Италияның Монтесильвано қаласында 2026 жылғы шахматтан 14, 16 және 18 жасқа дейінгі ұлдар мен қыздар арасындағы әлем чемпионаты басталды. 15-26 маусым аралығында ФИДЕ-нің басты жастар турнирлерінің бірі Адриатика теңізінің жағалауындағы курортты қалада орналасқан Pala Dean Martin конгресс-орталығында өтеді.
Биылғы чемпионатқа 87 ел мен аумақтан 790 жас шахматшы жиналды. Турнирдің ауқымы әсерлі: қатысушылар арасында 2 гроссмейстер, 24 халықаралық шебер, 1 әйелдер арасындағы гроссмейстер және 14 әйелдер арасындағы халықаралық шебер бар. Бұл енді тек болашағынан үміт күттіретін балалар мен жасөспірімдерге арналған жарыс қана емес, көптеген қатысушының атағы, рейтингі және халықаралық тәжірибесі бар толыққанды әлемдік шахмат аренасы.
Қазақстан үшін бұл чемпионаттың маңызы ерекше. Ел намысын турнирдегі ең ірі делегациялардың бірі қорғайды - KazChess / Қазақстан шахмат федерациясы атынан 35 спортшы қатысады. Қатысушы саны бойынша Қазақстаннан алда тек жарыс қожайындары - 64 ойыншысы бар Италия және 40 спортшымен ұсынылған АҚШ тұр. Салыстыру үшін, FIDE / Ресей - 31 қатысушымен, Германия - 27, Қытайлық Тайбэй - 25, Норвегия - 19 қатысушымен ұсынылған.
Яғни Қазақстан Монтесильваноға жай ғана қатысу үшін келген жоқ. Команда терең, мықты және үлкен амбициясы бар құрам ретінде көрінеді.
Әлем чемпионаты қалай өтеді
Қатысушылар классикалық уақыт бақылауымен швейцариялық жүйе бойынша 11 тур ойнайды: алғашқы 40 жүріске 90 минут, одан кейін партияның соңына дейін қосымша 30 минут беріледі, сондай-ақ бірінші жүрістен бастап әр жүріске 30 секунд қосылады.
Турлар жергілікті уақыт бойынша 15:00-де басталады. Қазақстан уақытымен бұл 18:00, сондықтан елдегі жанкүйерлерге партияларды бақылау ыңғайлы болады. Демалыс күні 21 маусымға жоспарланған, ал шешуші партиялар турнирдің соңына қарай өтеді. Дәл сол кезде медальдар үшін тартыс ерекше шиеленісе түседі.
Швейцариялық жүйе мұндай чемпионатты өте болжап болмайтын етеді. Мұнда сәтті бастау ғана жеткіліксіз. Бүкіл қашықтыққа төтеп беру, сәтсіз партиядан кейін сынбау, жеңістен кейін босаңсымау және әр күні тақта алдында өз деңгейіңді қайта дәлелдеу қажет.
Қазақстан аты шыққан шахматшылардан құралған команда алып келді
Қазақстан құрамасы бұл әлем чемпионатында ерекше қызықты көрінеді. Онда қазірдің өзінде танылып үлгерген жас көшбасшылар да, Монтесильваноны үлкен серпіліс нүктесіне айналдыруы мүмкін ойыншылар да бар.
ФИДЕ-ден жеке шақырту алғандар қатарында былтырғы әлем чемпиондары бар: O12 санатында Данис Қуандықұлы, O14 санатында Марк Смирнов және O16 санатында Эдгар Мамедов. Сондай-ақ O16 санатындағы әлем вице-чемпионы Сауат Нұрғалиев пен G14 санатындағы 2025 жылғы Азия чемпионы Мария Холявко да жеке шақырту алды.
2026 жылғы Қазақстан чемпиондары ретінде Италияға U14 санатында Ақерке Молдағали мен Мақсат Байсалбеков, U16 санатында Асия Асылхан мен Назар Талғат, U18 санатында Мария Холявко мен Алан Петухов аттанды. 2025 жылғы Қазақстан балалар кубогының жеңімпаздары ретінде U14 санатында Алдияр Жарас пен Медина Жакенова өнер көрсетеді.
Тағы бір маңызды жайт - құрамда ересектер арасындағы Қазақстан чемпионаттарында да жеңіске жеткен шахматшылар бар. Елназ Калиахмет 2025 жылы, ал Зарина Нұрғалиева мен Сауат Нұрғалиев 2026 жылы ересектер арасындағы ел чемпионатында топ жарған. Бұл маңызды деталь: қазақстандық қатысушылардың бір бөлігі тек жасөспірімдер турнирлерінен ғана емес, ересектер арасындағы жарыстардан да өткен.
Қазақстан атынан кімдер қатысады
G14 санатында Қазақстан атынан WFM Аланна Берікқызы - 2182 рейтингпен, Ақнұр Мамакова - 2055, Далия Диасқызы - 1848, WFM Ханзада Аманжол - 1827, WCM Ақерке Молдағали - 1805, WCM Әдия Жеңіс - 1788, Әлима Өмірсерік - 1771 және Медина Жакенова - 1699 рейтингпен өнер көрсетеді.
O14 санатындағы құрам да өте мықты: IM Марк Смирнов - 2436, FM Әлішер Абдсаттар - 2429, FM Данис Қуандықұлы - 2417, CM Алдияр Жарас - 2180, CM Сүлейман Ахмет - 2109 және Мақсат Байсалбеков - 2053.
G16 санатында Қазақстан намысын WIM Елназ Калиахмет - 2326, WFM Мария Холявко - 2226, WFM Айару Алтынбек - 2114, Асия Асылхан - 2006 және Малика Джаппарбекова - 1977 қорғайды.
O16 санатында IM Сауат Нұрғалиев - 2490, FM Назар Талғат - 2365, FM Алдияр Жауынбай - 2318, CM Самир Сыздық - 2256, Адижан Есенғали - 2250 және FM Дінмұхаммед Төлендинов - 2249 рейтингпен тіркелген.
G18 санатында WIM Зарина Нұрғалиева - 2312 және WFM Жания Науанова - 2039 өнер көрсетеді.
Ең жоғары O18 санатында Қазақстан атынан GM Эдгар Мамедов - 2464, FM Мирас Асылов - 2409, FM Алан Петухов - 2308, FM Асман Баянтас - 2263, FM Сұлтанбейбарыс Думанұлы - 2257, FM Әлихан Дәулет - 2228, Бейбарс Сұлтанбек - 2125 және Альтаир Әділбекұлы - 2105 рейтингпен қатысады.
Бұл тізім ең басты нәрсені көрсетеді: Қазақстанның күші бір ғана жас тобында емес. Команда кеңінен ұсынылған - U14-тен U18-ге дейін, қыздар мен ұлдар арасында, халықаралық атақтары және жоғары деңгейде күресу тәжірибесі бар ойыншылармен.
Турнирдегі басты қазақстандық интригалар
Құрамдағы ең назар аударарлық есімдердің бірі - Сауат Нұрғалиев. 2490 рейтингі бар халықаралық шебер O16 санатында өнер көрсетеді және қазақстандық команданың ең мықты қатысушыларының қатарына кіреді. Оның жолы әсіресе қызық, өйткені ол әлемдік титулдар үшін күрес тәжірибесіне ие және 2026 жылы ересектер арасындағы Қазақстан чемпионатын жеңіп алды.
O18 санатында назар Эдгар Мамедовке ауады. Ол 2464 рейтингі бар гроссмейстер ретінде тіркелген және былтыр O16 санатында әлем чемпионы болғаны үшін ФИДЕ-ден жеке шақырту алды. Жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионаты үшін қатысушылар тізімінде гроссмейстердің болуының өзі турнир деңгейін көрсетеді.
O14 санатында қазақстандық топ өте мықты. Марк Смирнов, Әлішер Абдсаттар және Данис Қуандықұлының рейтингтері 2400-ден жоғары. Бұл тіпті ірі халықаралық старт үшін де сирек кездесетін тығыздық. Смирнов пен Қуандықұлы бұған дейін әлем чемпионы атағын жеңіп алған, сондықтан қарсыластар оларды ерекше назарда ұстайтыны анық.
Қыздар арасында да жарқын сюжеттер жеткілікті. G16 санатындағы Елназ Калиахметтің рейтингі - 2326, әрі ол ересектер арасындағы Қазақстан чемпионатын жеңген. G18 санатындағы Зарина Нұрғалиева да ересектер арасындағы ұлттық чемпионатта топ жарған. Мария Холявко Италияға тек Қазақстан чемпионы ретінде ғана емес, 2025 жылғы Азия чемпионы ретінде де барды.
Осының бәрі Қазақстанның Монтесильванодағы қатысуын ұлттық жанкүйерлер үшін соңғы жылдардағы ең қызықты оқиғалардың біріне айналдырады.
Бұл чемпионат Қазақстан үшін неге маңызды
Жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионаты - тек медаль үшін күрес емес. Қазақстан үшін бұл бүкіл шахмат жүйесінің сынағы: балалар мектептері, бапкерлер жұмысы, ішкі бәсеке, іріктеу, дайындық және ойыншылардың психологиялық төзімділігі осы жерде көрінеді.
Соңғы жылдары қазақстандық шахмат дәл жастар сегментінде айтарлықтай өсті. Халықаралық турнирлердегі жеңістер мен медальдар енді кездейсоқ табыс сияқты көрінбейді. Әлемдік аренаға жай ғана қатысуға емес, алғашқы орындар үшін күресуге үйренген тұтас буын шығып келеді.
Құрамда әртүрлі жас санаттарында жоғары рейтингі бар шахматшылардың болуы да маңызды. Бұл резервтің тереңдігін көрсетеді. Егер бұрын табыстар көбіне жекелеген таланттармен байланыстырылса, қазір Қазақстан толыққанды жасөспірімдер шахмат жүйесі бар ел ретінде көрінеді.
Монтесильвано қазақстандық шахматшыларға жақсы таныс
Монтесильвано әлемдік жасөспірімдер шахматы үшін жақсы таныс орынға айналған. 2023 жылы мұнда U14, U16 және U18 санаттары бойынша жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионаты өткен, ал 2024 жылы U8, U10 және U12 санаттары бойынша кадеттер арасындағы әлем чемпионаты ұйымдастырылған.
Қаланың өзі Адриатика теңізінің жағалауында, Абруццо өңіріндегі аттас провинция орталығы Пескараға жақын орналасқан. Жарыс өтетін Pala Dean Martin конгресс-орталығы әйгілі америкалық әнші әрі актер Дин Мартиннің құрметіне аталған. Оның әкесі Гаэтано Крочетти Монтесильванода туған.
Мұндай деталь турнирге ерекше атмосфера береді. Бір жағынан - өте салмақты шахматтық тартыс, екінші жағынан - италиялық курортты қала, теңіз, жаз және үлкен халықаралық мереке сезімі. Бірақ тақта басында бұл романтиканың бәрі тез жоғалады: онда тек позиция, есеп және жүйке ғана қалады.
Есептер шешуден бөлек чемпионат өтеді
Классикалық әлем чемпионатынан бөлек, 16 маусымда Монтесильванода есептер шешуден 2-ші жасөспірімдер әлем чемпионаты - 2nd World Youth Chess Solving Championship 2026 өтеді. Ол да U14, U16 және U18 санаттарында ұйымдастырылады.
Қатысушыларға есептерді шешуге 90 минут беріледі. Үш санаттың әрқайсысында ұлдар мен қыздар арасындағы үздіктер жеңімпаз атанады. Бұл шахматтың бөлек бағыты: мұнда тақта басындағы турнирлік күрес емес, есептің дәлдігі, қиял және позициядағы жасырын идеяларды таба білу маңызды.
Жас шахматшылар үшін мұндай формат классикалық партиялардан кем емес пайдалы болуы мүмкін. Ол ойлау тереңдігін дамытады және шахматты тек спорт ретінде ғана емес, дәл шешімді іздеу өнері ретінде де көруге көмектеседі.
Алда - ұзақ қашықтық және соңғы турға дейінгі тартыс
Монтесильванодағы әлем чемпионаты енді ғана басталды, бірақ қазірдің өзінде бұл Қазақстан үшін жасөспірімдер шахматындағы жылдың ең маңызды старттарының бірі екені анық. 35 қатысушы, жоғары рейтингтер, атақтар, ФИДЕ-ден жеке шақыртулар және халықаралық аренадағы жеңіс тәжірибесі - мұның бәрі үлкен үміт тудырады.
Бірақ жасөспірімдер турнирлері сирек жағдайда алдын ала жазылған сценарий бойынша өтеді. Мұнда фавориттер ұпай жоғалтуы мүмкін, «қара аттар» күтпеген жерден алға шығуы мүмкін, ал медаль тағдыры жиі соңғы турда шешіледі.
Қазақстан командасы Италияға салмақты мақсатпен келді. Енді бәрі 11 турға кім төтеп бере алатынына, концентрациясын сақтап, ең қажет сәтте ең мықты партияларын ойнай алатынына байланысты болады.
Монтесильвано әлем шахматының болашақ жұлдыздарын қайта қабылдап жатыр. Ал Қазақстанның бұл чемпионаттан жарқын жаңалық күтуіне толық негіз бар.
