Қазақстандағы мемлекеттік аудит ЖИ-ге бейімделіп жатыр.
Жоғары аудиторлық палата алгоритмдерді деректерді талдау мен тәуекелдерді анықтауға пайдаланбақ, алайда түпкілікті шешімді адам қабылдауы тиіс, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Жоғары аудиторлық палатаның төрағасы Әлихан Смайылов 16 қыркүйекте Астанада өткен «Болашақтың мемлекеттік аудиті: инновациялар, цифрлық трансформация және тұрақты даму» халықаралық конференциясында айтты. Жиынға әлемнің 22 елінен жоғары аудит органдарының өкілдері, сондай-ақ Дүниежүзілік банк, Азия даму банкі, Халықаралық валюта қоры, БҰҰ Даму бағдарламасы және басқа да ұйымдардың өкілдері қатысты.
ЖАП жүйесі 18 мыңнан астам нысанды бақылап отыр
Қазақстандағы мемлекеттік аудитті цифрландыру жекелеген эксперименттер деңгейінен өтіп кетті.
Смайыловтың айтуынша, палатаның ақпараттық жүйесі аудит циклінің барлық кезеңін қамтиды және мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік сектор ұйымдарының 20 ақпараттық жүйесімен біріктірілген.
Соның арқасында 18 мыңнан астам мемлекеттік аудит нысаны, яғни бюджет қаражатын алатын барлық ұйымдар мониторингпен қамтылған.
«Жоғары аудиторлық палата цифрлық құралдар мен технологияларды белсенді енгізіп жатыр. Біздің ақпараттық жүйеміз бүгінде аудиторлық циклдің барлық кезеңін қамтиды. Ол мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік сектор ұйымдарының 20 ақпараттық жүйесімен интеграцияланған және 18 мыңнан астам мемлекеттік аудит нысанын, яғни бюджет қаражатын алатындардың барлығын бақылауға мүмкіндік береді», — деді Әлихан Смайылов.
Жүйеде Мемлекеттік аудит нысанының кабинеті мен Бірыңғай деректер қоймасы жұмыс істейді. Олар әрбір аудит нысанының динамикалық профилін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Сондай-ақ ЖАП-тың цифрлық жүйесіндегі аналитикалық компонент мемлекеттік сатып алуды, салық түсімдерін және бюджеттің орындалуын бақылап, тәуекелге негізделген тәсілмен аудит нысандарын іріктеуге көмектеседі.
ЖИ тәуекелді табады, бірақ шешімді аудитор қабылдайды
Ендігі негізгі мәселе жасанды интеллект мемлекеттік аудитте қолданыла ма деген сұрақ емес. Басты мәселе — алгоритмге қандай өкілеттік берілетіні.
Смайылов ЖАП жасанды интеллектпен жұмыс істегенде сүйенетін үш қағидатты атады: түпкілікті аудиторлық шешім адамда қалуы тиіс, алгоритм жасаған қорытынды тексерілетін болуы керек, ал мемлекеттік аудит деректері қорғалған ортада өңделуі қажет.
«Жоғары аудиторлық палата ЖИ-ді жекелеген автоматтандыру жобасы ретінде емес, мемлекеттік аудит моделінің өзіне енгізілетін өзгеріс ретінде қарастырады. Бұл жұмыста біз үш қағидатты ұстанамыз: түпкілікті аудиторлық пайым аудиторда қалуы тиіс, ЖИ көмегімен жасалған кез келген қорытынды қайта тексерілуі және аудиторлық дәлелдермен расталуы керек, ал мемлекеттік аудит деректері қорғалған контурда өңделуге тиіс», — деді Әлихан Смайылов.
Бұл мемлекеттік аудит үшін маңызды шектеу. Алгоритм үлкен көлемдегі деректерді талдап, күнделікті операцияларды автоматтандырып, ықтимал тәуекелдерді анықтай алады. Бірақ оның қорытындысы өздігінен түпкілікті аудиторлық шешімге айналмауы керек.
Енді аудиторлар ЖИ жүйелерінің өзін тексереді
Цифрландыру бақылаушы органдардың алдына тағы бір міндет қойып отыр: мемлекет пайдаланатын жасанды интеллект жүйелерінің өзін аудиттен өткізу.
Смайылов басым бағыттардың қатарында алгоритмдердің ашықтығын, деректер сапасын, модельдердің сенімділігін және адам тарапынан бақылау тетіктерінің болуын атады.
Аудиторлардың назарында кибертәуекелдер, технологиялық тәуелділік және ЖИ кең көлемде қолданылған жағдайда алгоритмдік қателердің жинақталу ықтималдығы да болуы тиіс.
Тағы бір бағыт — кадр даярлау. Мемлекеттік аудиторларға Data Science және жасанды интеллект құралдарымен жұмыс істеу дағдылары қажет болады. Соған қарамастан тәуелсіз кәсіби пайым негізгі рөлін сақтауы керек.
Алгоритм қатесі жүйелік тәуекелге айналуы мүмкін
ЖИ кеңінен енгізілген сайын дәстүрлі аудит кезінде болмаған жаңа мәселелер пайда болады.
Олардың қатарында алгоритм пайдаланатын деректердің сапасы, жеке мәліметтерді қорғау, сондай-ақ шешім үшін адам мен алгоритм арасындағы жауапкершілікті бөлу бар.
Мұнда ауқым факторы шешуші мәнге ие. Бір құжаттағы адам қатесі жекелеген жағдаймен шектелуі мүмкін. Ал мемлекеттік жүйеге енгізілген алгоритмнің қатесі көптеген операцияда автоматты түрде қайталануы ықтимал.
Сондықтан ЖАП цифрлық мемлекеттік жүйелерді аудиттеудің ортақ халықаралық қағидаттары, әдістемелері мен стандарттарын әзірлеуді басым бағыттардың бірі ретінде қарастырып отыр.
Қазақстан АЗОСАИ кеңесінің отырысын алғаш рет қабылдайды
Халықаралық конференция Қазақстан Жоғары аудиторлық палатасының 30 жылдығына арналған ресми іс-шаралар бағдарламасын ашты.
Келесі ірі шара — Азия жоғары аудит органдары ұйымы, яғни АЗОСАИ Басқарушы кеңесінің 63-отырысы.
Ол 17 қыркүйекте өтеді және Қазақстанда алғаш рет ұйымдастырылады.
ЖАП-тың мерейтойы мемлекеттік аудиттің жаңа технологиялық кезеңге өтуімен тұспа-тұс келді. Қазір жүйе 18 мыңнан астам бюджет қаражатын алушыны қамтиды, ал келесі міндет — ЖИ-ді аудитке енгізумен қатар, алгоритмдердің өзін де тексеру.
