Қазақстан шикізат экспортынан әрі өтуді ұсынды. Қасым-Жомарт Тоқаев Германияға Еуропа үшін стратегиялық маңызы бар материалдарды Қазақстанда өндіруден бастап өңдеу, компонент шығару және қайта пайдалануға дейінгі толық өндірістік тізбек құруды ұсынды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Президент бұл ұсынысын Германияның Handelsblatt басылымында жарияланған авторлық мақаласында білдірді. Мақала Қасым-Жомарт Тоқаевтың Германияға ресми сапарымен тұспа-тұс жарияланды.
Негізгі аргумент — Қазақстан Еуропа экономикасы үшін стратегиялық мәнге ие 34 шикізат түрінің 21-ін өндіреді. Олардың арасында литий, кремний, кобальт, ниобий, вольфрам және мыс бар.
Қазақстан Германияға шикізат емес, толық өндіріс тізбегін ұсынды
Тоқаевтың мақаласындағы басты экономикалық ұсыныс критикалық материалдарды жай жеткізумен шектелмеуге негізделген.
Қазақстан неміс бизнесіне бірнеше кезеңді бір жүйеге біріктіруді ұсынып отыр:
- геологиялық барлау;
- пайдалы қазбаларды өндіру;
- шикізатты өңдеу;
- компоненттер шығару;
- пайдаланылған материалдарды қайта өңдеу.
Бұл тәсіл Қазақстан үшін қосылған құнның едәуір бөлігін ел ішінде қалдыруға мүмкіндік беретін модельге бағытталған.
«Біз германиялық серіктестерге тек шикізат жеткізуге кепілдік беріп қана қоймай, геологиялық барлау мен кен өндіруден бастап, оны өңдеу, компоненттер шығару және материалдарды қайта қадеге жарату кезеңдерін түгел қамтитын толық өндіріс тізбегін қалыптастыруды ұсынамыз», — деп жазды Қасым-Жомарт Тоқаев.
Президент аталған ресурстардың энергетикалық ауысым, машина жасау, өнеркәсіп өндірісі, микроэлектроника және цифрлық технологиялар үшін қажет екенін атап өтті.
Германияға 80-нен астам дайын өнім түрін жеткізуге болады
Критикалық минералдар кеңірек экспорттық стратегияның бір бөлігі ретінде ұсынылып отыр.
Тоқаевтың мәліметінше, 2025 жылы Қазақстан мен Германия арасындағы сауда көлемі $9 млрд-қа жуықтаған немесе 7,9 млрд еуроны құраған. Қазақстанда герман капиталының қатысуымен мыңнан астам кәсіпорын тіркелген.
Президент Қазақстан Германия нарығына 80-нен астам дайын өнім түрін жеткізе алатынын мәлімдеді.
Әлеуеті жоғары бағыттардың қатарында:
- металлургия;
- мұнай химиясы;
- тамақ өнеркәсібі;
- теміржол машинасын жасау бар.
Яғни ұсыныстың логикасы екі бағыттан тұрады: Германияға қажет стратегиялық шикізат жеткізілімін тұрақтандыру және Қазақстаннан қосылған құны жоғары өнім экспортын ұлғайту.
Мұнай мен уран энергетикалық серіктестіктің негізінде тұр
Қазақстан Германиямен жаңа өндірістік тізбектер құруды ұсынып отырғанымен, қазіргі экономикалық байланыстың маңызды бөлігі энергетикалық ресурстарға тиесілі.
Тоқаевтың мақаласында Қазақстан Еуропалық Одақ импорттайтын мұнайдың шамамен 13%-ын және табиғи уранның 20%-ын қамтамасыз ететіні айтылған.
Президент сонымен қатар 2025 жылы Германияға 10 млн тоннадан астам қазақстандық мұнай жеткізілгенін жазды.
Бұл жерде статистикалық деректерді түсіндіруде бір ерекшелік бар: Қазақстанның кедендік экспорт статистикасында 2025 жылы Германия бағытына тікелей есептелген мұнай көлемі шамамен 2 млн тонна ретінде көрсетіледі. Сондықтан Handelsblatt мақаласындағы 10 млн тоннадан астам көрсеткіш пен кеден статистикасындағы көрсеткіш әртүрлі есептеу немесе жеткізу географиясына сүйенуі мүмкін.
Тоқаев Қазақстан көлік мүмкіндіктерін ескере отырып, Еуропаға энергия ресурстарын тұрақты жеткізуді жалғастыруға дайын екенін мәлімдеді. Сонымен қатар жаңартылатын энергетика, электр желілерін жаңғырту және энергия тиімділігі Германиямен ынтымақтастықтың келесі бағыттары ретінде аталды.
Қазақстан Қытай – Еуропа жолын 1000 шақырымға қысқартпақ
Екінші үлкен блок — логистика.
Президенттің мәліметінше, Қытайдан Еуропаға құрлықпен тасымалданатын жүктердің шамамен 85%-ы Қазақстан аумағы арқылы өтеді. 2025 жылы ел арқылы шамамен 40 млн тонна жүк тасымалданған.
Транскаспий халықаралық көлік бағыты бойынша да өсім жалғасып отыр. Тоқаевтың мақаласындағы дерекке сәйкес, 2026 жылдың алғашқы сегіз айында маршруттағы жүк көлемі 22%-ға, ал Шығыс – Батыс бағытындағы транзит 55%-ға артқан.
Жаңа көлік жобалары Қазақстанның бірқатар өңірін Каспий порттарымен тікелей байланыстырып, Қытай – Еуропа маршрутын 1000 шақырымға дейін қысқартуға тиіс.
Бұл бағыттағы ұзақмерзімді мақсат та жоғары: Қазақстан бұған дейін Транскаспий бағытының өткізу мүмкіндігін жылына 10 млн тоннаға дейін жеткізу міндетін қойған.
Германия бизнесіне теміржол және теңіз логистикасынан бөлек, Қазақстан аумағы арқылы әуе жүк тасымалын дамыту және елдегі әуе хабтарына қатысу да ұсынылып отыр.
Тоқаев цифрландыруды жаңа серіктестік бағыты деп атады
Шикізат пен көлік инфрақұрылымынан кейінгі келесі бағыт — цифрлық экономика.
Тоқаев тауар қозғалысы мен деректер қозғалысы барған сайын бір-біріне тәуелді болып келе жатқанын атап өтіп, цифрландыру мен жасанды интеллектті Қазақстан – Германия ынтымақтастығының перспективті саласына айналдыруды ұсынды.
Бұл ретте кадр даярлау мәселесі жеке аталды. Президент Германия стандарттары бойынша білім алып, кейін бірлескен кәсіпорындарда жұмыс істейтін қазақстандық инженерлерді болашақ экономикалық серіктестіктің маңызды бөлігі ретінде сипаттады.
Германияға ұсынылған модельдің өзегі — қосылған құн
Тоқаевтың Handelsblatt-тағы мақаласындағы экономикалық ұсыныстарды бір схемаға біріктіретін ортақ элемент бар.
Қазақстан Германияға тек мұнай, уран немесе критикалық минералдар жеткізетін нарық болып қалмай, өңдеу өндірісін, технологияны, логистиканы және мамандар даярлауды бір өндірістік тізбекке біріктіруді ұсынып отыр.
Бұл модельдің Германия үшін де практикалық мәні бар: энергетикалық ауысым мен цифрландыру литий, кобальт, мыс және басқа стратегиялық материалдарға тұрақты қолжетімділікті қажет етеді. Қазақстан болса осы сұранысты геологиялық барлаудан дайын компонентке дейінгі инвестициялық жобаларға айналдыруға мүдделі.
Президент мұны Қазақстан мен Германия арасындағы қалыптасқан экономикалық байланыстың жаңа кезеңі ретінде ұсынды.
«Немістерде «Einigkeit macht stark» – «Күш – бірлікте» деген нақыл сөз бар. Осы ұлағатты сөз мүмкіндіктерін тоғыстырған Қазақстан мен Германияның ықпалдастығын дәл сипаттайды», — деп жазды Қасым-Жомарт Тоқаев.
Бұған дейін біз Тоқаевтың Германияға ресми сапарының Берлин мен Мюнхендегі келіссөздерге бөлінетіні және сапардың экономикалық бөлігінде инвестиция, технология мен бизнеске басымдық берілетіні туралы жазған едік. Handelsblatt-тағы мақала осы келіссөздердің негізгі экономикалық формуласын нақтылады: Қазақстан Германияға ресурсты ғана емес, сол ресурстың айналасында толық өндіріс тізбегін бірге құруды ұсынып отыр.
