Жылдың соңғы ширегi Қазақстан мен Қырғызстанның Халық әртісі Димаш Құдайбергеннің мансабында оның туған елі мен ТМД елдерінің тарихында бұрын-соңды болмаған оқиғаларға ерекше бай болды - бұл туралы біз DK Media Europe тілшісінің эксклюзивті мақаласында баяндаймыз.
Эпохалық оқиғалардың тізбесін Нью-Йорктегі әлемдегі ең беделді алаңдардың бірі - «Медисон Сквер Гарденде» (MSG) өткен Димаш Құдайбергеннің триумфальды концерті ашты. Бұған дейін Қазақстан мен ТМД елдерінен шыққан бірде-бір әртіс мұндай жетістікке жетпеген еді. Белгілі мақаланы сәл өзгертіп айтсақ - талант пен еңбек арқылы лайық болғандарға сәттілік жалғыз келмейді. Нью-Йорктен кейін Димаштың украина-америкалық композитор және аранжировщик Дмитро Гордонмен бірге жазған «Fire» атты жаңа трегі америкалық «Grammy» музыкалық жүлдесінің «Global Spin» жобасына енгізілгені сенсация болды.
Маңызды оқиғалардың қатарына сондай-ақ Мехикода өткен екі тарихи концертті де жатқызуға болады - онда бірнеше мың орындық залдар билеттері санаулы минуттардың ішінде сатылып кетті. Осылайша Мексика мен Қазақстан арасындағы мәдени алмасудың жаңа кезеңі басталды.
Бірақ вокалист мұнымен тоқтап қалған жоқ. Музыкалық Олимптегі нағыз белес - Мысырдың астанасы Каирде өткен «Пирамидалар үні» фестивалі аясындағы Қазақстан мен ТМД тарихындағы тұңғыш жеке концерті болды. Шараның ерекше болмысы оның локациясынан-ақ сезілді - Гиза жазығында, көз ілеспес Сфинкс бақылап тұрған, әлемнің жеті кереметінің бірі - ежелгі мысыр пирамидаларының аясында. Димаштың ғажайып даусы үшін бұдан артық сиқырлы сахна табу қиын шығар. Бұған қоса, бұрын-соңды Мысырда өнер көрсетпеген әртіс өзінің шығармашылық жолына тағы бір құрлық - Африканы қосты.
«Мен үшін жаңа құрлықта өз елімді таныстыру - үлкен құрмет әрі зор қуаныш», - деді Димаш концерт қарсаңында. Ал DK Media Europe редакциясы оқырмандарды сакралды мекендердің иісін сезінуге және фестиваль барысында мысырлық ұйымдастыру комитетінің өкілдерімен болған сұхбаттардың арқасында орын алған оқиғаның өзгешелігін бірге түйсінуге шақырады.
Жүректің түбіне дейін
Қазан айындағы баспасөз конференциясында классикалық музыкаға арналған дебюттік «Пирамидалар үні» фестивалінің көркемдік жетекшісі және президенті доктор Ахмед Абузахра бұл идея бір жыл бұрын туғанын айтты:
«Біз осы өнер түрін лайықты бағалап, мысырлық көрерменнің көркемдік талғамын көтеруді ойладық».
Фото: др. Ахмед Абузахра / www.facebook.com/aabouzahra1
Пианист әрі негізін қалаушы ретінде мырза Абузахра фестиваль - жай ғана мәдени шара емес екенін атап өтті. «Өркениеттердің бесiгi… Өнер мен мәдениеттерді байланыстыратын көпір» деген ұранмен тарихи орында өтіп жатқан фестиваль Египеттің мәдениеттер арасындағы көпір ретіндегі рөлін тағы бір мәрте дәлелдейді. Оның айтуынша, фестиваль аясында пирамидалар етегінде әлемдік деңгейдегі алты концерт жоспарланған. Олардың қатарында ашылу салтанатында өнер көрсеткен әйгілі пианист Ланг Ланг және екі сағаттық жеке концертімен фестивальді жапқан белгілі қазақстандық әнші Димаш Құдайберген бар.
Мұндай құрметтің Димашқа бұйыруы кездейсоқ емес. Др. Абузахра өзінің таңдауын былай түсіндірді:
«Димашта өте сирек кездесетін ерекше талант бар. Мен оны бірнеше рет тыңдадым, қатты ұнады. Оны мысырлық көрерменге міндетті түрде көрсетуіміз керек деп ойладым».
Пианистен топ-менеджерге
Мырза Абузахраның өмірбаяны соншалықты ерекше болғандықтан, оған сәл тоқталып өткіміз келеді:
«Мысырда дүниеге келген ол Каир консерваториясын бітіріп, кейін Германияда фортепиано бойынша аспирантурада жалғастырды, онда тұрып жатқанына 20 жыл болды. Музыкалық даму жолында ол университетті бес түрлі дипломмен тәмамдады, соның ішінде Германияның Жоғары музыка мектебі берген тарихтағы алғашқы фортепианолық дуэт дипломы да бар. Сонымен қатар композиция мен камералық музыканы оқып, дирижерлік курстарға қатысты.
Посмотреть эту публикацию в Instagram
Мырза Абузахра Вена симфониялық оркестрі, Лондонның Корольдік филармониялық оркестрі және Еуропа, Азия, Америка мен Латын Америкасының басқа да танымал оркестрлерімен бірге өнер көрсетті. 1997 жылы фортепианолық дуэттердің халықаралық байқауларында 10-нан астам марапатқа ие болды. Кәсіби пианист ретіндегі мансабында оның араб және батыс мәдениеттері арасындағы диалогты дамытуға деген талпынысы оны көркемдік менеджментке алып келді. Өнер арқылы мәдениетті ілгерілету оның негізгі қызметіне айналып, нәтижесінде 2000 жылы Германияда East West Art Promotion, 2004 жылы Мысырда және 2012 жылы Омандағы Arabesque International құрылды».
Дәл осы соңғы ұйым аясында «Пирамидалар үні» фестивалі ұйымдастырылды.
Қазақ байланыстары
Пианист және арт-менеджер ретінде Ахмед Абузахра өзінің мансабы бойы «Еуропа, АҚШ, Оңтүстік Америка, Қытай және Таяу Шығыстың жетекші әртістері мен өнер ұйымдары арасында берік байланыс орнатып, әлемге танымал оркестрлермен, балеттермен және опера труппаларымен жұмыс істей отырып, араб әлемі көрерменіне таныстырғанын» білген соң, фестивальге қатысушыларды таңдаудағы шешіміне таңғалмадық. Оның үстіне, «мырза Абузахра түрлі ұлттар мен менталитеттермен жұмыс істей жүріп, музыка мен өнерге әртүрлі көзқарастарды меңгергендіктен», Димаш бағдарламасына үнемі қосатын қазақтың халық аспаптарының үніне жоғары баға беруі заңдылық. Сонымен қатар ол Қазақстанның музыкалық сахна өкілдерін әлемге бірнеше рет таныстырғанын да жасырмады:
«Мен қазақ музыканттары мен фольклорлық ұжымдарымен қойылымдар жасадым. Сондай-ақ Астана филармониялық оркестрін Оманға шақырдым. Сондықтан Қазақстанда жиі болдым».
Ерекше вокалдық диапазоны бар әншінің қатысуы фестивальдің биік деңгейіне кепіл болып, классика, опера, поп және дәстүрлі музыканың бірегей үйлесімі арқылы мерекенің финалын шын мәнінде әсерлі етті.
Бұл кеште пирамидалар аясында естілген Димаштың дауысы тыңдармандардың жүрегін тербетті. Мысыр халқы үшін қасиетті бұл мекен - ұлттық қазына. Апта бойы күн сайын концерт өткізу мен сахна тұрғызуға рұқсат алу оңайға түспеген.
«Бұл - өнер адамдары мен бүкіл әлем халқын өзіне тартатын орын. Алаңды алу өте қиын болды». Бірақ бұл еңбек өз жемісін берді, деп түйіндеді др. А. Абузахра.
Музыкалық резонанс
Фестивальдің көркемдік жетекшісі доктор Халед Дагер баспасөз конференциясында:
«Бұл фестиваль - әр мысыр музыкантының арманы. Бүкіл әлеммен сөйлесетін музыкалық фестивальді Мысырда өткізу. Пирамидалар алдында фестиваль ұйымдастыру, сөзсіз, жаһандық назар аудартады. Осы алғашқы шығарылымда біз негіз ретінде музыкалық композицияларға назар аудардық. Келесі жылдары халықаралық есімдер санын көбейтіп, ең жоғары көркемдік стандарттарды сақтаймыз», - деді.
Ал туризм және көне жәдігерлердің бұрынғы министрі доктор Захи Хавасс фестиваль шығыс пен батыс арасындағы диалогты мәңгі пирамидалардың аясында қолдайтынын атап өтті:
«Бүкіләлемдік даңққа ұмтылған кез келген адам пирамидаларға жүгінеді - адам қолы жеткен биіктіктің символы әлі күнге дейін әлемді таңғалдырады. Музыка осы жерде, пирамидаларды салған жұмысшылар ән салған кеңістікте қайтадан шырқалуда».
Музыка кеш бойы жаңғырып тұрды. Тыңдармандар қазақстандық әртістің бағдарламасындағы стиль мен ырғақтың әрбір ауысымына сүйсіне үн қатты: болсын «Fire», «When I've Got You», «Smoke», «Тау ішінде», «Дурдараз» секілді қызу тректер, немесе «Weekend», «Be with me», «Give me your Love» сияқты динамикалық әндер - бәрі де көрерменді ғана емес, бәлкім, ежелгі өркениеттің әміршілерін де билете жаздады. Көрермендер «Ұмытылмас күн» мен «Махаббат бер маған» сияқты лирикалық қазақ әуендерінен ләззат алып, смартфондарындағы от толқындарымен сахнаға жауап берді. Итальян тіліндегі «Olympico» кантатасын тыңдай отырып, зал демін ішіне тартып қалды, ал домбыра мен қобыз үні естілген «Stranger» мен «Адай» кезінде қуаныштан жарыла жаздады. Француз рок-операсы «Starmania»-дан алынған «SOS d'un terrien en détresse» ариясы, сондай-ақ Игорь Крутойдың «Любовь уставших лебедей» шығармасы ешкімді бейжай қалдырмады. Ал «Ave Maria» - әншінің жан тілінде орындалып, соңғы нотасындағы ғарыштық вокализбен демін ішіне бүккен залды терең тынысқа жетеледі.
«Шекарадан асқан дауыс»
«Димаш өзінің аңызға айналған даусымен тарихтың жүрегіне қашалып жазылған сахна үстінде қиял шегінен асатын үнге бөледі», - деп жазды мысырлық парақшалардың бірі.
Посмотреть эту публикацию в Instagram
Сол пікірді шолушы Худа әл-Масри де қуаттайды:
«Алтын тамақ иесі, бірегей вокалдық артикуляциясы бар, ер мен әйел регистрлерін үйлестіре алатын әнші. Димаш пирамидалар аясында керемет өнер көрсетіп, даусы өлшемнің бәрі бойынша әлемдік құбылыс екенін дәлелдеді. Фестивальдің жабылу салтанаты өнер, дипломатия және мәдениеттің тоғысына айналды - аймақтық және халықаралық деңгейде маңызды хабарларды жеткізетін «жұмсақ күштің» мүмкіндігін көрсетті».
Ал Димаш өз танымалдылығы мен сұранысын халықтар арасындағы мәдени көпір орнатуға мүмкіндік деп санайды:
«Біздің ел Египет сияқты ежелгі тарихқа ие, бірақ заманауи әлеммен бірге алға жылжып келеді. Сондықтан мен елдеріміз, халықтарымыз арасында ерекше байланыс сезінемін. Қазіргі уақыт өткенсіз болмайды деп сенемін».
Ашық аспан астындағы сахнада планетаның ең үздік дауыстарын тыңдай жүріп, төбеңде асқақ пирамидаларға көз салу… Мұндай мүмкіндікті Димаштың Еуропадан, Азиядан, Америка мен Австралиядан келген көптеген тыңдармандары жіберіп алмады. Осылайша қазақстандық әншінің концерті жер шарындағы бес құрлықты біріктірді.
«Мен мұнда болғаныма өте қуаныштымын және осы ғажайып фестивальде өз елімнің мәдениетін бөлісу бақытына ие болып отырмын, - деді әнші сұхбатында. - Әлемнің кез келген нүктесіндегі концертіме - Қазақстанда, Еуропада немесе Америкада - келіңіздер. Әртүрлі елдерден келген адамдарды бір сахна алдында бірге отырып, түрлі тілдерде ән айтып отырғанын көресіздер. Қытайлық жанкүйерлер орысша, испандықтар французша айтады, ал барлығы қазақша шырқауға қосылады. Менің тамаша Dear-семьям - музыканың сөзсіз де жүректерді біріктіретінін дәлелдеп тұр».
Энергия көзі
Димаштың феноменалды дауысы мен оның «Пирамидалар үні» фестивалінің алғашқы шығарылымына қатысуының маңызы туралы біз музыкалық сыншы әрі журналист Мохамед Салехпен әңгімелестік.
«Оның мүмкіндіктері мен үшін тарихи құбылыс, - дейді сыншы. - Алты октавалды диапазоны - шын мәнінде феномен. Бұл оның басты артықшылығы. Әлемнің түкпір-түкпірінен мыңдаған адамдар оның концертіне дәл осы ерекше тембрі мен кең диапазонын есту үшін келеді».
Біз Мохамедпен қазақ әншісінің феномені туралы ойға тереңдей түстік:
«Интонация - ақпараттың анасы. Димаштың интонациясына қарап-ақ оның ерекшелігін байқайсыз. Бірде мен Ростроповичтің шеберлік сабағында болғанмын. Оның айтуынша, біз жеткізгіміз келетін энергияны дәл осы интонация арқылы береміз. Димаш та интонация мен тембріне сүйене отырып, көрерменге энергия сыйлайды. Ол өте харизматик, сахнадағы әрбір шығуы, әрбір орындауы - жеке бір оқиға. Әрқайсысы бір-біріне ұқсамайды: аудиторияға, орынға, көңіл-күйіне байланысты ол залға беретін энергияны жаңа деңгейге шығарады. Иә, бәлкім, октавалар - ең бастысы емес шығар, бірақ тыңдарман үшін олардың да маңызы зор. Ал ең негізгiсі - интонация мен көрерменмен бөлісетін энергетика».
Гиза жазығындағы ерекше концерттен кейін біз де еріксіз ойландық: Димаш феномені неде? Кез келген елде алғаш рет өнер көрсетсе де, ол көрерменді сахнаға шыққан алғашқы секундтан соңғы сәтіне дейін өзіне баурап алады. М. Салех ойын жалғастырды:
«Димашта бірдей концерт деген болмайды. Әр концертінде ол жан дүниесінің бөлшегін береді. Нағыз эмоция генераторы. Бұл эмоциялар ешқашан таусылып қалмайды - ол үнемі процесс үстінде, дамып келеді, және әр концерті жаңа саты. Әр жаңа локация оған жаңа энергия сыйлайды. Мен толық сенемін: пирамидалардағы концерттен кейінгі Димаш - пирамидаларға дейінгі Димаш емес. Өйткені орын да, аудитория да ол үшін аса маңызды».
Мұны растайтындай, бірнеше аптадан соң Алматыдағы медициналық университет студенттерімен кездесуінде әншінің өзі:
«Әр концерт - ерекше. Бағдарлама, әндер бірдей болса да, көрермен басқа. Біз ел, қала ауыстырамыз, ал аудиторияның энтузиазмы өзгеріп тұрады. Бірақ мені әлемнің түкпір-түкпірінен қолдайтын тыңдармандарыма мың алғыс айтқым келеді. Пирамидалардағы концерт болсын, басқа елдердегі жеке шоу болсын - әр қадамымды, әр концертімді ерекше сүйіспеншілікпен қолдайсыздар, жүрегімнен шабыт сыйлайсыздар. Сіздер - менің сүйікті тыңдармандарым. Сіздердің алдарыңызда қолдан келгенше ең әдемі өнерімді көрсетуге әрдайым талпынамын», - деді.
Өнер біріктіреді
Димаштың әсем өнері көрерменнің жүрегін тербетеді. Бірақ фестиваль ұйымдастырушыларының қазақстандық әншіге деген қызығушылығы тек сонымен шектелді ме? Бұл сұраққа Мохамед былай жауап береді:
«Оның есімі - Дінмұхаммед, ал бізде халықтың басым бөлігі - мұсылман. Димаштың мұсылман болуы - біз үшін қуаныш. Бұған қоса, бізде XIII ғасырда Сұлтан Бейбарыс билік еткен. Ол да Қазақстаннан шыққан. Сөйтіп фестивальдің идеясына тарих, мәдениет, өнер мен діни жақындық үйлесімді түрде тоғысты».
Димаш пен оның көпұлтты Dear-отбасы әлдеқашан армандауға тұрарлық қауымдастықтың символына айналды. Бұл - жасы, ұлты, елі немесе діні бойынша ешқандай шекарасы жоқ орта. Сыншы да мұны растайды:
«Барлығы бұл әртісті және оның шығармашылығын сүйеді. Музыка біріктіреді. Өнер біріктіреді. Маған өнер - әлемді сақтап қалудың жолдарының бірі сияқты көрінеді. Егер саясат адамды алыстатса, өнер жақындастырады. Өйткені өнер - біртұтас тіл, оны бәрі түсінеді».
Бір кездегі жеті кереметтің аясында өткен «сегізінші керемет» - Димаш концерті көрерменін дәл қазіргі сәтте туындаған сиқыр әлеміне жетеледі. Сол кеште Пирамидалар театрында болғандардың барлығы бұл концертті ұзақ уақыт естен шығармай, қазақстандық дарынды әртіс туралы ұмытылмас естелікпен оралды деп сеніммен айта аламыз.
