Қазақстаннан халықаралық технологиялық компания құруға бола ма? Ондаған сатып алынған сервисті біртұтас экожүйеге қалай біріктіруге болады? Неліктен суперапптар клиент үшін күрестің басты алаңына айналып келеді? Осы және басқа да көптеген сұрақтарды Stanford Graduate School of Business студенттері Freedom Holding Corp. негізін қалаушы Тимур Турловқа әлемдегі ең беделді бизнес мектептерінің біріндегі кездесу барысында қойды.
Әңгіме дәстүрлі қаржылық көрсеткіштерді талқылаудан әлдеқайда кең ауқымды қамтыды. Сөз корпоративтік мәдениет, бизнесті дамытудың венчурлік тәсілі, халықаралық экспансия, цифрлық экожүйелер арасындағы бәсекелестік және қаржы технологияларының болашағы туралы болды.
Freedom Holding Corp.
Турловтың жауаптары Freedom компаниясының қысқа уақыт ішінде брокерлік компаниядан Қазақстандағы ең ірі экожүйелердің біріне қалай айналғанын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.
Өсу бюрократия арқылы емес, кәсіпкерлер арқылы жүзеге асады
Ірі холдингтер туралы сөз болғанда, көпшілік күрделі басқару құрылымын, шексіз келісімдерді және қатаң басқару вертикалін елестетеді.
Алайда Freedom басқа жолды таңдады.
Тимур Турловтың айтуынша, соңғы бес-сегіз жыл ішінде компания түрлі командалар мен жобаларға шамамен 200 миллион доллар инвестиция салған.
«Біз қызықты lifestyle-өнімін, e-commerce сервисін немесе төлем шешімін жасап жатқан команданы көргенде, олармен жұмыс істей бастаймыз және инвестиция саламыз. Уақыт өте келе мұндай командалардың көбі холдингтің құрамына енді».
Кәсіпкердің айтуынша, компания әрдайым ең алдымен адамдарға инвестиция салуға ұмтылған.
Freedom Holding Corp.
Егер команда сұранысқа ие өнім жасап, бизнесті жылдам дамыта алатын болса, Freedom олар үшін стратегиялық серіктеске айналуға тырысады.
Бұл тәсіл белгілі бір дәрежеде венчурлік қордың моделін еске салады. Себебі дәл адамдар мен идеялар ұзақ мерзімді құндылық қалыптастырады.
«Мен Freedom табысының негізінде адамдар тұр деп шын жүректен сенемін. Бізде талантты кәсіпкерлер көп жұмыс істейді және біз компания ішінде еркіндік пен инновация мәдениетін сақтауға тырысамыз».
Неліктен Тимур Турловтың 60-тан астам тікелей бағынышты қызметкері бар
Стэнфорд студенттерін ерекше таңғалдырған жайттардың бірі - Freedom ішіндегі басқару тәсілі болды.
Бүгінде Тимур Турловтың 60-тан астам тікелей бағынышты қызметкері бар.
Көптеген халықаралық корпорациялар үшін мұндай модель іс жүзінде мүмкін емес болып көрінеді.
Алайда кәсіпкердің өзі шамадан тыс бақылау бизнестің дамуына кедергі келтіреді деп есептейді.
«Бұл әдеттен тыс естілуі мүмкін, бірақ ол жұмыс істейді. Әрине, мен олардың күнделікті операциялық басшысы емеспін. Кейбірімен жылына бірнеше рет қана кездесеміз».
Оның айтуынша, бөлімшелердің басым бөлігі дербес жұмыс істейді.
Басшылық стратегияны айқындайды, нәтижелерді бағалайды және қажет болған жағдайда ғана мәселелерді шешуге көмектесу үшін араласады.
«Біз тұрақты бақылауды қажет етпейтін адамдарды жұмысқа алуға тырысамыз. Егер сіз мықты мамандармен жұмыс істесеңіз, олардың әрбір қадамын бақылаудың қажеті жоқ. Адамдарға сену керек».
Сонымен қатар Турлов сенім бақылау мен тәуекелдерді басқару жүйесін жоққа шығармайтынын атап өтті. Бірақ еркіндік пен жауапкершілік арасындағы тепе-теңдік Freedom корпоративтік мәдениетінің басты қағидаларының бірі болып қала береді.
Freedom Holding Corp.
Компанияны сатып алғаннан кейінгі басты қағида - жұмыс істеп тұрған нәрсені бұзбау
Кездесудің маңызды бөлімдерінің бірі сатып алулар мен біріктірулерге арналды.
Соңғы жылдары Freedom әртүрлі салалардағы көптеген компанияларды сатып алды.
Турловтың айтуынша, мәміле жасалғаннан кейін ең маңыздысы - жұмыс істеп тұрған жүйені бұзып алмау.
«Компанияны сатып алғаннан кейінгі бірінші ереже - оны тым тез интеграциялауға тырыспау. Егер біз компанияны сатып алсақ, демек оны табысты деп санаймыз. Оның өз мәдениеті, өз командасы және өз артықшылықтары бар».
Оның пікірінше, тым агрессивті интеграция керісінше нәтиже беруі мүмкін.
Синергия қалыптастырудың орнына компания негізгі қызметкерлерінен және бәсекелік артықшылықтарынан айырылып қалуы ықтимал.
Сондықтан Freedom жаңа активтерге бастапқы кезеңде дербестігін сақтауға мүмкіндік береді, содан кейін ғана оларды біртіндеп ортақ экожүйеге біріктіреді.
Неліктен суперапп бүкіл стратегияның өзегіне айналды
Соңғы жылдардағы негізгі қорытындылардың бірі пайдаланушылардың мінез-құлқының қаншалықты өзгергенін түсіну болды.
Бұрын әртүрлі сервистер өз алдына дербес өмір сүре алатын болса, бүгінде клиенттердің көбі барлық қызметті бір платформа арқылы алуды жөн көреді.
Сондықтан компания супераппты дамытуға басымдық берді.
«Соңғы жылдары мен үшін барлық сервистерді супераппқа біріктіру және пайдаланушыларды біртіндеп сол жерге көшіру ерекше маңызды болды».
Нәтижелер өте әсерлі болды.
«Мысалы, жеке билет сервисі пайдаланушылардың шамамен 5%-ын ғана ұстап қала алатын. Ал супераппта бұл көрсеткіш шамамен 25%-ға жетті. Яғни бес есеге жуық жоғары».
Коммуналдық төлемдер жасайтын, билет сатып алатын, банктік немесе сақтандыру өнімдерін пайдаланатын клиент экожүйедегі басқа сервистерге де жиі оралады.
Нәтижесінде тек бір бизнес емес, бүкіл платформа өседі.
Freedom Holding Corp.
Неліктен клиент тәжірибесін бақылау стратегиялық міндетке айналды
Кездесу барысында Турлов заманауи цифрлық экожүйе үшін клиентпен өзара әрекеттесудің негізгі нүктелерін бақылаудың маңыздылығына тоқталды.
Бірнеше жыл бұрын Freedom сервистеріндегі төлемдердің едәуір бөлігі сыртқы қаржылық құралдар арқылы жүзеге асырылатын.
Бұл компанияның өз экожүйесін дамытуына белгілі бір шектеулер қойды.
Кәсіпкердің айтуынша, егер пайдаланушы басқа инфрақұрылыммен тұрақты жұмыс істесе, уақыт өте келе сол экожүйенің басқа сервистерін де пайдалана бастайды.
Сондықтан Freedom өзінің төлем шешімдерін белсенді түрде дамытып, оларды пайдалануды ынталандыруға кірісті.
Клиенттерге қосымша бонустар, арнайы ұсыныстар мен жоғары кэшбек ұсыныла бастады.
Нәтижесінде төлем құрылымы біртіндеп компанияның өз қаржылық құралдарының пайдасына өзгерді.
Бұл тәжірибе Freedom үшін маңызды сабақ болды.
Қазіргі цифрлық әлемде күрес тек клиент үшін ғана емес, оның күнделікті назары үшін де жүріп жатыр.
Назар экономикасының жаңа дәуірі
Турловтың пікірінше, банктер мен экожүйелер арасындағы бәсекелестік бірнеше жыл бұрынғыдан түбегейлі өзгеше.
Қазір банк шотын смартфон арқылы бірнеше минут ішінде ашуға болады. Пайдаланушылар бірнеше банкпен қатар жұмыс істеп, қалаған уақытта таңдауын өзгерте алады.
Сондықтан дәстүрлі адалдық деңгейі біртіндеп төмендеуде.
«Бүгінде клиенттерді бір экожүйеден екіншісіне бұрынғыдан әлдеқайда жылдам ауыстыруға болады. Біз экожүйені тартылыс жүйесі ретінде қарастырамыз. Егер сіздің “гравитацияңыз” жеткілікті күшті болса, клиент сіздің экожүйеңізде қалады».
Оның айтуынша, мұндай «гравитацияны» тек жарнаманың көмегімен қалыптастыру мүмкін емес.
Пайдаланушыға үнемі қосымша құндылық ұсыну қажет.
Бұл тиімді әуе билеттері, арнайы ұсыныстар, жоғары кэшбек, эксклюзивті іс-шараларға қолжетімділік немесе бірегей цифрлық сервистер болуы мүмкін.
Клиент неғұрлым көп артықшылық алса, оның платформаға деген байланысы соғұрлым күшейе түседі.
Концерт билеттері қалай өсу құралына айналды
Стэнфорд аудиториясы үшін ең қызықты мысалдардың бірі билет бизнесінің тарихы болды.
Пандемия кезінде Freedom іс-шараларға билет сатумен айналысатын компанияны сатып алған.
Сол кезде көпшілік мұндай активті аса перспективалы деп санамады.
Алайда кейін ол жаңа пайдаланушыларды тартудың қуатты құралына айналды.
«Біз танымал іс-шараларға ерте қолжетімділікті тек біздің экожүйенің пайдаланушыларына ұсына бастадық. Адамдар эксклюзивтілікті жақсы көреді».
Турловтың айтуынша, билеттерді өзгелерден бұрын сатып алу мүмкіндігі көптеген клиенттер үшін маңызды ынталандырушы факторға айналған.
Көптеген пайдаланушылар үшін дәл осы ойын-сауық сервистері Freedom экожүйесіне кірудің алғашқы нүктесі болды.
Одан кейін олар компанияның басқа өнімдерін де пайдалана бастады.
Түркия мен Еуропа - дамудың келесі кезеңі
Холдингтің болашағы туралы сұраққа жауап бере отырып, Тимур Турлов компанияның жаңа халықаралық нарықтарды белсенді түрде зерттеп жатқанын айтты.
Әсіресе Түркия үлкен қызығушылық тудырады.
«Бұл Қазақстаннан әлдеқайда үлкен нарық. Біз Еуропада да мүмкіндіктер көріп отырмыз».
Алайда мұндай ауқымды экспансия елеулі инвестицияларды қажет етеді.
Сондықтан Freedom өсуді қаржыландыру үшін қосымша капитал тартуы мүмкін.
Сонымен бірге Турлов бақылаушы акциялар пакетін сақтап қалуды басты мақсат деп есептемейді.
«Мен өз үлесімді бақылаушы деңгейден төмен түсіруге толық дайынмын. Бұл мені мүлде алаңдатпайды. Жақсы CEO өз үлесінің көлеміне қарамастан компанияны басқара алуы керек деп есептеймін».
Оның пікірінше, басшы акционерлерге өзінің үлесі арқылы емес, құндылық қалыптастыру және нәтиже көрсету арқылы пайдалы болуы тиіс.
Орталық Азия компаниялары қандай стереотиптермен бетпе-бет келеді
Студенттер халықаралық нарықтарға шығу кезіндегі қиындықтар туралы да сұрады.
Турлов белгілі бір алдын ала қалыптасқан көзқарастардың әлі де бар екенін мойындады.
Әлемдік нарықта Орталық Азиядан шыққан ірі қаржы ұйымдары көп емес.
Сондықтан шетелдік серіктестерге Қазақстанда әлемдік деңгейдегі технологиялық шешімдер жасалатынын елестету кейде қиын.
Соған қарамастан Freedom бүгінде банктік сервистерді, ипотеканы, несиелеуді, сақтандыруды, инвестициялық өнімдерді және төлем шешімдерін қамтитын өзіндік цифрлық инфрақұрылымға ие.
Дегенмен компания өскен сайын тек бизнесті дамытып қана қоймай, бүкіл өңір туралы түсінікті де өзгертуге тура келеді.
Неліктен жариялылық стратегияның бір бөлігіне айналды
Кездесудің соңында әңгіме бедел мәселесіне ойысты.
Турловтың айтуынша, жылдам өсім міндетті түрде бәсекелестердің назарын аударады.
Компания бірнеше рет ақпараттық шабуылдармен және беделге нұқсан келтіруге бағытталған жарияланымдармен бетпе-бет келген.
Тіпті шағын платформаларда жарияланған материалдардың өзі іздеу жүйелеріне түсіп, түрлі тексерулер кезінде пайдаланылуы мүмкін.
Сондықтан Freedom жария коммуникацияларға ерекше көңіл бөледі.
Тимур Турловтың жоғары медиа белсенділігі де осыған байланысты.
«Егер сіз өз тарихыңызды өзіңіз айтпасаңыз, оны басқа біреу айтып береді. Ал оның нұсқасы сізге ұнайтынына ешқандай кепілдік жоқ».
Стэнфорд студенттері Freedom кейсінен нені көрді
Stanford Graduate School of Business студенттері үшін Freedom тарихы дамушы нарықтан шыққан компанияның өз ойын ережелерін қалыптастырып, жаһандық цифрлық экономикада бәсекеге түсе алатынының жарқын мысалы болды.
Кәсіпкерлерге инвестиция салу, командаларға сенім арту, супераппты дамыту, клиент тәжірибесіне басымдық беру және халықаралық экспансияға дайындық - осының барлығы Freedom-ға дәстүрлі брокерлік бизнестің шеңберінен шығуға мүмкіндік берді.
Сондықтан да компанияның тәжірибесі әлемдегі жетекші бизнес мектептерінің біріндегі аудиторияның қызығушылығын тудырды.
Freedom тарихы заманауи технологиялық экожүйелердің тек Кремний алқабында ғана емес, Қазақстанда да табысты құрылуы мүмкін екенін көрсетеді. Қазақстандық компаниялар да әлемдік кәсіпкерлік пен инновация орталықтарында зерттелетін бизнес-модельдер мен технологиялық шешімдер жасай алады.
