Абай Шығыста қайта жаңғырады. Тегеранда қазақ ойшылының мұрасы Қазақстан, Иран және Экономикалық ынтымақтастық ұйымына мүше басқа мемлекеттерді байланыстыратын кең мәдени кеңістіктің бір бөлігі ретінде таныстырылды, деп хабарлайды DKNews.kz.
26 тамызда Тегерандағы Экономикалық ынтымақтастық ұйымының Мәдениет институтында «Abai’s Legacy – World Pride of Kazakhstan» халықаралық семинары өтті, деп хабарлады Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі. Іс-шараға дипломаттар, халықаралық ұйымдардың өкілдері, абайтанушылар, ғалымдар, зиялы қауым және БАҚ өкілдері қатысты.
Тегеранда Абай мұрасы ОЭС елдерінің ортақ қазынасы деп аталды
Семинардағы негізгі ойлардың бірін қабылдаушы тарап айтты.
Экономикалық ынтымақтастық ұйымы Мәдениет институтының президенті Мұхаммад Хасан Абай шығармашылығына жоғары баға беріп, оның рухани мұрасын ОЭС-ке мүше мемлекеттердің ортақ игілігі деп атады.
Қазақстан үшін мұндай баға Абайды тек ұлттық әдебиет шеңберіндегі тұлға ретінде қабылдаудан кеңірек мағына береді. Оның идеялары ортақ тарихи, мәдени және әдеби байланыстары бар елдердің аудиториясына ұсынылып отыр.
Семинарға Қазақстан, Қырғызстан, Иран және Өзбекстан ғалымдары қатысып, Абай шығармашылығы мен философиялық мұрасының әртүрлі қырларын талқылады.
Парсы тілі ирандық оқырманға апаратын жеке көпірге айналды
Тегеранда өткен кездесудің тағы бір маңызды ерекшелігі бар: Абай шығармалары парсы тіліне аударылған.
Қазақстанның ресми материалдарында оның өлеңдері мен қара сөздерінің парсы тіліне аударылуы қазақ-иран әдеби байланыстарының маңызды бөлігі ретінде аталады. Осы аудармалар арқылы ирандық оқырман Абай поэзиясымен қатар, оның адам, білім, адамгершілік және қоғам туралы ойларымен таныса алады.
Бұл жұмыс кейінгі жылдары ғана басталған жоқ. 2020 жылы Иран қазақтарының тарихын зерттеуші әрі Абай шығармаларын парсы тіліне аударған Қажымұхаммед Шадкам ақын мұрасын насихаттауға қосқан үлесі үшін Қазақстанның II дәрежелі «Достық» орденімен марапатталған.
Аударманың маңызы да осында: мәдени дипломатия бір реттік іс-шарамен шектелмей, конференция аяқталғаннан кейін де жергілікті аудиторияға жететін ұзақмерзімді мазмұнға айналады.
Шығыс Абайдың интеллектуалдық әлемінің бір бөлігі болды
Иранмен байланыстың әдеби негізі де бар.
Абай мұрасы туралы ресми материалдарда оның Фирдоуси, Низами, Сағди, Жәми және Хафиз секілді шығыс классиктерінің шығармаларымен таныс болғаны айтылады. Шығыс әдебиеті ақынның шығармашылық дүниетанымын қалыптастырған маңызды қайнарлардың бірі болды.
Сондықтан Тегеранда Абай туралы әңгіме екі бағытта өрбиді. Қазақстан өз классигін парсытілді аудиторияға таныстырады, сонымен бірге оның шығармашылығын өзі рухани нәр алған мәдени кеңістікке қайта әкеледі.
Бұл тақырып Қазақстанның Ирандағы дипломатиялық өкілдігінің Абай мен Шығыс әлемінің байланысына арналған материалында да қозғалған. Онда Абай шығыс және батыс интеллектуалдық дәстүрлерін қазақ қоғамының болмысымен ұштастыра алған ойшыл ретінде сипатталады.
Оналбаев Абайдың бес негізгі идеясын атап өтті
Қазақстанның Ирандағы Елшісі Онталап Оналбаев семинарда «Ұлы Абай туралы» тақырыбында баяндама жасады.
Дипломат Абайды көрнекті ойшыл, ақын, ағартушы және жаңа қазақ ұлттық әдебиетінің негізін қалаушы ретінде таныстырды. Ол ақын мұрасындағы бірнеше негізгі ұғымға ерекше тоқталды: білім, еңбек, адалдық, халық бірлігі және әділетті қоғам.
Дәл осы идеялар Абайды шетелдік аудиторияға тек XIX ғасырдағы Қазақстан тарихы аясында ғана емес, кеңірек таныстыруға мүмкіндік береді. Білім, еңбек, адамның жауапкершілігі мен әділет мәселелері тіл мен елге қарамастан түсінікті.
Мәдени дипломатияның практикалық күші де осында: ұлттық тұлға шетелде жалпыадамзаттық мағынасы бар идеялары арқылы танылады.
Қазақстан Абайды мерейтойлық күндер шеңберінен шығарып келеді
Тегерандағы семинар 10 тамызда атап өтілетін Абай күнінен бірнеше аптадан кейін өтті.
2026 жылы ойшыл мұрасына арналған іс-шаралар басқа мемлекеттерде де ұйымдастырылды. Парижде қатысушылар «Қара сөздерді» оқып, Абай әндерін орындады, Сеулде оның ескерткішіне гүл қойылды, ал Абу-Дабиде шығармашылығына арналған ғылыми-практикалық конференция өтті.
Тегеран бұл қатарда тілдік әрі тарихи-мәдени байланысымен ерекшеленеді.
Парсы тіліндегі аудармалар дипломатиялық аудиториямен ғана емес, Ирандағы қарапайым оқырманмен, зерттеушілермен және университеттік ортамен де жұмыс істеуге мүмкіндік береді.
Ұлттық классиктен әлемге танылатын тұлғаға дейін
Қазақстан тарапы бұл жұмыстың мақсатын ашық белгілеп отыр: Абайды әлем жұртшылығына жалпыадамзаттық деңгейдегі тұлға ретінде таныту.
Бұл міндет мерейтойлық кеш өткізуден немесе ескерткіш орнатудан күрделірек. Жазушының халықаралық танымалдығы үшін сапалы аудармалар, академиялық зерттеулер, оның кітаптарының университеттер мен кітапханаларда болуы және шетелдік ғалымдардың тұрақты қызығушылығы қажет.
Тегеранда осы элементтердің бірнешеуі бір алаңда тоғысты: парсы тіліндегі аударма, төрт ел ғалымдарының қатысуы, халықаралық ұйымның алаңы және Абай шығармашылығының шығыстық қайнарларына тікелей назар аударылуы.
Бұған дейін біз Францияда Абай мұрасының қалай таныстырылғанын және оның философиясы Қазақстанның шетелдік аудиториямен мәдени диалогының құралына қалай айналғанын жазған едік. Парижде ақын шығармалары қазақ және француз тілдерінде оқылса, Тегеранда негізгі мәдени көпірдің рөлін парсы тілі атқарды.
Енді Абайдың халықаралық деңгейде қаншалықты танылып келе жатқаны өткізілген іс-шаралардың санымен емес, оның шығармалары қанша тілде оқылатынымен және идеялары өзге елдердің академиялық әрі мәдени айналымына қаншалықты терең енгенімен өлшенеді.
