ЖИ ақшасы инфрақұрылымға кетіп жатыр. Нарық жаңа модельдер мен чат-боттардың қайсысы мықты екенін талқылап жатқанда, ең түсінікті табысты чиптер, жад, желілік жабдық, салқындату жүйелері және есептеу қуатына қажет электр инфрақұрылымын сататын компаниялар алып отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мұндай қорытындыға Freedom Finance Global аналитигі Тұрал Әлиев келеді. 2026 жылғы 20 тамыздағы шолуында ол NVIDIA мен TSMC-ден бастап Microsoft, OpenAI, дата-орталықтар және энергетикалық инфрақұрылымға дейінгі бүкіл ЖИ тізбегін талдайды.
«Ең танымал ЖИ өнімдері әзірге оның ең табысты бизнесіне айналған жоқ», — деп жазады Тұрал Әлиев.
NVIDIA ақшаны басқалардан ертерек алады
Қазіргі тізбектің басында есептеу жабдығын өндірушілер тұр.
NVIDIA үшін ЖИ-үдеткіштер нарығы жоғары маржалы әрі қалыптасқан бизнеске айналды. Ал оның клиенттерінің экономикасы әлдеқайда күрделі: чип сатып алғаннан кейін оларға дата-орталық ғимараттарын, желілік инфрақұрылымды, салқындатуды және электр энергиясын төлеу керек.
NVIDIA-ның артықшылығы GPU-ға деген сұраныспен ғана шектелмейді. Оның үдеткіштері желілік жабдықпен, кітапханалармен және CUDA бағдарламалық платформасымен бірге жұмыс істейді.
Техникалық тұрғыдан клиент басқа жеткізушіге ауыса алады. Бірақ іс жүзінде бұл бағдарламалық ортаның бір бөлігін қайта құрып, есептеу жүктемелерін қайта баптауды талап етеді.
Тағы бір фактор — reasoning, яғни күрделі пайымдау жасайтын модельдердің таралуы. Бұрын есептеу қуатының негізгі бөлігі модельді оқытуға жұмсалса, қазір оны пайдаланудың өзі қымбаттап келеді: күрделі бір жауаптың өзіне әлдеқайда көп есептеу ресурсы қажет болуы мүмкін.
TSMC қай чип жеңетініне тәуелді емес
TSMC-дің жағдайы өзгеше.
Компания тек NVIDIA-ға ғана ставка жасамайды. Ол қазіргі үдеткіштер нарығының көшбасшысына да, өз процессорларын жасап, NVIDIA-ны алмастыруға тырысып жатқан компанияларға да чип өндіреді.
Сондықтан ірі бұлттық платформалар әмбебап GPU-дан тапсырыспен жасалған үдеткіштерге ауысса да, TSMC табыс тізбегінен шығып қалмауы мүмкін.
Мұндай процессорлардың елеулі бөлігі бәрібір контрактілік өндіріс фабрикаларында жасалуы тиіс.
Broadcom осы үрдістен басқа жағынан пайда көреді: бұлттық алпауыттар әмбебап үдеткіштерге тәуелділікті азайту үшін арнайы шешімдерге тапсырыс береді.
Чиптер арасындағы бәсеке ЖИ инфрақұрылымын әзірге арзандатқан жоқ. Ол тек бұл инфрақұрылымды салуға ақша алатын компаниялардың санын көбейтті.
Жабдық нарығындағы басты тәуекел — циклдің кері бұрылуы
Қазіргі бум жабдық тапшылығы мәңгі жалғасады дегенді білдірмейді.
Қуат жеткіліксіз кезде клиенттер өндірістік слоттарды алдын ала брондап, қажет мөлшерден де көп тапсырыс беруі мүмкін. Ұсыныс сұранысты қуып жеткенде мұндай тапсырыстардың бір бөлігі жоғалып, бағалар қысымға түсуі ықтимал.
NVIDIA-ны бағдарламалық экожүйесі дәстүрлі жартылай өткізгіш өндірушілердің көбіне қарағанда жақсы қорғайды.
Бірақ компания үшін де бір нәрсе шешуші: дата-орталықтар жеткілікті жылдам салынып, клиенттер сатып алған қымбат жабдық оны ақтап үлгергенше ескіріп қалмауы керек.
Жад өндірушілері де ЖИ жарысының жеңімпаздарына айналды
Үдеткіштерге сұраныс көршілес компоненттердің де бағасын көтерді.
Әлиев келтірген дерекке сәйкес, Micron компаниясының HBM, жоғары сыйымдылықтағы DIMM және серверлік LP DRAM-нан түскен кірісі 2025 қаржы жылында $10 млрд-қа жетіп, бес еседен астам өскен.
Себебі қазіргі ЖИ жүйелерінің архитектурасында жатыр.
Модельдер процессор мен жад арасында орасан көлемдегі деректі үздіксіз тасымалдайды. Жад баяу болса, қымбат үдеткіш бос тұрып қалады. Сондықтан бұл компоненттен үнемдеу барған сайын қиындай түседі.
Arista, Vertiv және Eaton чат-ботсыз-ақ табыс тауып отыр
ЖИ нарығының келесі қабаты қарапайым пайдаланушыға тіпті байқалмайды.
Arista желілік инфрақұрылым сатады. Vertiv электрмен жабдықтау және салқындату жүйелерін жасайды. Eaton электротехникалық жабдық жеткізеді.
Бұл компанияларға ЖИ бумынан табыс табу үшін өз тілдік моделін шығарудың қажеті жоқ.
Аналитиктің дерегіне сәйкес, GE Vernova дата-орталықтардан $2 млрд-тан астам тікелей тапсырыс алған. Бұл бір жыл бұрынғы деңгейден үш есе көп.
Мұнда кіріс нақты бір чат-боттың танымалдығына емес, жаңа есептеу алаңдарының қаншалықты тез салынып жатқанына байланысты.
2030 жылға қарай дата-орталықтарға шамамен 945 ТВт·сағ қажет болады
Ең қатаң шектеуге электр энергиясы айналып келеді.
Әлиев келтірген Халықаралық энергетикалық агенттік болжамына сәйкес, дата-орталықтардың әлемдік электр тұтынуы 2024 жылғы 415 ТВт·сағ-тан 2030 жылы шамамен 945 ТВт·сағ-қа дейін өсуі мүмкін.
Бұл алты жыл ішінде екі еседен астам өсім.
Мәселе әлемде электр энергиясы жеткілікті ме деген сұрақпен шектелмейді. Қуат дата-орталық салынып жатқан нақты жерде, оған қоса желіге, қосалқы станцияларға және электр беру жүйесіне қолжетімді болуы керек.
Сондықтан жүктемесі жоғары өңірлерде электр желісіне дайын қосылу мүмкіндігі жақсы жер телімі секілді құнды активке айналып отыр.
Сервер мен энергетикалық инфрақұрылымның айырмасы да осында. Үдеткішті бірнеше жылдан кейін жаңа буын алмастырады, ал қосалқы станция, электр желісі немесе салқындату жүйесі бірнеше буын есептеу техникасына қызмет ете алады.
Microsoft ЖИ-дан түсетін кірісті ондаған миллиард доллармен есептеп отыр
Бұлттық алпауыттар да ЖИ-ды жылдам монетизациялап жатыр, бірақ олар инфрақұрылымдық келісімдердің екінші жағында тұр.
Шолудағы дерек бойынша, Microsoft-тың ЖИ бизнесінің жылдық кіріс қарқыны 2026 жылдың III тоқсанында $37 млрд-тан асты.
Amazon II тоқсанда Graviton, Trainium және Nitro-ны қоса алғанда, өзінің чип бизнесінің жылдық қарқыны $25 млрд-тан асқанын хабарлады. Google Cloud-тың генеративті ЖИ-мен байланысты өнімдерінің сатылымы соңғы есепті тоқсандардың бірінде шамамен 400%-ға өскен.
Көрсеткіштер өте ірі. Бірақ кіріспен бірге оны жасауға кететін шығындар да өсіп жатыр.
Бұлттық компанияларға дата-орталықтарды алдын ала салуға тура келеді, өйткені электрге қосылу, құрылыс және жабдық монтажы бірнеше жылға созылуы мүмкін.
Сондықтан таңдау жағымсыз: аз салсаң — клиенттен айырыласың, көп салсаң — бос тұрған қымбат GPU-лар қалады.
Бос тұрған үдеткіш — қымбат металл
Бұлттық бизнестің негізгі көрсеткіші — жүктеме.
Егер дата-орталықтағы есептеу қуатына клиенттер кезекке тұрса, тіпті өте үлкен бастапқы инвестиция өзін ақтай алады.
Ал пайдаланылмай тұрған үдеткіштер табыс әкелмесе де, амортизациялана береді.
Қосымша тәуекелді чиптердің тез жаңаруы туғызады. Жаңа буын сол жұмысты бір есептеуге шаққанда едәуір арзан орындауы мүмкін. Сонда ескі жабдық иесі тарифті төмендетуге немесе оны қарапайым міндеттерге ауыстыруға мәжбүр болады.
Сервердің қанша жыл бәсекеге қабілетті табыс әкелетіні бұлттық платформалардың миллиардтаған инвестициясының нақты қайтарымын анықтайды.
Amazon, Google және Microsoft өз чиптерін жасап жатыр
Ірі бұлттық компаниялар инфрақұрылым шығынын өздері азайтуға тырысуда.
Amazon, Google және Microsoft өз процессорларын әзірлеп жатыр. Олардың ауқымында бұл сыртқы жеткізушілерге тәуелділікті төмендетуі мүмкін.
Бірақ өз чипіңнің де бағасы бар.
Компания жобалауға, бағдарламалық қолдауға ақша жұмсайды және арнайы жабдықтың толық жүктелмеу тәуекелін өзіне алады. Тапсырыспен жасалған үдеткіш бір типтегі тапсырмалар өте көп болған жағдайда тиімді.
Ал шағын клиент үшін әмбебап платформа көп жағдайда ыңғайлырақ.
OpenAI мен Anthropic сұранысты қалыптастырды, бірақ маржа мәселесі ашық
ЖИ модельдерін әзірлеушілердің жағдайы одан да күрделі.
OpenAI мен Anthropic кірісін өсіріп жатыр, бірақ модельдерді оқытуға, зерттеушілерге және пайдаланушылар сұраныстарын өңдеуге кететін шығындар да бірге артуда.
Тегін аудитория өнімнің тез таралуына көмектеседі, алайда әрбір сұраныс есептеу ресурсын қажет етеді.
Сондықтан ірі пайдаланушы базасы бір мезетте бәсекелік артықшылық та, шығын көзі де бола алады.
Бір есептеудің өзін арзандату да мәселені толық шешпейді. Бір сұраныс арзандаған сайын адамдар ұзақ контексті, reasoning режимдерін және ЖИ-агенттерді көбірек қолдана бастайды.
Бір тапсырма модельге жасалатын бірнеше сұранысқа бөлінеді. Бір есептеудің бағасы төмендейді, бірақ есептеулер саны өседі.
ЖИ нарығындағы ақша бір шеңбердің ішінде жүруі мүмкін
Әлиев айналмалы қаржыландыру мәселесіне де назар аударады.
Жабдық өндіруші модель әзірлеушіге инвестиция салады. Әзірлеуші бұлттық платформадан есептеу қуатын сатып алады. Бұлттық компания жаңа үдеткіштерге тапсырыс береді.
Бұл тізбектегі сатылымдар нақты, бірақ капиталдың бір бөлігі бір инвестициялық экожүйенің ішінде айналып жүреді.
Нарық үшін негізгі сынақ тәуелсіз соңғы клиент ЖИ-ға жұмсаған ақшасының өзінің негізгі бизнесіндегі қосымша пайда арқылы өтелгенін көрсете бастағанда келеді.
Accenture генеративті ЖИ-дан $2,7 млрд кіріс алды
Ақша қолданбалы бизнес деңгейінде де пайда бола бастады.
Accenture 2025 қаржы жылында генеративті және агенттік ЖИ-дан $2,7 млрд кіріс алды, ал жаңа тапсырыстар көлемі $5,9 млрд-қа жетті.
Palantir-дің АҚШ-тағы коммерциялық кірісі екі есе өсті, ал Salesforce Agentforce-тың қайталанатын кірісі $1 млрд-тан асты.
Бірақ аналитик мұндай көрсеткіштерді бір-біріне тікелей қосып салыстыруға болмайтынын ескертеді.
Бір корпоративтік ЖИ жобасы бір уақытта бұлт провайдерінің, бағдарламалық өнім жеткізушісінің және енгізу бойынша консультанттың есебіне кіруі мүмкін. Олардың әрқайсысы бұл кірісті ЖИ-мен байланысты деп көрсете алады.
Инвестор үшін басқа сұрақ маңыздырақ: ЖИ өнім бағасын өсірді ме, жаңа клиент әкелді ме немесе шығынды нақты қысқартты ма?
Өнімділіктің өсуі автоматты түрде пайданың өсуі емес
Зертханалық және қолданбалы зерттеулер айтарлықтай нәтиже көрсетіп отыр.
Әлиев Stanford AI Index деректеріне сүйеніп, ЖИ қолдану клиенттерді қолдау саласында өнімділікті 14–15%-ға, бағдарламалық жасақтама әзірлеуде 26%-ға, ал кейбір маркетингтік міндеттерде 50%-ға дейін арттырғанын келтіреді.
Бірақ компания деңгейіндегі нәтиже әлдеқайда қарапайым.
Шолуда келтірілген McKinsey деректеріне сәйкес, ұйымдардың тек шамамен 6%-ы ЖИ-мен пайыздар мен салықтарға дейінгі пайданың 5%-дан астамын байланыстырып, технологиядан елеулі құндылық алғанын хабарлаған.
Мәселе үнемделген уақытты ақшаға айналдыруда.
Егер қызметкер бұрынғы жұмысын тезірек орындаса, бірақ компания процестерді, жүктемені немесе шығын құрылымын өзгертпесе, өнімділіктің өсуі автоматты түрде қосымша пайдаға айналмайды.
Қазір ЖИ-дан ең көп табысты инфрақұрылым жеткізушілері алып отыр
Ең түсінікті экономика сатып алушының өзі ЖИ-дан ақша таба бастағанға дейін-ақ төлем жасайтын жерде қалыптасты.
«Бүгінде ЖИ-дан ең көп табыс тауып отырғандар — NVIDIA, TSMC және Broadcom», — деп түйіндейді Тұрал Әлиев.
Олардың артынан жад, желілік жабдық, электрмен жабдықтау және салқындату жүйелерін өндірушілер, сондай-ақ энергетикалық компаниялар келеді.
Бұлттық платформалар ЖИ-дан миллиардтаған доллар кіріс алып жатыр, бірақ сонымен қатар ауқымды инфрақұрылым құрылысын қаржыландыруда. Ал модель әзірлеушілер бүкіл осы тізбекке сұраныс туғызды, дегенмен олардың тұрақты маржасы әлі дәлелденуі тиіс.
Инвестор үшін айырмашылық анық: тапшы инфрақұрылымды жеткізушілер жабдықты сатқан кезде-ақ ақша алады, ал нарықтың басқа қатысушыларының елеулі бөлігі ЖИ-дан кейінірек табыс табу мүмкіндігін сатып алып отыр.
Бұған дейін біз жасанды интеллект инфрақұрылымы неге әлемдік экономиканың негізгі трендтерінің біріне айналғанын талдаған едік.
