Каспий теңізіндегі су деңгейінің төмендеуі енді тек экологтардың мәселесі емес. Бұл – экономикаға, логистикаға, балық шаруашылығына және миллиондаған адамның өміріне әсер ететін үлкен аймақтық қауіп.
Осы жағдай аясында Қазақстан, БҰҰ Даму бағдарламасы және Жапония Үкіметі Каспийді сақтауға бағытталған жаңа ауқымды жобаны іске қосты, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жобаның жалпы құны – 3 миллион АҚШ доллары. Бастаманы Қазақстандағы БҰҰДБ мен Жапония Үкіметі бірлесіп жүзеге асырады. Оған Экология және табиғи ресурстар министрлігі мен Су ресурстары және ирригация министрлігі де қатысады.
Каспий неге қауіпті деңгейде тайызданып жатыр?
Соңғы жылдары Каспийдегі су деңгейі тұрақты түрде төмендеп келеді. Сарапшылар мұның бірнеше негізгі себебін атайды:
- климаттың өзгеруі;
- ауа температурасының көтерілуі;
- буланудың күшеюі;
- өзендерден келетін су көлемінің азаюы;
- су ресурстарына түсетін қысымның артуы.
Әсіресе Каспийдің солтүстік бөлігі қатты зардап шегіп отыр. Бұл аймақ биоалуантүрлілік үшін өте маңызды саналады. Мұнда жүздеген сирек жануарлар мен балық түрлері тіршілік етеді.
Экологтардың айтуынша, теңіздің таяздануы тек табиғатқа ғана емес, экономикаға да тікелей соққы береді. Порттардың жұмысы қиындайды, балық шаруашылығы әлсірейді, ал жағалаудағы өңірлерде экологиялық тәуекел күшейеді.
Жаңа жоба нақты немен айналысады?
Бастаманың басты мақсаты – Каспийдегі жағдайды бақылауды күшейту және су ресурстарын басқаруды заманауи деңгейге көтеру.
Жоба аясында:
- Каспий теңізінің мониторинг жүйесі жаңартылады;
- ғылыми зерттеулер күшейтіледі;
- экологиялық деректермен алмасу жолға қойылады;
- Каспий маңы елдері арасындағы ынтымақтастық артады;
- су ресурстарын басқару бойынша ортақ шешімдер әзірленеді.
Негізгі назар Солтүстік Каспийге аударылады. Себебі дәл осы аумақ климат өзгерісіне ең осал аймақтардың бірі болып отыр.
Бұл жоба неге маңызды?
Соңғы жылдары Каспий мәселесі халықаралық деңгейде жиі көтеріле бастады. Өйткені теңіздің жағдайы тек Қазақстанға емес, бүкіл өңірге әсер етеді.
Каспий:
- Еуропа мен Азияны байланыстыратын маңызды көлік дәлізі;
- энергетикалық және сауда маршруты;
- мыңдаған адамның табыс көзі;
- сирек экожүйелер мекені.
Жоба Транскаспий халықаралық көлік бағытын дамыту бастамаларымен де байланысты. Яғни мәселе тек экология емес, үлкен геосаяси және экономикалық маңызға ие.
Жапония неге Каспийге назар аударып отыр?
Жапония соңғы жылдары Орталық Азиямен ынтымақтастықты күшейтіп келеді. Әсіресе климат, су қауіпсіздігі және апат тәуекелдерін азайту бағыттарына басымдық берілуде.
Қазір Жапония қолдауымен Қазақстанда:
- гидротехникалық құрылыстардың қауіпсіздігі;
- климатқа төзімді қалалар;
- төтенше жағдайларға дайындық бағытында бірнеше жоба іске асып жатыр.
Каспий бойынша жаңа бастама — осы серіктестіктің жалғасы.
Жапонияның Қазақстандағы елшісі Ясумаса Ииджима бұл жобаны «өңірлік ынтымақтастықтың маңызды қадамы» деп атады.
Қазақстан үшін бұл нені өзгертеді?
Сарапшылардың пікірінше, жоба ең алдымен нақты деректерге сүйеніп шешім қабылдау жүйесін күшейтеді. Яғни мемлекет Каспийдегі өзгерістерді дәлірек бақылап, қауіптерге жылдам әрекет ете алады.
Сонымен қатар бастама Қазақстанның:
- климаттық міндеттемелерін;
- ұлттық бейімделу жоспарын;
- биоалуантүрлілікті сақтау стратегиясын жүзеге асыруға көмектеседі.
БҰҰДБ өкілдері су ресурстарын басқару алдағы жылдары Қазақстан үшін стратегиялық мәселеге айналатынын айтып отыр.
Каспий мәселесі енді кейінге қалмайды
Бұрын Каспийдің тайыздануы жай экологиялық проблема ретінде қабылданатын. Бірақ қазір жағдай өзгерді. Бұл — экономика, логистика, азық-түлік қауіпсіздігі және аймақтық тұрақтылыққа әсер ететін фактор.
Сол себепті Қазақстан халықаралық серіктестермен бірге мәселені ертерек шешуге тырысып жатыр.
Алдағы бірнеше жыл Каспий тағдыры үшін шешуші кезең болуы мүмкін.
