Орталық Азиядағы су мәселесі тағы да күн тәртібіне шықты. Қазақстан, Тәжікстан және Өзбекстан 2026 жылдың жаз мезгіліне арналған «Бахри-Точик» су қоймасының жұмыс режимі бойынша келісімге келді.
Бұл шешім ең алдымен Түркістан облысындағы диқандар үшін маңызды болып отыр.
Үш елдің су шаруашылығы саласына жауапты министрлері қол қойған хаттамаға сәйкес, жаз айларында «Бахри-Точик» су қоймасынан Қазақстанның оңтүстігіне қосымша су жіберіледі. Әсіресе Мақтаарал мен Жетісай аудандарындағы егістік алқаптарын сумен қамтамасыз ету басты назарда.
Су — Оңтүстіктің ең үлкен мәселесіне айналды
Соңғы жылдары Түркістан облысында су тапшылығы күрделене түсті. Әсіресе жаз айларында мақта, бақша және көкөніс егетін шаруалар үшін әр текше метр су маңызды.
Мақтаарал мен Жетісай — Қазақстандағы ең ірі суармалы егіншілік аймақтарының бірі. Бұл өңірлерде мыңдаған адам ауыл шаруашылығымен күн көреді. Алайда трансшекаралық өзендердегі су көлемінің азаюы, климаттың өзгеруі және ыстықтың күшеюі жағдайды қиындатып отыр.
Сондықтан «Бахри-Точик» су қоймасынан су жіберу туралы келісім — жай ғана техникалық құжат емес, бұл мыңдаған диқандар үшін жазғы маусымның тағдырын шешетін фактор.
«Бахри-Точик» неге маңызды?
«Бахри-Точик» — Орталық Азиядағы стратегиялық маңызы бар су қоймаларының бірі. Ол Сырдария бассейніндегі су ағынын реттеуде ерекше рөл атқарады.
Жаз мезгілінде төменгі ағыста орналасқан Қазақстан мен Өзбекстанға су көбірек қажет болса, қыс мезгілінде жоғары ағыста отырған Тәжікстан энергетика үшін суды пайдаланады. Сондықтан мұндай келісімдер аймақтағы тұрақтылық үшін өте маңызды.
Сарапшылардың айтуынша, Орталық Азияда су мәселесі енді тек ауыл шаруашылығының емес, геосаясаттың да негізгі тақырыптарының біріне айналып барады.
Қазақстан не ұтады?
Қол жеткізілген келісім Қазақстан үшін бірнеше маңызды мәселені шешуге мүмкіндік береді:
- Түркістан облысындағы суармалы егіншілікті тұрақтандыру;
- вегетациялық кезеңде өнім көлемін сақтап қалу;
- шаруалардың шығынын азайту;
- әлеуметтік шиеленістің алдын алу.
Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітовтың айтуынша, оңтүстік өңірлерді сумен қамтамасыз ету мәселесі ерекше бақылауда.
Министр бұл келісім Орталық Азия елдерінің өзара қолдауы мен сындарлы ынтымақтастығының нәтижесі екенін атап өтті.
Су мәселесі енді жыл сайынғы сынаққа айналуы мүмкін
Мамандардың пікірінше, алдағы жылдары аймақта суға қатысты келіссөздер жиілей береді. Себебі климаттың өзгеруі мұздықтардың азаюына әсер етіп жатыр. Бұл өз кезегінде Сырдария мен Әмудария бассейндеріндегі су көлеміне тікелей ықпал етеді.
Осы жағдайда Орталық Азия елдерінің келісім арқылы әрекет етуі — аймақ үшін стратегиялық қажеттілік.
Ал әзірге Түркістан облысының диқандары үшін басты жаңалық — жазда егістікке су жетуі мүмкін деген үміттің күшеюі.
