Қасым-Жомарт Тоқаев жұмыс сапарымен АҚШ-қа барып, Вашингтонда Дональд Трамп атындағы Бейбітшілік институтында өткен Бейбітшілік кеңесінің алғашқы отырысына қатысты. Күн тәртібінің өзегінде – Газаны қалпына келтіру және өңірге гуманитарлық қолдау көрсету мәселелері болды. Мемлекет басшысы өз сөзінде бейбітшілікке қол жеткізудің практикалық тәсіліне – инфрақұрылымдық жобалар, гуманитарлық көмек және экономикалық ынтымақтастық арқылы басымдық беріп, Қазақстанның Газа секторындағы ахуалды тұрақтандыруға қатысуға дайын екенін растады.
Алғашқы отырыстың маңызын және Қазақстанның оған қатысуын бағалау үшін біз Израильден келген белгілі саясаттанушы, саяси ғылымдар кандидаты Юрий Бочаровпен сұхбаттастық. Қазақстанның Газаны гуманитарлық қолдауда қандай рөл атқара алатыны, Израильде Тоқаев бастамаларының қалай қабылданатыны және оның практикалық дипломатия бағыты мен АҚШ-пен әріптестікті дамытуы нені білдіретіні – сарапшы пікірінде.
musavat.com
- Юрий Борисович, Вашингтондағы Бейбітшілік кеңесінің алғашқы отырысының маңызы мен қорытындысын қалай бағалайсыз және Қазақстан бұл деңгейде қандай міндеттерді шешуге ұмтылды?
Вашингтондағы Бейбітшілік кеңесінің алғашқы отырысы жай мәлімдемелер жасалатын алаң емес, қақтығыстан кейінгі құрылымды қалыптастыру мәселелері бойынша шешім қабылдаудың жаңа үлгісін институционалдандыру нүктесіне айналды. Қазақстанның бұл үдеріске қатысуы сыртқы бақылаушыдан халықаралық қауіпсіздік пен қалпына келтірудің күн тәртібін қалыптастыруға жауапты қатысушы рөліне өтуді білдіреді.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанның аймақтардың тұрақтылығына және жаһандық қауіпсіздікке ықпал ететін шешімдер қабылданатын алаңдарда болуын қамтамасыз ететін дәйекті бағытын ұстанып келеді.
Сапардың тек саяси емес, стратегиялық маңызы да бар екенін атап өткен жөн: тұрақтандыру тетіктері, гуманитарлық қолдау және инфрақұрылымды қалпына келтіру параметрлерін талқылауға қатысу Қазақстанның сенімді әрі прагматикалық серіктес ретіндегі халықаралық беделін нығайту міндетімен тікелей байланысты.
Қорытындылай айтқанда, Қазақстанның Бейбітшілік кеңесіне қатысуы президент Тоқаевтың елді дағдарыстарға жай жауап беретін мемлекеттер қатарына емес, оларды жүйелі шешуге қатысатын елдер қатарына қосу ұмтылысын көрсетеді.
- Бейбітшілік кеңесінің алғашқы отырысында Тоқаев пен Трамптың жария сигналдары туралы не айта аласыз? Мұндай сигналдардың халықаралық саясаттағы маңызы қандай және олар Қазақстан-АҚШ қатынастарына не білдіреді?
Қазіргі халықаралық саясатта жария сигналдар сенім деңгейін айқындайтын және практикалық өзара іс-қимылға жол ашатын дипломатиялық белгі қызметін атқарады. АҚШ президенті Дональд Трамптың алғысы мен Қазақстанды тұрақты әрі қамтамасыз етілген мемлекет ретінде жоғары бағалауы жай протоколдық элемент емес, жаһандық қауіпсіздік архитектурасында ел рөлінің артып келе жатқанын мойындау болып табылады.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев – тәжірибелі саясаткер, ол қарсы тараптың үмітін нәзік сезініп, түсінеді. Осы тұрғыдан алғанда, Бейбітшілік кеңесі аясында Трамптың атымен марапат тағайындау бастамасы жаңа өзара іс-қимыл үлгісін институционалдандыруға және дипломатиялық диалогтың жеке арналарының нығаюына бағытталған прагматикалық қадам ретінде қарастырылады.
Бұл жерде символика үшін символика емес, халықаралық үйлестірудің қалыптасып келе жатқан жүйесінде қосымша сенім тетігін қалыптастыру туралы сөз болып отыр. Мұндай бастама Қазақстан басшылығының жаңа дипломатиялық шынайылық жағдайында икемді әрекет ете алатынын және президент Тоқаевтың Қазақстан-АҚШ әріптестігін прагматикалық түрде нығайту бағытын растайды.
- Тоқаевтың қақтығыстарды реттеудегі практикалық тәсілін және Қазақстанның Газаны тұрақтандыру мен қалпына келтіруге қолдау көрсетуге дайын екенін қалай бағалайсыз?
Президент Тоқаевтың инфрақұрылымды қалпына келтіру, экономикалық жобаларды іске қосу және гуманитарлық көмек көрсету сияқты нақты әрекеттерге басымдық беруі тұрақты бейбітшілік институционалдық және әлеуметтік-экономикалық негізсіз мүмкін еместігін түсінетінін көрсетеді. Бұл тәсіл талқылауды декларациялардан практикалық іске асыру саласына көшіреді.
Қазақстандық бітімгерлік бөлімшелердің Газа секторындағы халықаралық тұрақтандыру миссиясына қатысу мүмкіндігі талқыланып отырғаны ерекше маңызды. Израильдің сараптамалық және саяси ортасында мұндай перспектива оң қабылданады, себебі сенімді әрі болжамды елдің контингенті азаматтық өмірді қалпына келтіру мен тәртіпті қамтамасыз етуге нақты үлес ретінде қарастырылады.
Израиль тарапынан сенім тудыратын мемлекеттердің осындай миссияларға қатысуы маңызды, ал Қазақстан дәл осындай серіктестер қатарына жатады. Сондықтан Қазақстанның практикалық қатысуға дайын болуы президент Тоқаевтың жауапты халықаралық рөл туралы бағытының жалғасы ретінде қабылданады.
- Қазақстан мұсылман және еврей әлемі арасындағы диалогта елеулі рөл атқара ала ма?
Президент Тоқаев National Interest басылымындағы мақаласында Қазақстанның халықаралық бастамалардағы миссиясын өркениеттік кеңістіктер арасындағы диалогты дамыту деп айқындады. Бұған дейін Израильдің мұсылман әлемімен байланысында стратегиялық серіктесі Әзербайжан маңызды рөл атқарғаны белгілі.
Егер Қазақстан осы бағытта жүйелі жұмыс істеп, мұсылман мемлекеттерімен өзара іс-қимыл алаңын кеңейтсе, бұл оң қабылданып, барлық тарап тарапынан қолдау табады. Израиль конструктивті ынтымақтастыққа дайын мемлекеттермен байланыстарды дамытуға мүдделі, сондықтан Қазақстанның мұсылман әлеміндегі жаңа серіктестерді табуға ықпал ететін ықтимал делдал рөлі артып келеді.
Жалпы алғанда, Тоқаев саясаты Қазақстанды практикалық әрі өзара тиімді ынтымақтастыққа дайын мемлекеттермен байланыс алаңы ретінде пайдалану мүмкіндігін кеңейтеді.
- Израильде Тоқаевтың Израильмен байланыстарды сақтай отырып, «екі мемлекет» шешімін қолдайтын ұстанымы қалай қабылданады?
Израильдің саяси қауымдастығында сыртқы саяси серіктестердің болжамдылығы мен тұрақтылығы дәстүрлі түрде жоғары бағаланады. Соңғы уақытта «екі мемлекет» формуласының әртүрлі түсіндірмелері пайда болғандықтан, Израиль бұл ұғымды тікелей қолданудан жиі бас тартып келеді.
Қазақстанның Газа секторындағы тұрақтандыру мәселелеріне белсендірек қатысуы және жағдайды тереңірек түсінуі оның ұстанымының эволюциясына әкелуі мүмкін. Дегенмен қазіргі таңда Тоқаев бағыты теңгерімді әрі салмақты саясаттың үлгісі ретінде қабылданып, практикалық өзара іс-қимылға мүмкіндік беретін кеңістік қалдырады.
- Тоқаевтың Вашингтон сапарында инвестициялар мен технологияларға басымдық беруі сапар мақсаттары туралы нені білдіреді?
Президент Тоқаевтың инвестициялар, технологиялар және АҚШ-пен экономикалық байланыстарды кеңейтуге басымдық беруі саяси диалогты ұзақмерзімді серіктестікке айналдыру ұмтылысын көрсетеді. Бұл бейбітшілік бастамаларына қатысу экономикалық ынтымақтастық пен институционалдық байланыстарды дамытумен қатар жүруі тиіс екенін түсінуді білдіреді.
АҚШ бизнес өкілдерімен кездесулер және бірлескен жобаларды талқылау сапардың кешенді сипатта болғанын және Қазақстанның жаһандық экономикадағы стратегиялық позициясын нығайтуға бағытталғанын айқын көрсетеді.
Жалпы алғанда, президент Тоқаевтың сыртқы саяси бағыты дипломатиялық белсенділікті экономикалық мүмкіндіктерді кеңейтумен ұштастыруға негізделген.
