1986 жылғы Чернобыль атом электр станциясындағы апат адамзат тарихындағы ең ірі техногендік апаттардың бірі ретінде қалды. Оның салдары бір ғана аймақпен шектелмей, ондаған жылдар бойы миллиондаған адамның денсаулығына әсер етті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Радиацияның нақты қандай зардаптарға әкелгені, оның ұрпаққа берілу ықтималдығы және Чернобыль апаты медицинаның дамуына қалай ықпал еткені туралы Марина Владимировна Костюченко, медицина ғылымдарының докторы, доцент, Пирогов университетінің апат медицинасы кафедрасының профессоры айтып берді.
Радиациялық ластану және оның салдары
Апат салдарынан атмосфераға көп мөлшерде радиоактивті заттар тарады. Нәтижесінде кең аумақтар радионуклидтермен ластанды. Адам денсаулығына ең көп әсер еткен негізгі изотоптар - йод-131, цезий-137 және стронций-90.
Йод-131 қалқанша безіне тікелей әсер етіп, қатерлі ісіктің күрт өсуіне себеп болды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректеріне сәйкес, апаттан кейінгі алғашқы жиырма жылда балалық шағы сол кезеңге сәйкес келген адамдар арасында қалқанша безі обырының 6 мыңнан астам жағдайы тіркелген. Эпидемиологиялық зерттеулер йод-131 деңгейі мен ісік жиілігі арасында тікелей байланыс бар екенін көрсетті.
Ал цезий-137-нің жартылай ыдырау кезеңі шамамен 30 жылды құрайды. Ол қоршаған ортада ұзақ сақталып, бұлшықет тінінде жиналады. Бұл өз кезегінде созылмалы ішкі сәулеленуге әкеледі. Ғылыми деректер ұзақ уақыт радиацияға ұшыраған адамдарда жүрек-қан тамырлары ауруларының, иммундық бұзылыстардың және психоэмоциялық мәселелердің қаупі жоғары екенін дәлелдейді.
Көзге көрінбейтін, бірақ ауыр салдар
Профессор Костюченконың айтуынша, Чернобыльдің зардабын тек радиациялық дозамен өлшеу дұрыс емес. Эвакуация, баспанадан айырылу, әлеуметтік ортаның үзілуі, радиациядан тұрақты қорқыныш және ластанған аймақ тұрғындарының стигматизациясы кең таралған психологиялық проблемаларға алып келді.
Созылмалы күйзеліс, үрейлі бұзылыстар мен депрессия адамдардың жалпы денсаулығын әлсіретіп, өмір сүру ұзақтығын қысқартты. Көп жағдайда бұл құбылыстар радиация деңгейіне тікелей байланысты болмаған.
Радиацияның әсері ұрпаққа беріле ме
Радиация салдарынан пайда болған денсаулық проблемаларының тұқым қуалауы туралы сұрақ әлі де қоғамды алаңдатып келеді. Бұл бағытта жүргізілген ірі зерттеулер нақты қорытындылар жасауға мүмкіндік берді.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы, Қатерлі ісікті зерттеу жөніндегі халықаралық агенттік және басқа да ғылыми орталықтардың деректеріне сәйкес, адамдағы тұқым қуалайтын генетикалық қауіп бұрын ойлағаннан әлдеқайда төмен.
Ауыр мутациялардың басым бөлігі өмірмен үйлеспейді және жүктіліктің ерте кезеңінде өздігінен үзілуге әкеледі. Сондықтан олар келесі ұрпаққа берілмейді. Ал жеңілірек мутациялар пайда болған жағдайда генетикалық полиморфизм ретінде популяцияда сақталуы мүмкін. Көбінесе олардың денсаулыққа әсері мардымсыз және қоршаған орта мен өмір салтына тәуелді.
Егер мутация адамның өмір сүруі мен ұрпақ өрбітуіне кедергі келтірмесе, ол бірнеше ұрпақ бойы сақталуы ықтимал.
Чернобыль және медицинаның дамуы
Чернобыль апаты медицина ғылымына үлкен сынақ болды. Халықтың, апат салдарын жоюға қатысқандардың және станция қызметкерлерінің жаппай сәулеленуі жаңа ғылыми бағыттардың қалыптасуына түрткі болды.
Осы кезеңнен бастап радиациялық эпидемиология дербес ғылым ретінде қалыптасты. Радиациялық онкология, эндокринология, радиобиология, радиациялық гигиена және профилактикалық медицина айтарлықтай дамыды. Диагностика, емдеу және ұзақ мерзімді бақылау әдістері жетілдірілді.
Чернобыль медицинаға техногендік апаттардың салдарымен ұзақ жылдар бойы жүйелі түрде жұмыс істеу қажеттігін көрсетті.
Ұмытылмауы тиіс сабақ
Чернобыль апаты миллиондаған адамның тағдырын ғана емес, бүкіл адамзаттың қауіпсіздікке, технологияға және жауапкершілікке деген көзқарасын өзгертті. Оның салдары әлі күнге дейін зерттеліп келеді, ал жинақталған тәжірибе болашақта адам денсаулығын қорғауға қызмет етуде.
