыл ішінде Гуандун экономика көлемін екі есеге ұлғайтып, жан басына шаққандағы жалпы өңірлік өнім көрсеткішін орташа дамыған елдер деңгейіне жеткізуді мақсат етіп отыр. Тұрмыстық техника өндірісі, автомобиль жасау және мұнай-химия өнеркәсібі сияқты дәстүрлі салалардағы артықшылықтарды сақтай отырып, жаңартылатын энергия көздерін, жаңа материалдарды, коммерциялық ғарыш индустриясын, төмен биіктік экономикасын және энергия жинақтаудың жаңа жүйелерін дамытуға ерекше көңіл бөлінуде.
Дәстүрлі өндірістен болашақ индустрияларына дейінгі бағытта Гуандунның қуатты өнеркәсіптік базасы мен нақты стратегиялық жоспарлауы Қазақстан үшін кең ауқымды мүмкіндіктер ұсынады. Олар шикізат сатып алудан бастап технологиялық ынтымақтастыққа дейін, жеткізу тізбектерін ықпалдастырудан нарықтарды кеңейтуге дейінгі бағыттарды қамтиды.
Гуандунның Қазақстанмен өзара іс-қимылының ұзақ тарихы және терең гуманитарлық байланыстары бар. Қытайдың белгілі музыканты Сянь Синхай мен қазақстандық композитор Бақытжан Байқадамов музыка арқылы танысып, достасқан. Олар екі ел достығының символына айналып, ынтымақтастыққа ерекше рухани және мәдени мазмұн берді. Бүгінде Гуанчжоу мен Алматы қалаларында Сянь Синхайдың құрметіне аталған көшелер мен ескерткіштер бар.
Соңғы жылдары тараптар арасындағы ынтымақтастық әлеуеті барған сайын айқын көрініс табуда. Huawei компаниясы мен «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясы теміржол байланыс желілерін, үлкен деректер инфрақұрылымын және жасанды интеллект негізіндегі қауіпсіздік жүйелерін бірлесіп дамыту арқылы ынтымақтастықты тереңдетіп келеді. Бұл теміржол саласының зияткерлік жаңғыруын жеделдетуге ықпал етуде.
Шэньчжэнь–Алматы озық медициналық ғылымдар зертханасы ғылыми зерттеулер, мамандар даярлау, академиялық алмасу және ғылыми платформалар құру бағыттарында елеулі нәтижелерге қол жеткізді.
2025 жылдың мамыр айында Гуанчжоу медициналық университеті Қазақстанда шетелдік медициналық оқу орталығын ашты. Осылайша «техникалық оқыту – ғылыми-зерттеу ынтымақтастығы – өндірістік енгізу» моделіне негізделген серіктестік жүйесі қалыптастырылды. Бұл Қазақстандағы медициналық қызметтердің сапасын арттыруға ықпал етеді.
«Бір белдеу, бір жол» экологиялық технологиялар алмасу және трансфер орталығы (Шэньчжэнь) «Халықаралық жасыл технологиялар және инвестициялық жобалар орталығы» КЕАҚ-пен ынтымақтастық туралы келісімге қол қойып, жасыл технологияларды трансферлеу платформасын бірлесіп құруда.
Гонконг қалалық университеті мен Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті Зерттеулер және инновациялар институтын құрып, екі елдің жоғары оқу орындары арасындағы кадр даярлау, академиялық алмасу және ғылыми ынтымақтастықтың жаңа платформасын қалыптастырды.
2025 жылдың тамыз айында Гуанчжоу қаласында «Қытай (Гуанчжоу) – Қазақстан» сауда-экономикалық форумы өтті. Сол жылдың қыркүйегінде Шэньчжэнь есептеу ғылымдары институты мен «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойып, цифрлық саладағы өзара іс-қимылды тереңдете түсті. Қазақстанның Даму Банкі алғаш рет Гонконгта юаньмен облигациялар орналастырды. Ал BYD электромобильдерінің сатылымы Қазақстан нарығында жетекші орындарға шықты.
Ежелгі сауда орталығының ашық рухы Гуандун–Сянган–Аомэнь Үлкен шығанағы өңірінде Қазақстанның қарқынды дамып келе жатқан нарығымен тоғысқанда, тараптар бірлескен күш-жігер арқылы Қытай мен Қазақстан арасындағы өңіраралық ынтымақтастықтың жаңа үлгісін қалыптастырып отыр.
Осы жылдың ақпан айында Гуанчжоу қаласында Алматы қаласының инвестициялық жобаларына арналған дөңгелек үстел және «Жібек жолы планетасы» атты Қытай–Қазақстан бизнес-кездесуі өтті.
Сәуір айында жас бизнес көшбасшыларының халықаралық ұйымы – Young Presidents’ Organization (YPO) ұйымының Қазақстандағы бөлімшесі кәсіпкерлер делегациясының Гуанчжоуға сауда-экономикалық зерттеу сапары мен тәжірибе алмасуын ұйымдастырды. Қазақстан алғаш рет Гонконгта өткен 4-ші халықаралық инновациялар және технологиялар көрмесіне (InnoEX 2026) қатысты.
Макаода өткен 14-ші халықаралық туризм индустриясы көрмесі аясында алғаш рет Қытай мәдени орталығымен бірлесіп Қазақстан мен Орталық Азияның басқа елдерінен келген туризм саласы өкілдерінің Аомэньнің туристік ресурстарымен танысу сапары ұйымдастырылды.
Мамыр айында өткен Макао өнер фестивалінің 36-шы ашылу салтанатында Қазақстанның «Бірлік» мемлекеттік би ансамблі өнер көрсетті. Сонымен қатар Аомэньнің жергілікті би ұжымдары ансамбльмен бірге сахнаға шығып, Ұлы Жібек жолы мәдениетін таныстырды.
1–3 маусым аралығында Гонконгтың сауда-экономикалық делегациясы Қазақстанға сапар жасады. Тараптар авиация, қаржы, сауда, ғылыми-техникалық инновациялар, цифрлық экономика және жасыл даму салаларын қамтитын 43 меморандум мен келісімге қол қойды.
Гонконг арнайы әкімшілік ауданының үкіметі Қазақстанда Гонконгтың сауда-экономикалық өкілдігін ашуды жоспарлап отыр. Сонымен қатар Гонконг пен Алматы арасындағы тікелей әуе рейстерін 2027 жылдың бірінші тоқсанында іске қосу көзделген.
2 маусым күні Гуанчжоу қаласында Қазақстан Республикасының Бас консулдығының салтанатты ашылу рәсімі өтті. Ал 3 маусымда Air Astana әуе компаниясы Гуанчжоу – Астана бағытындағы тікелей рейсті іске қосты.
Жыл сайын өткізілетін Қытайдың импорт және экспорт тауарлары жәрмеңкесі (Кантон жәрмеңкесі) мен Гуандун–Сянган–Аомэнь Үлкен шығанағы өңірінің халықаралық автокөрмесі көптеген қазақстандық кәсіпорындар мен өндірушілерді тартады. Қазіргі уақытта тараптар Гуандун провинциясы мен Қазақстан өңірлері арасында бауырлас өңірлер байланысын орнату жұмыстарын белсенді түрде ілгерілетуде.
Ханчжоу – «Алты кіші айдаһардың» бесігі
Ханчжоу – Чжэцзян провинциясының әкімшілік орталығы, Янцзы өзені атырауындағы G60 ғылыми-технологиялық инновациялық дәлізінің орталық қаласы, цифрлық экономика саласындағы ұлттық инновациялық орталық және өңірлік ғылыми-техникалық инновациялар орталығы.
Мемлекеттік қолдау, инновациялық ортаның үздіксіз жетілдірілуі, таланттарды тарту әлеуетінің артуы және капитал ағыны сияқты факторлардың ықпалымен Ханчжоудың жаңа технологиялық компаниялары – Game Science, DeepSeek, Unitree Robotics, Deep Robotics, BrainCo және Manycore Tech ерекше қарқынмен дамып, бүкіл әлемнің назарын аударды. Бұл компаниялар «Ханчжоудың алты кіші айдаһары» деген атауға ие болып, «Шығыстың жұмбақ күші» ретінде танылды.
Дәл осы қалада Alibaba Group, Ant Group, NetEase және Hikvision сияқты ірі компаниялар мен цифрлық платформалардың штаб-пәтерлері орналасқан.
Қазіргі уақытта Чжэцзян провинциясы Қытайдың визуалды технологиялар алқабы, Қытайдың цифрлық алқабы, Қытайдың бұлтты технологиялар алқабы және Қытайдың фармацевтикалық порты сияқты салалық инновациялық орталықтарды дамытуда. Сонымен бірге БРИКС арнайы экономикалық аймақтары арасындағы ынтымақтастық жөніндегі Қытай орталығының әлеуетін нығайтуда.
Биылғы жылдың 9–11 шілдесі аралығында Ханчжоуда 2026 жылғы трансшекаралық электрондық коммерция жөніндегі халықаралық көрме (Global Cross Border E-commerce Trade Expo) өтеді. Көрмемен қатар БРИКС елдерінің трансшекаралық электрондық коммерция форумы, трансшекаралық электрондық коммерцияның көпөлшемді экожүйесі форумы және осы саладағы кадрлық ресурстар форумы ұйымдастырылады.
Электрондық сауда платформаларынан бастап жасанды интеллектке дейін, робот техникасынан «ми – компьютер» интерфейстеріне дейінгі барлық бағыттарды қамтитын толыққанды цифрлық экономика экожүйесі бүгінде Ханчжоуда қалыптасқан.
Қатарынан 19 жыл бойы «Қытайдың ең бақытты қалаларының» қатарына еніп келе жатқан бұл қала инновациялардың жоғары деңгейі мен қолайлы өмір сүру ортасының арқасында әлемнің түкпір-түкпірінен, соның ішінде Қазақстаннан да серіктестерді тартып келеді.
2023 жылы Ханчжоу қаласындағы Шэнли бастауыш мектебі мен Қазақстанның TAMOS білім беру тобы ресми түрде әріптестік байланыс орнатты. Осылайша «цифрлық технологиялар + материалдық емес мәдени мұра» моделіне негізделген инновациялық халықаралық білім беру жобасы дүниеге келді.
2024 жылдың қыркүйегінде Қазақстан 3-ші Ғаламдық цифрлық сауда көрмесіне (Global Digital Trade Expo) құрметті қонақ ел ретінде қатысты.
2025 жылғы 25 қыркүйекте Ханчжоу қаласы мен Шымкент қаласы ресми түрде «Достық алмасулар мен ынтымақтастық туралы меморандумға» қол қойды. Тараптар өзара алмасуларды кеңейтуді, ынтымақтастықты тереңдетуді, ресурстарды бірлесіп пайдалануды және артықшылықтарды өзара толықтыруды жалғастыруға ниетті екендіктерін мәлімдеді. Сонымен қатар олар жоғары сапалы даму арқылы ортақ жаңғыруға жәрдемдесуге уағдаласты.
Сол айда Алматы қаласында «Чжэцзян – 2025» халықаралық сауда көрмесі өтті.
Жоғары білім мен ғылыми-технологиялық ынтымақтастық саласында 2025 жылдың қараша айында «Кеңістіктік-уақыттық жасанды интеллект және Орталық Азияның орнықты дамуы жөніндегі халықаралық бірлескен зертхана» құру туралы келісімге қол қою рәсімі сәтті өтті. Бұл зертхананы құруға Чжэцзян университеті мен Чжэцзян технологиялық университеті қатысты.
Чжэцзян қаржы және экономика университеті AlmaU университетімен бірлесіп Жібек жолы мектебін құрды. Мектеп ашылғаннан бері «Жібек жолының электрондық коммерциясы», «Жібек жолы бизнесі» және басқа да білім беру бағдарламалары кезең-кезеңімен жүзеге асырылып келеді. Осы бағдарламалар аясында 200-ден астам тыңдаушы даярланып, олар қазақстандық оқытушылар мен студенттер тарапынан жоғары бағаланды.
Осы жылдың наурыз айында екі университет халықаралық сауда және халықаралық құқық бағыттары бойынша қос дипломды магистрлік бағдарламаны іске қосу туралы келісімге қол қойды.
Сәуір айында Чжэцзян технологиялық университеті мен Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті жасанды интеллект саласындағы мамандарды бірлесіп даярлау жөніндегі ынтымақтастықты тереңдету туралы келісімге қол қойды. Сонымен қатар «Жасанды интеллект» мамандығы бойынша қос диплом бағдарламасына қабылданған алғашқы студенттерге оқуға қабылдау туралы ресми хабарламалар табысталды.
«Қорғас» халықаралық шекара маңы ынтымақтастығы орталығының жанында Ханчжоудың кешенді бондтық аймағы мен Қытай–Қазақстан «Ақылды порты» бірігіп, «порт + Ханчжоу» үлгісіндегі өзара іс-қимыл моделін қалыптастырды. Бұл модель деректер алмасуын, көлік бағыттарының өзара байланысын және өнеркәсіптік кооперацияны қамтамасыз етуде.
Ханчжоу мен Қазақстан арасындағы ынтымақтастық біртіндеп сауда-экономикалық байланыстар шеңберінен шығып, цифрлық экономиканың барлық бағыттарын және кадрларды бірлесіп даярлау саласын қамтитын деңгейге көтерілуде.
Нәтижесінде төмендегідей көпөлшемді ынтымақтастық моделі қалыптасып келеді:
«сауда – негіз, цифрландыру – қанат, білім беру – көпір, таланттар – іргетас».
Алдағы уақытта тараптар өздерінің артықшылықтарын терең ықпалдастыруды жалғастырып, бірлесіп «Цифрлық Жібек жолының» жаңа маңызды торабын қалыптастыруға күш салады.
