Қазақстанның ресми статистикасы зерттелген салалардың басым бөлігінде ЭЫДҰ-ның озық тәжірибесіне толықтай дерлік сәйкес келеді. Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы ұлттық статистикалық жүйеге арналған қорытынды шолуында осындай тұжырым жасады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Сарапшылар статистиканы цифрландыру мен жаңа дереккөздерді пайдаланудағы ілгерілеуді атап өтті. Сонымен бірге мемлекеттік сектордың берешегі, кәсіпорындар қызметі және экологиялық-экономикалық есеп бойынша деректерді толықтыру қажет екенін көрсетті.
«Қарастырылып отырған пәндік салалардың басым көпшілігінде Қазақстанның ресми статистикасы ЭЫДҰ-ның озық саясаты мен практикасына толықтай дерлік сәйкес келеді», — деп атап өтіледі қорытынды есепте.
Бағалау кезінде деректердің дәлдігі мен шынайылығы, өзара үйлесімділігі, халықаралық стандарттарға сәйкестігі, уақтылы жариялануы және пайдаланушыға түсініктілігі ескерілген.
Дерек жинаудың цифрлық тәсілдері кеңейіп келеді
Негізгі өзгерістердің бірі — мемлекеттік органдарда бар мәліметтерді статистика жасауға кеңінен пайдалану. Бұған фискалдық чектер мен мобильді позициялау деректері секілді баламалы көздер қосылып отыр.
Мұндай тәсіл бизнес пен азаматтардан ақпаратты қайта-қайта сұрату қажеттілігін азайтады. Дәстүрлі зерттеулер жалғаса береді, ал цифрлық деректер оларды толықтырып, ақпаратты жедел өңдеуге көмектеседі.
ЭЫДҰ Қазақстанның жетістіктері қатарында цифрлық статистикалық тіркелімдерді дамытуды және оларды мемлекеттік органдардың деректерімен біріктіруді атады. Тіркелімдер статистикалық есепке алынатын нысандар туралы мәліметтерді жинақтап, жаңартып отыруға мүмкіндік береді.
Халық санағын жүргізуде де осы тәсілге кезең-кезеңімен көшу көзделген. Оның мәні — санақ кезінде тіркелімдердегі мәліметтерді көбірек пайдалану. Бұл тұрғындардан жиналатын ақпарат көлемін қысқартуға жағдай жасайды.
Деректерді өңдеуде жасанды интеллект пен автоматтандыруды қолданудың да әлеуеті бар. Олар үлкен ақпарат жиынтығындағы ауытқуларды анықтауға, мәліметтерді жіктеуге және болжам жасауға көмектесе алады.
Берешек пен кәсіпорындар туралы деректерді толықтыру қажет
Жоғары бағамен қатар, шолуда жетілдіруді қажет ететін салалар да көрсетілген. Сарапшылар мына бағыттардағы статистиканы дамытуды ұсынды:
- мемлекеттік сектордың берешегі;
- кәсіпорындардың құрылымы мен қызметі;
- кәсіпорындардың құрылуы және жұмысын тоқтатуы;
- экономика мен қоршаған ортаның өзара байланысын есепке алу;
- кәсіпорындардың сипаттамаларына қарай бөлінген сауда деректері.
Мәселе көрсеткіштерді көбейтумен шектелмейді. Оларды пайдаланатын адам ақпараттың қалай жиналғанын, нені қамтитынын және қандай әдіспен есептелгенін түсінуі керек. Сондықтан ЭЫДҰ деректерді егжей-тегжейлі ұсынуға және олардың әдіснамалық түсіндірмелерін жақсартуға да назар аударған.
Ұйымның бағалауынша, Қазақстан бірқатар олқылықты жоюға кіріскен. Соның ішінде экологиялық-экономикалық есеп пен кәсіпорындардың сипаттамалары бойынша сауда статистикасын дамыту жұмыстары жүріп жатыр.
Шолу үш жылдағы жұмысты қамтыды
Тереңдетілген шолу 2023–2025 жылдары Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы бастамасымен жүргізілді. ЭЫДҰ сарапшылары Қазақстанға үш рет келіп, статистиканы қалыптастырудың құқықтық негіздерін, әдіснамасын, технологияларын және жауапты органдардың жұмысын зерделеді.
Зерттеу ұлттық шоттар мен бағалардан бастап еңбек нарығын, сыртқы сауданы, халықтың табысы мен әл-ауқатын және қоршаған ортаға қатысты есепті қамтыды.
Қазақстан 2025 жылы ЭЫДҰ Кеңесінің тиісті статистикалық практика жөніндегі ұсынымына қосылды. Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, ел ТМД аумағында осы құжатқа қосылған алғашқы мемлекет болды. Ұсыным ресми статистиканың сапасына, сенімділігіне, объективтілігіне және ашықтығына қойылатын талаптарды белгілейді.
Қорытынды шолудағы ұсынымдар жүйені одан әрі дамытуға пайдаланылмақ. Алдағы жұмыс деректердің қамту аясын кеңейтуге, оларды толығырақ ұсынуға және есептеу әдістерін пайдаланушыға түсінікті етіп жеткізуге бағытталады.
Цифрлық деректердің күнделікті қолданысына мысал ретінде онлайн-касса мәліметтері арқылы азық-түлік бағасын бақылауды айтуға болады. Бұл тәсіл туралы фискалдық чектерді баға мониторингіне пайдалану жөніндегі материалымызда жазылған.
