Аударма әдеби мұраның тағдырын айқындайды.
Алматыда өткен XXII «Әуезов оқуларының» басты тақырыбы Мұхтар Әуезов шығармаларын шетелдік аудиторияға ұсынғанда ұлттық дүниетанымды, тарихи шындықты және көркемдік тереңдікті қалай сақтау мәселесіне арналды, деп хабарлайды DKNews.kz.
«М.О. Әуезов және көркем аударма» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция «Әуезов үйі» ғылыми-мәдени орталығында өтті. Іс-шараны Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты ұйымдастырды.
Әуезов шығармаларын аудару халықаралық аудитория мәселесіне ұласты
Конференциядағы негізгі мәселе тек филология аясында қалған жоқ. Ғалымдар шығарма басқа тілге көшкенде оның көркемдік табиғаты мен мәдени мағынасы қаншалықты сақталатынын талқылады.
Қатысушылар Мұхтар Әуезовтің аудармашылық қызметін, оның шығармаларының өзге тілдердегі нұсқаларын және әлемдік әдеби кеңістіктегі қабылдануын қарастырды.
Қазақ әдебиеті үшін бұл мәселе халықаралық деңгейде сапалы таныстырылумен тікелей байланысты.
Аудармашы мұнда тек сөздермен жұмыс істемейді. Әуезов шығармаларын басқа тілге жеткізгенде тарихи шындықты, ұлттық дүниетанымды, тіл байлығын және кейіпкерлердің психологиялық тереңдігін қатар сақтау қажет.
Осы элементтердің бірінің әлсіреуі шығарманың шетелдік оқырманға мүлде басқа әсер беруіне әкелуі мүмкін.
Төрт бағыт аударма теориясы мен әуезовтануды тоғыстырды
XXII «Әуезов оқуларының» ғылыми бағдарламасы төрт бағытты қамтыды.
Ғалымдар Мұхтар Әуезов және аударма теориясы, жазушының көркем аударма саласындағы қызметі, Евгения Лизунованың әуезовтануға арналған зерттеулері және оның қазақ әдебиетінің өзекті мәселелері жөніндегі еңбектерін талқылады.
Конференция көрнекті әдебиеттанушы Евгения Лизунованың туғанына 100 жыл толуына арналды.
Оның еңбектері Әуезов шығармашылығын зерттеуде қалыптасқан ғылыми дәстүрдің бір бөлігі ретінде қарастырылды. Бұл мұра бұрынғы зерттеу тәсілдерін қазіргі әдебиеттанудағы әдістермен салыстыруға мүмкіндік береді.
Армения мен Өзбекстан ғалымдары халықаралық ауқымды кеңейтті
Конференцияда Армения мен Өзбекстаннан келген зерттеушілер де баяндама жасады.
Шетелдік ғалымдардың қатысуы Әуезов мұрасын тек Қазақстан әдебиеті аясында емес, басқа мәдениеттермен байланыста қарастыруға мүмкіндік берді.
Бұл көркем аударма үшін ерекше мәнге ие. Шетелдік оқырман шығармамен көбіне аударма арқылы танысады. Сондықтан аударманың сапасы автордың стилі, ұлттық ерекшелік пен көркемдік мазмұнның қаншалықты толық жететініне тікелей әсер етеді.
Ғылыми баяндамадан «Еңлік-Кебекке» дейін
Конференция тек академиялық баяндамалармен шектелген жоқ.
Қатысушылар М.О. Әуезовтің үй-мұражайының экспозицияларымен және «Әуезов үйі» ғылыми-мәдени орталығы қорындағы кітап көрмесімен танысты.
Мәдени-ағартушылық бағдарламаның тағы бір бөлігі «Еңлік-Кебек» пьесасынан қойылған сахналық үзінді болды. Оны М.О. Әуезов атындағы №128 жалпы білім беретін мектептің оқушылары орындады.
Осылайша ғылыми талқылау әдеби мұраны жас ұрпаққа жеткізу ісімен ұштасты.
Қазақстан үшін басты мәселе — мәдени мағынаны жоғалтпау
XXII «Әуезов оқулары» үш маңызды бағытты бір алаңға біріктірді: жазушы мұрасын зерттеу, оны басқа тілдерге аудару және қазақ әдебиетін халықаралық аудиторияға таныстыру.
Осы үдерістегі негізгі байланыстырушы құрал — көркем аударма.
Шетелдік оқырманның қазақ классикасын қалай қабылдайтыны аударманың санына ғана емес, оның сапасына да тәуелді. Авторлық интонация, тарихи орта, ұлттық дүниетаным мен көркем образдар дәл берілмесе, түпнұсқаның мазмұны толық ашылмауы мүмкін.
Алматыдағы конференция осы мәселені Әуезовтің шығармашылық мұрасы мен Евгения Лизунова қалыптастырған зерттеу дәстүрі арқылы қарастырды.
Негізгі мәселе әлі де өзекті: қазақ классикасын әлемге түсінікті етіп ұсыну және сол жолда оның көркемдік табиғатын жоғалтпау.
