Орталық Азиядағы ең үлкен мәселелердің бірі – су.
Әсіресе жаз басталғанда бұл тақырыптың маңызы бірнеше есе артады. Биыл да Түркістан облысындағы диқандардың алаңдаушылығы ерте сезіліп отыр. Себебі Мақтаарал мен Жетісайдағы мыңдаған гектар егістік суға тікелей тәуелді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Осыған байланысты Қазақстан, Тәжікстан және Өзбекстан өкілдері арнайы кездесу өткізіп, 2026 жылдың маусым–тамыз айларында «Бахри-Точик» су қоймасының қалай жұмыс істейтінін талқылады.
Келіссөзге Қазақстанның Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітов, Тәжікстанның энергетика және су ресурстары министрі Далер Джума, сондай-ақ Өзбекстанның су шаруашылығы министрі Шавкат Хамраев пен энергетика министрі Журабек Мирзамахмудов қатысты.
Неге бұл келіссөз маңызды?
Қарапайым тілмен айтқанда, Түркістан облысындағы егістіктің тағдыры осы келісімдерге байланысты. Өйткені өңірдегі мақта, бақша және көкөніс алқаптарына су мемлекетаралық «Достық» каналы арқылы келеді.
Ал каналға түсетін су көлемі бірнеше ел арасындағы ортақ шешімге тәуелді.
Жаз мезгілінде суға сұраныс күрт өседі. Бір жағынан – егістік, екінші жағынан – электр энергиясын өндіру мәселесі бар. Сондықтан әр мемлекет өз мүддесін қорғауға тырысады. Мұндай жағдайда ортақ келісімге келу оңай емес.
«Бахри-Точик» не үшін маңызды?
Бұл су қоймасы Сырдария бассейніндегі негізгі стратегиялық нысандардың бірі саналады. Оның жұмыс режимі дұрыс жоспарланбаса, төменгі ағыста орналасқан аймақтарда су тапшылығы сезілуі мүмкін.
Әсіресе Түркістан облысының шаруалары үшін әр текше метр судың маңызы зор. Соңғы жылдары климаттың өзгеруі мен қуаңшылық қаупі диқандарды бұрынғыдан да алаңдатып отыр.
Сондықтан су мәселесі бүгінде тек ауыл шаруашылығы емес, азық-түлік қауіпсіздігімен де тікелей байланысты.
Тараптар неге келісті?
Кездесу барысында үш ел алдағы вегетациялық кезеңге арналған ұсыныстарын ортаға салды. Тараптар су беру режимін талқылап, бірлескен хаттаманың кейбір параметрлері бойынша консультацияларды жалғастыруға уағдаласты.
Қазақстан тарапы трансшекаралық суды әділ бөлу мәселесінің маңызды екенін тағы да атап өтті.
Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітов:
«Біздің бірлескен жұмысымыз жылдан жылға трансшекаралық су ресурстарын әділ бөлуге мүмкіндік беріп келеді. Қазақстан Сырдария өзені бассейніндегі тұрақты су шаруашылығы жағдайын қамтамасыз ету бағытындағы өзара іс-қимылды жалғастыруға дайын екенін растайды», – деді.
Диқандар нені күтеді?
Қазір Түркістан облысындағы шаруалар үшін ең маңыздысы – тұрақты су графигі. Себебі егістікке су уақытында жетпесе, өнім көлемі азаяды.
Мақтаарал мен Жетісай аудандары – еліміздегі ең ірі аграрлық аймақтардың бірі. Мұнда жүздеген шаруа қожалығы жазғы маусымда су тапшылығына жиі тап болады.
Сондықтан бұл жолғы келіссөздің нәтижесін диқандар ерекше бақылап отыр.
Сарапшылардың айтуынша, алдағы жылдары Орталық Азияда су үшін бәсеке күшейе түсуі мүмкін. Осы себепті мұндай келіссөздер енді тек маусымдық мәселе емес, аймақтық тұрақтылықтың негізгі факторына айналып барады.
