Қазақстан 1992 жылғы Шекарааралық су арналары мен халықаралық көлдерді қорғау және пайдалану жөніндегі конвенцияға қатысты Су және денсаулық хаттамасына қосылған 30-шы мемлекет атанды. Осылайша, ел 2023 жылғы наурызда Нью-Йоркте өткен БҰҰ Су конференциясында қабылдаған халықаралық міндеттемесін орындады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қосылу туралы құжат 2026 жылғы 5 қаңтарда сақтауға тапсырылды, ал Хаттама Қазақстан үшін 2026 жылғы 5 сәуірден бастап ресми түрде күшіне енеді.
Неге бұл қадам маңызды
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен ЮНИСЕФ-тің бірлескен мониторинг бағдарламасының деректеріне сәйкес, Қазақстанда ауыз су мен санитарияға қолжетімділік деңгейі жоғары болғанымен, бірқатар жүйелі мәселе сақталып отыр.
Ел халқының:
- 95%-дан астамы кемінде базалық ауыз су қызметін пайдаланады,
- шамамен 98%-ы базалық санитарияға қол жеткізген,
- алайда тек шамамен 90% ғана қауіпсіз басқарылатын ауыз сумен қамтылған.
Ал кәріз суын тазарту мәселесі әлі де өзекті: тұрмыстық кәріз суларының тек үштен бірі ғана қауіпсіз түрде тазаланады.
Сарапшылардың айтуынша, су ресурстарына түсетін қысым жыл сайын артып келеді. Бұған:
- су тапшылығы,
- тозып бара жатқан әрі энергияны көп қажет ететін инфрақұрылым,
- қала мен ауыл арасындағы қолжетімділік айырмашылығы,
- климаттың өзгеруі, мұздықтардың шегінуі мен жиілеп бара жатқан құрғақшылық,
- трансшекаралық су көздеріне тәуелділік әсер етіп отыр.
Денсаулық пен суды біртұтас қарау
Қазақстанның денсаулық сақтау министрі Ақмарал Алназарова Хаттамаға қосылуды ел үшін стратегиялық қадам деп атады:
«Қазақстанның Су және денсаулық хаттамасына қосылуы азаматтарымыздың денсаулығы мен әл-ауқатын қорғауда, сондай-ақ өмірлік маңызы бар су ресурстарын сақтауда маңызды қадам. Біз таза ауыз сумен қамтамасыз ету, санитария жүйелерінің қауіпсіздігін арттыру және сумен байланысты аурулардың алдын алу саласында халықаралық үздік тәжірибелерді қолдануды жалғастырамыз».
Ал БҰҰ-ның Еуропалық экономикалық комиссиясының атқарушы хатшысы Татьяна Молчан Қазақстанның бұл шешімін өңір үшін үлгі ретінде бағалады:
«Бұл қадам елдің қауіпсіз ауыз су мен санитарияға жалпыға бірдей қолжетімділікті қамтамасыз ету, климаттың өзгеруіне төзімділікті арттыру және су ресурстарын тұрақты басқару жөніндегі күш-жігерін күшейтеді».
Ол сондай-ақ басқа Орталық Азия елдерін Қазақстан мен Өзбекстанның жолын жалғауға шақырды.
Алда қандай міндеттер тұр
Хаттамаға қатысушы ретінде Қазақстан:
- су, санитария, гигиена және денсаулық сақтау салалары бойынша біріктірілген ұлттық мақсаттар белгілейді;
- осы мақсаттарға қол жеткізу барысы туралы тұрақты түрде есеп береді.
Бұл жұмыстар БҰҰ ЕЭК пен ДДҰ-ның Еуропа аймақтық бюросының қолдауымен жүзеге асады.
Сонымен қатар, 2026 жылы Қазақстан әділ қолжетімділікке өзін-өзі бағалау процесін аяқтайды. Ол төрт негізгі бағытты қамтиды:
- басқару жүйелері,
- географиялық алшақтықтар,
- осал және маргиналданған топтар,
- қызметтердің қолжетімділігі.
Бағалау Equitable Access Scorecard 2.0 әдістемесіне негізделеді және су мен санитарияға адам құқықтарын қамтамасыз етуге бағытталған. Оның нәтижелері 2026 жылғы БҰҰ Су конференциясына (БАӘ) дайындық барысында пайдаланылуы мүмкін.
Хаттама не үшін қажет
1999 жылы қабылданған Су және денсаулық хаттамасы – БҰҰ ЕЭК пен ДДҰ/Еуропа аясындағы бірегей көпжақты келісім. Ол:
- қоршаған ортаны қорғауға,
- климаттық төзімділікті арттыруға,
- халықтың денсаулығы мен әл-ауқатын сақтауға,
- баршаға таза әрі қауіпсіз су мен санитарияға қолжетімділікті қамтамасыз етуге бағытталған.
Сондай-ақ құжат елдерге Тұрақты даму мақсаттарына, әсіресе 6-шы (таза су) және 3-ші (денсаулық) мақсаттарға жедел қол жеткізуге көмектеседі.
Ұзақ мерзімді мәні
Сарапшылардың пікірінше, Қазақстанның Су және денсаулық хаттамасына қосылуы — бұл экология, денсаулық және әлеуметтік саясатты бір арнаға тоғыстыратын жүйелі шешім. Ол елдің су қауіпсіздігін нығайтып қана қоймай, халықтың өмір сапасын арттыруға және климаттық сын-қатерлерге дайын болуына жол ашады.
