Сеул Астанамен ЮНЕСКО аясындағы ынтымақтастықты кеңейтуге дайын.
Бұл туралы Korea Heritage Service басшысы Хо Мин Оңтүстік Кореяда шетелдік журналистермен өткен кездесуде мәлімдеді. Сұхбат Пусандағы Дүниежүзілік мұра комитетінің 48-сессиясы кезінде ұйымдастырылды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазақстанды хаттамалық сапарлар емес, реставрация, мамандар даярлау, цифрландыру және ЮНЕСКО мәртебесін алған нысандарды басқару мәселелері қызықтырады.
Хо Мин мұндай серіктестікке мүмкіндік бар екенін растады.
Дипломатиядан нақты жобаларға
Сұрақтардың бірі Қазақстанның Кореяның Official Development Assistance бағдарламаларына қатысуына қатысты болды. ODA — мемлекеттің шетелдегі нақты жобаларға көрсететін дамуға ресми көмегі.
«Корея үкіметі Дүниежүзілік мұра саласында Қазақстан үкіметімен ынтымақтастық орнатуға дайын. Қазір біз он ODA жобасы мен алдағы күн тәртібін талқылап жатырмыз».
Хо Мин осы он бастаманың қаншасы Қазақстанға қатысты екенін нақтыламады. Әңгіме әзірге дайын қаржы пакеті емес, келіссөз жүргізуге ашылған мүмкіндік туралы болып отыр.
Айырмашылығы үлкен.
Корея бағдарламасына қосылу үшін Қазақстанға «мұраны сақтауға көмектесіңіздер» деген жалпы ұсыныс жеткіліксіз. Нақты нысан, бюджет, жауапты мекеме, жергілікті команда және өлшенетін нәтиже қажет.
Маңғыстау киелі орындарын цифрлық құжаттау, реставраторларды даярлау немесе Батыс Тянь-Шаньға бірлескен мониторинг жүргізу осындай пилоттық жобаға айнала алады.
Маңғыстауды корей үңгірімен салыстырды
Әңгіменің жеке бөлігі Маңғыстаудағы жерасты мешіттері мен киелі орындарға арналды. Сұхбат кезінде Қазақстанның өтінімі ЮНЕСКО-ның халықаралық күн тәртібінде қаралып жатқан еді.
Хо Мин Маңғыстауды Пульгукса ғибадатханасымен бірге Дүниежүзілік мұра тізіміне енген корейлік Соккурам үңгірімен салыстырды.
«Менің ойымша, Маңғыстаудың Соккурам мысалымен ұқсастығы көп. Мұнда тек нысанның өзін ғана емес, айналасындағы аумақты да қарау керек: жақын маңдағы құрылыс мұраға әсер ете ме, ғимараттардың биіктігі қандай және олар нысанның құндылығына қауіп төндірмей ме».
Кореялық тәсіл ескерткіштің шекарасымен аяқталмайды. Мемлекет жолдарды, қонақүйлерді, ғимараттардың биіктігін, туристік инфрақұрылымды және тарихи ландшафттағы кез келген өзгерісті бақылайды.
«Кореяда Дүниежүзілік мұра туралы арнайы заң қолданылады. Ол әсерді бағалауға мүмкіндік береді. Біз ғимараттардың биіктігі мен құрылыстың мұра нысанына ықпалын қоса алғанда, әртүрлі факторларды ескереміз».
Бұл тәжірибе Маңғыстау үшін реставрациялық технологиялардан кем түспейтін маңызға ие болуы мүмкін.
Туристердің көбеюі өңірге табыс әкеледі. Бірақ жолдарға, жерасты ғимараттарына, су көздеріне және табиғи ландшафтқа түсетін салмақ та артады.
ЮНЕСКО мәртебесін алғаннан кейінгі алғашқы жылдарда жіберілген қателерді түзетуге ондаған жыл кетуі мүмкін.
Алдымен сақтау, содан кейін туризм
Хо Мин корейлік модельдің негізгі қағидасын ашық айтты.
«Ең бастысы — мұраны сақтау. Даму табиғатқа зиян келтірмеуге және қоршаған ортамен үйлесуге тиіс. Діни нысандар мен басқа да мұра құндылықтары орналасқан аумақтарда оларды сақтау ең жоғары басымдық болып қалуы керек».
Бұл туризмге тыйым салу деген сөз емес.
Әңгіме жаңа тұрақтар, қонақүйлер немесе келушілер саны бойынша рекорд үшін бұзуға болмайтын шектер туралы болып отыр. Туристік экономика нысанға бейімделуі керек, керісінше емес.
«Үйлесім — негізгі қағида. Үйлесім болмаса, табиғи мұраға қауіп төнеді».
Бекет ата, Шопан ата және басқа да киелі орындар үшін бұл мәселе өте сезімтал. Олар музей декорациясы емес, бүгін де адамдар зиярат ететін тірі рухани орталықтар.
Мұндай нысандарды басқаруға діни қауымдар, шырақшылар және жақын елді мекендердің тұрғындары қатысуы керек. Барлық шешімді тек шенеуніктер мен туроператорлар қабылдаса, ЮНЕСКО мәртебесі тірі дәстүрмен қайшылыққа түседі.
Батыс Тянь-Шань алғашқы алаң бола алады
Қазақстан Кореямен трансшекаралық мұра нысандары бойынша да ынтымақтаса алады. Мұндай жұмысқа негізгі үміткер — Қазақстан, Қырғызстан және Өзбекстан бірлесіп басқаратын Батыс Тянь-Шань.
Хо Мин бұл нысанға арналған жеке қолдау бағдарламасын жариялаған жоқ. Бірақ Корея қолдайтын бағыттарды атады: бірлескен зерттеу, мамандар алмасу және бірнеше мемлекетті біріктіретін мұрамен жұмыс істеу.
Korea Heritage Service басшысы құсбегілікті мысалға келтірді. Бірнеше мемлекет бұл дәстүрді материалдық емес мәдени мұраның халықаралық элементі ретінде бірге дамытып келеді.
«Мұра мемлекеттік шекарадан асып, әртүрлі мәдениеттерді байланыстыратын көпір бола алады. Мұндай ынтымақтастықты бірлескен зерттеулер мен тәжірибе алмасу арқылы кеңейтуге болады».
Хо Мин дәстүрлі музыкалық аспаптар мен орындаушылық өнерге де назар аударуды ұсынды. Бұл салаларда Корея мен Орталық Азия елдерінің ортақ бағдарламалар құруына негіз бар.
Келісімдерде әзірге не жоқ
Сұхбат жазбасында Қазақстанға 3D-сканерлеу жабдықтарын, жасанды интеллект жүйелерін немесе дайын цифрлық платформаны беру туралы нақты уәде айтылмады.
Ықтимал қаржыландыру көлемі де аталған жоқ.
Енді Астана өз сұранысын нақты қалыптастыруы керек. Ең шынайы жол — корейлік мамандар цифрлық тіркеуді, қазақстандық команданы даярлауды және ұзақ мерзімді мониторинг жүйесін біріктіре алатын бір пилоттық нысанды таңдау.
Мұндай жобаға Маңғыстау киелі орындары, Таңбалы, Түркістан немесе Батыс Тянь-Шаньның бір бөлігі лайық.
Сеулдің белгісі анық: Корея ынтымақтастықты талқылауға дайын. Келесі қадамды Қазақстан жасауы керек.
