Астанада Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев пен Ресей Президенті Владимир Путин «Қазақстан және Ресей халықтары арасындағы достық пен тату көршіліктің жеті негізі туралы» бірлескен мәлімдеме қабылдады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Құжат көлемі мен мазмұны жағынан соңғы жылдардағы ең маңызды саяси мәлімдемелердің бірі саналып отыр.
Бұл жай ғана дипломатиялық декларация емес. Сарапшылардың айтуынша, құжат екі елдің алдағы ондаған жылға арналған саяси, экономикалық және гуманитарлық бағытын айқындап берді.
Әлемдегі тұрақсыздық аясындағы жаңа сигнал
Мәлімдеме әлемдегі геосаяси дағдарыстар, санкциялық қысым, қауіпсіздік мәселелері күшейген кезеңде жарияланды. Қос мемлекет қазіргі халықаралық жүйе «ауыр сын-қатерлерге тап болғанын» ашық мойындайды.
Тоқаев пен Путин жаңа әлемдік тәртіп туралы да нақты айтты.
«Қазақстан мен Ресей орнықты дамуға жол ашатын әрі халықаралық ахуалды тұрақтандырып, түбегейлі сауықтыра алатын неғұрлым әділетті әлемдік тәртіпті қалыптастырудың баламасы жоқ екеніне сенімді».
Бұл жолы басты назар — жеті негізгі бағытқа аударылған.
1. Ортақ тарих және тарихи жады
Құжаттағы ең эмоционалды бөлімдердің бірі — ортақ тарих туралы.
Президенттер Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің ерекше рөлін атап өтті. Сонымен бірге тарихи оқиғаларды «конъюнктуралық мақсатта пайдаланбауға» шақырды.
Мәлімдемеде Байқоңыр мен Юрий Гагариннің ғарышқа ұшуы да символдық мысал ретінде келтірілген.
«Біз болашақ ұрпаққа ортақ тарихымызға адал әрі құрметпен қарауды аманаттап қалдыруға міндеттіміз».
Саясаттанушылар мұны соңғы жылдары тарих тақырыбы төңірегіндегі халықаралық пікірталастарға берілген жауап ретінде бағалап отыр.
2. Еуразиялық интеграцияға басымдық
Құжатта ТМД, ЕАЭО және ҰҚШҰ құрылымдарына ерекше мән берілген.
Астана мен Мәскеу Еуразиялық экономикалық одақты экономикалық тұрақтылықтың негізгі платформасы ретінде сипаттады. Әсіресе ортақ нарық, логистика және жұмыс күшінің еркін қозғалысы мәселесі көтерілді.
Қазақстанның ЕАЭО-дағы төрағалығына да арнайы тоқталған.
3. Әлемдегі ең ұзын шекара — жаңа мүмкіндік
Қазақстан мен Ресей арасындағы құрлық шекарасы — әлемдегі ең ұзын шекаралардың бірі.
Құжатта бұл шекара тек географиялық сызық емес, «сенім мен ортақ игіліктің кеңістігі» ретінде сипатталған.
Президенттер шекара маңындағы сауда, көлік, көші-қон және өңіраралық байланыстарды күшейтуге уағдаласты.
Бұдан бөлек, Каспий теңізінің тартылуы алғаш рет жоғары деңгейдегі осындай саяси құжатта ерекше аталды.
«Каспий теңізінің тартыла бастауынан туындаған әлеуметтік-экономикалық түйткілдерді барынша азайтатын ұжымдық шаралардың өзектілігі жоғары».
4. Экономика: санкция, логистика және жаңа дәліздер
Мәлімдемедегі ең практикалық бөлімдердің бірі — экономикаға арналған тарау.
Қос тарап:
- «Солтүстік – Оңтүстік» дәлізін дамытуға;
- «Ресей – Қазақстан – Қытай» теміржол бағытын күшейтуге;
- ұлттық валюталармен есеп айырысу көлемін арттыруға;
- санкциялардың салдарын жұмсартуға басымдық беретінін мәлімдеді.
Сарапшылар мұны Еуразиядағы жаңа экономикалық архитектураны қалыптастыру әрекеті ретінде бағалап отыр.
5. Қазақ тілі мен орыс тілі туралы маңызды мәлімдеме
Құжаттағы ең көп талқыланатын бөлімдердің бірі тіл мәселесіне арналды.
Мәлімдемеде орыс тілінің Қазақстандағы рөлі ерекше аталғанымен, қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретіндегі маңызы да нақты көрсетілген.
«Қазақстан үшін қазақ тілін мәдени болмыс-бітімін сақтауда және қоғам бірлігін нығайтуда атқаратын рөлін ескере отырып, мемлекеттік тіл ретінде дәйекті түрде дамытудың маңызы зор».
Сондай-ақ Ресейдегі оқу орындарында қазақ тілін оқыту кеңейіп келе жатқаны айтылды.
Бұл бөлім әлеуметтік желілерде қызу талқылануы мүмкін негізгі тармақтардың біріне айналғалы отыр.
6. Жастар, білім және спорт
Тоқаев пен Путин болашақ қатынастардың тағдыры жастарға байланысты екенін ерекше атап өтті.
Құжатта:
- студенттік алмасу;
- бірлескен ғылыми жобалар;
- Қазақстан-Ресей мектептері;
- университет филиалдары;
- спорттық іс-шаралар туралы айтылған.
Президенттер білім мен ғылымды «технологиялық прогреске салынған инвестиция» деп атады.
7. Болашаққа ортақ көзқарас
Мәлімдеменің қорытынды бөлімі екі елдің стратегиялық серіктестігін сақтап қалуға бағытталған.
«Қазақстан-Ресей қатынастарының болашағын елдеріміз тең құқықты серіктестер, стратегиялық одақтастар және тату көршілер ретінде әрекет ететін орнықты әрі өзара тиімді даму кеңістігі ретінде көреміз».
Құжаттың жалпы тонына қарағанда, Астана мен Мәскеу алдағы жылдары экономикалық және гуманитарлық байланыстарды әлсіретпей, керісінше жаңа форматта күшейтуге ниетті екенін байқатты.
Неге бұл мәлімдеме маңызды?
Соңғы жылдары әлемдік саясатта белгісіздік күшейіп тұрған шақта Қазақстан мен Ресейдің бұл мәлімдемесі бірнеше маңызды сигнал берді:
- екі ел стратегиялық серіктестікті сақтайды;
- экономикалық байланыстарды кеңейтеді;
- тіл және мәдениет мәселесін саяси қарсыластық емес, ортақ құндылық ретінде қарастыруға тырысады;
- Еуразиядағы интеграциялық жобалардан бас тартпайды.
Сарапшылардың пікірінше, бұл құжат алдағы уақытта Қазақстан-Ресей қатынастарына қатысты негізгі саяси бағдарлардың біріне айналуы мүмкін.
