Әуе компанияларына жанармай шығыны қайта қысым жасап отыр. 2026 жылы әлемдік авиация саласы отынға шамамен 350 млрд доллар жұмсауы мүмкін, ал Қазақстан үшін бұл мәселе авиакеросин бағасының жоғары болуына байланысты одан да өзекті. Air Astana деректер мен жасанды интеллектке сүйеніп, отын шығынын 2%-ға дейін азайтуды көздейді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Халықаралық әуе көлігі қауымдастығының пресс-релизінде айтылған. IATA әуе паркін жаңарту мен маршруттық желіні оңтайландырудан кейін деректерді талдауды отынды үнемдеудің келесі ірі резерві ретінде қарастырады.
Отынға 350 млрд доллар, ал маржа небәрі 2%
2026 жылы жанармай әлемдік авиацияның операциялық шығындарының үштен біріне жуығын құрауы мүмкін. IATA болжамы бойынша, әуе компанияларының отынға жұмсайтын шығыны 2025 жылғы шамамен 252 млрд доллардан 2026 жылы 350 млрд долларға дейін өсуі ықтимал.
Сонымен қатар саланың күтілетін таза рентабельділігі 4,2%-дан 2%-ға дейін төмендеуі мүмкін, ал жиынтық таза пайда шамамен 45 млрд доллардан 23 млрд долларға дейін қысқарады деп болжанып отыр.
Мұндай жағдайда қосымша шығындарды тек билет бағасын көтеру арқылы өтеу мүмкіндігі шектеулі. Сондықтан отынның бірнеше пайызын үнемдеудің өзі әуе компаниялары үшін елеулі қаржылық нәтиже береді.
IATA-ның 2026 жылғы наурызда жүргізген сауалнамасында әуе компанияларының 90%-ы отын тиімділігін арттыруды басым міндет деп атаған. Қаржы мен сатып алуға жауапты басшылар арасында бұл көрсеткіш 96%-ға жеткен.
Қазақстанда шығынға авиакеросин бағасы да әсер етеді
Қазақстандық тасымалдаушылар үшін мәселенің жергілікті ерекшелігі бар.
IATA пресс-релизінде Қазақстандағы авиакеросин бағасы Дубай секілді салыстырмалы авиациялық хабтарға қарағанда жоғары екені айтылған. Бұл бірдей көлемде отын тұтынған жағдайда қазақстандық әуе компанияларының шығыны жоғары болатынын білдіреді.
Сонымен бірге Қазақстан ұшақтарды жанармаймен қамтамасыз ету құнын төмендетуге бағытталған қадамдар жасап келеді. 2026 жылдың басынан бері «ҚМГ-Аэро» ел әуежайларында отынды тікелей «қанатқа» құюды бастады, ал шетелдік тасымалдаушылар үшін баға тоннасына 1000 доллардан аспайтын деңгейге дейін төмендетілді.
Алайда әуе компаниясы үшін сатып алу бағасы теңдеудің бір бөлігі ғана. Екінші бөлігі — ұшақтың нақты маршрутта қанша отын жұмсайтыны.
IATA
Air Astana отын шығынын 2%-ға дейін қысқартуды көздейді
Бұл жерде авиацияда жасанды интеллекттің рөлі артып келеді.
IATA Air Astana-ны отын шығынын оңтайландыру үшін деректерді пайдаланатын өңірлік мысалдардың бірі ретінде келтіреді. Пресс-релизде тұтынуды 2%-ға дейін қысқарту туралы айтылады.
Air Astana-ның корпоративтік материалдары жобаның мәртебесін нақтырақ көрсетеді. Компания әрбір әуе кемесінің жеке моделіне және AI-аналитикаға негізделген отын тиімділігі мен ұшақ сипаттамаларын бақылаудың кешенді жүйесін енгізіп жатқанын хабарлаған. Жүйенің мақсаты — бүкіл маршруттық желі бойынша отын шығынын 2%-ға дейін төмендету.
Яғни сөз әр рейсте міндетті түрде екі пайыз үнемдеу туралы емес, енгізіліп жатқан құралдардың мақсатты нәтижесі жайында болып отыр.
Air Astana бұған қоса басқа да үнемдеу тәсілдерін пайдаланып келеді. Компания мәліметінше, Fuel Tankering бағдарламасы 12 айда 6 млн доллардан астам үнем берген.
Жаңа ұшақ енді жалғыз үнемдеу құралы емес
Ұзақ уақыт бойы отын тиімділігін арттырудың ең түсінікті жолы ескі ұшақтарды жаңасына ауыстыру болды.
Air Astana да осы бағытта жұмыс істеді. 2025 жылы топ Airbus A320 әуе кемелерінің сегізін қабылдап, үш Embraer E2 ұшағын пайдаланудан шығарды. Жыл соңында топ паркінде 62 әуе кемесі болды.
Бірақ мұндай үнемдеудің де шегі бар. Ұшақтарды ауыстыру ірі инвестиция мен уақытты талап етеді, сондықтан тасымалдаушылар әр рейстің ішінен қосымша резерв іздей бастады.
IATA-ның ұшу және операциялық қызмет жөніндегі директоры Стюарт Фокс мұны тиімділіктің келесі кезеңі деп сипаттайды.
IATA
«Әуе паркін жаңарту немесе маршруттық желіні өзгерту арқылы тиімділікті одан әрі арттыру мүмкіндіктері едәуір зерттеліп қойғандықтан, келесі үнемделген галлон отын барған сайын деректерге негізделген сапалы операциялық шешімдердің нәтижесі болады», — деді Стюарт Фокс.
Алгоритм қонғаннан кейін қалған артық отынды да көре алады
Авиациядағы үлкен деректердің практикалық мәні өте нақты.
IATA әзірлеген FEGA және FuelIS құралдары ұшақ түрлері, маршруттар, әуежайлар және ұшудың жекелеген кезеңдері бойынша отын шығынын салыстыруға мүмкіндік береді.
Мысалы, аналитика белгілі бір тасымалдаушының ұшақтары ұқсас бағыттарда жұмыс істейтін басқа компаниялардың борттарына қарағанда жүйелі түрде көбірек отын қалдығымен қонатынын анықтай алады.
Бұл отын қорын автоматты түрде азайту керек деген сөз емес: қауіпсіздік негізгі талап болып қала береді. Бірақ қайталанатын айырмашылық жоспарлау рәсімдерін, нұсқаулықтарды және экипаждардың нақты тәжірибесін қайта қарауға негіз береді.
«Мұндай бенчмаркинг қауіпсіздікке нұқсан келтірмей, отын тиімділігін арттыру мүмкіндіктерін анықтауға көмектеседі. Кейін бұл артықшылықтарды операциялық нұсқаулықтар мен оқыту бағдарламалары арқылы іске асыруға болады», — деп түсіндірді Фокс.
Отынның бір бөлігін әуе компаниясы өзі үнемдей алмайды
Алгоритмнің де шегі бар.
Отын шығыны ұшаққа берілетін маршрутқа, қону схемасына және әуе қозғалысын ұйымдастыруға тәуелді. Егер борт ұзақтау траекториямен ұшуға мәжбүр болса, әуе компаниясының ішкі оңтайландыруы бұл шығынды толық өтей алмайды.
Сондықтан IATA үнемдеуді әуе қозғалысын басқару жүйесін жаңғыртумен және Performance-based Navigation — PBN технологиясын дамытумен де байланыстырады. Соңғы алты жылда қауымдастық Әзербайжан, Тәжікстан және Өзбекстанда осындай жобаларды іске асырған.
«Мысалдардың бірі — қонуға бет алған кезде неғұрлым тікелей маршруттарды пайдалану. Бұл отынды айтарлықтай үнемдеуге мүмкіндік береді», — деді Стюарт Фокс.
Қазақстан үшін мәселе тікелей авиациялық хабтың бәсекеге қабілеттілігіне тіреледі: тасымалдаушыға бір мезгілде тиімді ұшақ, қолжетімді отын, оңтайлы маршрут және әр рейстегі артық шығынды азайту қажет.
Бірнеше күн бұрын біз Қазақстанның Еуразиядағы авиациялық хаб ретіндегі позициясын қалай күшейтіп жатқаны туралы жазған едік. Онда отын бағасы мен аэронавигацияны жаңғырту халықаралық тасымалдаушылар үшін бәсекенің негізгі факторларының бірі ретінде аталған.
Енді бұл тізімге деректер де анық қосылып отыр: Air Astana үшін отынды 2%-ға дейін үнемдеу қағаз жүзінде шағын көрсеткіш болып көрінуі мүмкін. Бірақ 2026 жылы әлемдік авиацияның күтілетін таза маржасы да сол 2% деңгейінде болғанда, операциялық тиімділіктің әрбір пайызының салмағы арта түседі.
