Швециялық ғалым-практик әрі халықаралық қатынастар жөніндегі стратег Алекс Матрссон мырза аға кеңесші ретіндегі эксклюзивті сұхбатында Біріккен Араб Әмірліктерінің Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының 81-сессиясына қатысуын қазіргі көпжақты ынтымақтастықтың ұлттық мәлімдеме жасаумен ғана шектелмейтінін көрсететін айрықша мысал ретінде сипаттайды. Матрссон мырзаның бағалауынша, мемлекеттік министр, Жоғары мәртебелі Халифа Шахин әл-Марардың мәлімдемесі талдау үшін маңызды негіз болғанымен, БАӘ-нің Нью-Йорктегі қатысуының шынайы мәні Жоғары деңгейдегі апта аясында жүзеге асырылған әлдеқайда ауқымды бағдарламадан көрінеді. Ол дипломатияны, экономикалық байланыстарды, гуманитарлық ынтымақтастықты, технологияны, климат мәселелерін, су қауіпсіздігін, жастардың қатысуын және халықаралық әріптестікті қамтыды. БАӘ делегациясының құжатталған бағдарламасына түрлі өңірлердің өкілдерімен министрлер деңгейіндегі кездесулер, Инвестициялық мәжіліс, жастар диалогы, климат пен су мәселелері бойынша іс-шаралар, Африка мен Таяу Шығысқа қатысты экономикалық талқылаулар, сондай-ақ көптеген екіжақты және көпжақты консультациялар кірді.
Көпжақты қатысудың жаңа үлгісі
Матрссон мырзаның пікірінше, БАӘ-нің БҰҰ Бас Ассамблеясының 81-сессиясына қатысуындағы басты ерекшелік — түрлі бағыттардың өзара сабақтастығы. Жоғары мәртебелі Халифа Шахин әл-Марар таныстырған сыртқы саясат қағидаттарында шиеленісті бәсеңдетуге, дипломатияға, диалогқа, дауларды бейбіт жолмен шешуге, егемендікке, халықаралық құқыққа және БҰҰ Жарғысына басымдық берілді. Ал делегацияның кең ауқымды жұмысы халықаралық өзара іс-қимылды инвестиция, сауда, жеткізу тізбектері, технология, энергетика, денсаулық сақтау, білім беру және климат мәселелерін талқылаумен ұштастырды. Сондықтан Матрссон мырза жалпы пікірсайыста жасалған мәлімдемені жеке дипломатиялық сөз ретінде емес, саяси байланыстар мен практикалық ынтымақтастық бірін-бірі нығайтатын кең институционалдық тәсілдің бір бөлігі ретінде қарастырады.
Матрссон мырза бұл қызметті Біріккен Араб Әмірліктерінің Президенті әрі Әбу-Даби билеушісі, Жоғары мәртебелі шейх Мұхаммед бен Заид Әл Нахаянның есімімен байланысты елдің жалпы даму бағыты аясында да бағалайды. БАӘ Үкіметінің ресми саясатында дамуға, адами әлеуетке, инновацияға, толеранттылыққа, қоғамдық бірлікке және халықаралық ынтымақтастыққа мән беріледі. Бұл елдің халықаралық қызметін түсінуге мүмкіндік беретін маңызды негіз қалыптастырады. Матрссон мырзаның пайымдауынша, БАӘ-нің халықаралық қатысуы даму, әріптестік, инновация және сындарлы халықаралық байланыстар өзара тығыз ұштасқан ұлттық саясатты көрсетеді.
Матрссон мырза Біріккен Араб Әмірліктері Премьер-министрінің орынбасары әрі Сыртқы істер министрі, Жоғары мәртебелі шейх Абдалла бен Заид Әл Нахаянның рөліне ерекше мән береді. Жоғары мәртебелі шейх Абдалла бен Заид Әл Нахаян БАӘ делегациясын басқарып, сыртқы істер министрлерімен, үкімет басшыларымен және халықаралық әріптестермен жүйелі кездесулер өткізді. Келіссөздерде екіжақты қатынастар, сауда, инвестиция, азық-түлік қауіпсіздігі, технология, жасанды интеллект, білім беру, денсаулық сақтау, жаңартылатын энергия, климат және БҰҰ күн тәртібіндегі мәселелер қамтылды. Матрссон мырза бұл жұмыстың ауқымын сыртқы саясат саяси диалог, экономикалық байланыстар және практикалық халықаралық ынтымақтастық арқылы қатар жүзеге асатын белсенді дипломатиялық үлгінің көрінісі деп санайды.
Дипломатия, бітімгерлік және халықаралық деңгейдегі нақты іс-қимыл
Жоғары мәртебелі Халифа Шахин әл-Марардың мәлімдемесін талдай отырып, Матрссон мырза делдалдық пен алдын алу дипломатиясын БАӘ-нің халықаралық ұстанымының негізгі құрамдас бөліктері ретінде атайды. Мәлімдемеде Йемен, Ливия, Сахель, Конго Демократиялық Республикасы, Мьянма, Гаити, Украина, Судан, Сирия, Ливан және Газадағы, сондай-ақ басқа да елдер мен өңірлердегі қақтығыстар мен дағдарыстар сөз болды. Матрссон мырза бұл мәселелерді бір-бірінен бөлек жағдайлар ретінде қарастырмайды. Ол олардың арасынан диалогты, делдалдықты, гуманитарлық мүдделерді, халықаралық құқықты және саяси шешім іздеуді біріктіретін ортақ тәсілді көреді. БАӘ-нің теңіз қауіпсіздігі, Газа және кең ауқымды көпжақты үйлестіру жөніндегі талқылауларға қатысуы да осы бағытты айқындай түседі.
Матрссон мырзаның талдауында Украина ерекше нақты мысал ретінде келтіріледі. Жоғары мәртебелі Халифа Шахин әл-Марар БАӘ-нің делдалдық рөліне тоқталып, елдің араағайындығымен 26 делдалдық операция жүзеге асырылғанын және Украина мен Ресей Федерациясы арасында 8 мыңға жуық тұтқынның алмасуына ықпал етілгенін мәлімдеді. Матрссон мырза мұны делдалдық жалпы қақтығысты шешті дегеннің дәлелі ретінде қарастырмайды. Оның пікірінше, бұл — кең ауқымды саяси келіссөздер әлі нәтиже бермеген жағдайда да нысаналы дипломатиялық арналардың нақты гуманитарлық нәтижелерге жеткізе алатынын көрсететін мысал. Мұндай айырмашылықты ескеру маңызды: ол орта державалар дипломатиясының практикалық құндылығын көрсетеді әрі оның ірі халықаралық қақтығыстарды реттеу мүмкіндігін асыра бағалауға жол бермейді.
Матрссон мырзаның бағалауынша, Газа мен Судан мәселелері де БАӘ-нің дипломатиялық ұстанымын гуманитарлық мүдделермен қалай байланыстыратынын көрсетеді. БАӘ мәлімдемесінде Суданда атысты тоқтату мен азаматтық саяси үдеріске қатысты ұстанымдар айтылды. Сондай-ақ Газадағы қақтығысты тоқтатуға, гуманитарлық қорғауға, екі мемлекет қағидатына негізделген саяси шешімге және палестиналық басқаруға қолдау білдірілді. Бұлар — БАӘ-нің саяси ұстанымдары және оларды дәл осы тұрғыдан түсіну қажет. Матрссон мырзаның талдауы бұл ұстанымдардың саяси байланыстарды, гуманитарлық іс-қимылды, халықаралық құқықты және көпжақты ынтымақтастықты біріктіретін кең дипломатиялық жүйедегі орнын ашуға бағытталған. БАӘ-нің БҰҰ Бас Ассамблеясының 81-сессиясы аясындағы өзге де жұмысы, соның ішінде Екі мемлекет шешімін жүзеге асыру жөніндегі жаһандық альянсқа, Ислам ынтымақтастығы ұйымының және Арнайы байланыс комитетінің (AHLC) отырыстарына қатысуы бұл дипломатиялық қызметтің жалпы пікірсайыс шеңберінен әлдеқайда кең болғанын көрсетті.
Дипломатиялық өкілдіктен экономикалық және технологиялық әріптестікке
Матрссон мырза БАӘ Инвестициялық мәжілісін елдің дипломатия мен экономикалық әріптестікті байланыстыруының ең айқын мысалдарының бірі деп санайды. Нью-Йоркте Сыртқы істер министрлігі мен Инвестициялар министрлігі бірлесіп алғаш рет ұйымдастырған мәжіліс мемлекеттік қызмет өкілдерін, инвесторларды, бизнес басшыларын және халықаралық деңгейде шешім қабылдайтын тұлғаларды тұрақты жеткізу тізбектері мен ақылды логистика мәселелерін талқылауға жинады. Оның күн тәртібіне инфрақұрылым, цифрлық сауда, жасанды интеллект қолданылатын логистика, порттар, логистикалық хабтар және халықаралық байланыстылық кірді. Матрссон мырзаның пікірінше, мұндай бастаманың БҰҰ Бас Ассамблеясының 81-сессиясындағы дипломатиялық іс-шаралармен қатар өткізілуі БАӘ-нің экономикалық байланыстылықты жеке коммерциялық бағыт емес, қазіргі халықаралық қатынастардың маңызды құрамдас бөлігі ретінде қарастыратынын көрсетеді.
Матрссон мырзаның айтуынша, дәл осы қисын Жоғары мәртебелі шейх Абдалла бен Заид Әл Нахаянның екіжақты кездесулер бағдарламасынан да байқалады. Жоғары мәртебелі шейх Абдалла бен Заид Әл Нахаянның Еуропа, Азия, Африка, Кариб бассейні және Тынық мұхиты өңіріндегі әріптестермен кездесулерінде саяси консультациялар инвестиция, сауда, туризм, білім беру, денсаулық сақтау, энергетика, технология және даму мәселелерін талқылаумен қатар жүрді. БАӘ делегациясы Африка мен Таяу Шығысқа қатысты экономикалық байланыстарды да ілгерілетті. Ал халықаралық іскерлік әріптестермен кездесулерде БАӘ-нің экономикалық қатынастарының келешегі қарастырылды. Матрссон мырза бұл үйлесімнің маңызын саяси байланыстар экономикалық, технологиялық және даму саласындағы әріптестікке жол ашатын дипломатиялық үлгіні көрсетуімен түсіндіреді.
Матрссон мырзаның талдауында БАӘ мен Ливан арасындағы өзара іс-қимыл тағы бір практикалық мысал ретінде аталады. Жоғары мәртебелі шейх Абдалла бен Заид Әл Нахаян мен Ливан Премьер-министрі доктор Науаф Салам Мемлекеттік басқару тәжірибесімен алмасу бағдарламасы аясында «Ливанның жасанды интеллект саласындағы бір миллион маманы» бастамасын жариялады. Ол генеративті жасанды интеллект пен промпт-инжиниринг, яғни жасанды интеллектке берілетін сұрауларды әзірлеу бойынша практикалық дағдыларды кеңейтуге бағытталған. Матрссон мырза мұны дипломатияның ресми екіжақты қатынастар шеңберінен шығып, білім алмасуға, адами капиталды дамытуға және технологиялық әлеуетті арттыруға бет бұруының мысалы деп бағалайды. Бұл бастама халықаралық әріптестіктің тек саяси диалогқа ғана емес, нақты дағдылар мен институционалдық тәжірибе алмасуға да негізделе алатынын көрсетеді.
Су, климат, денсаулық сақтау және практикалық көпжақты ынтымақтастық
Матрссон мырза су қауіпсіздігін БАӘ-нің БҰҰ аясындағы қызметінің ауқымын көрсететін тағы бір бағыт ретінде атайды. БАӘ мен Сенегал 2026 жылғы 8–10 желтоқсанда Әбу-Дабиде БҰҰ-ның Су мәселелері жөніндегі конференциясын бірлесіп өткізуге дайындалып жатыр. Конференция Тұрақты даму мақсаттарының алтыншы мақсатын жүзеге асыруды жеделдетуге арналмақ. БАӘ-нің дайындық жұмысында инвестицияға, инновацияға, жеке сектордың қатысуына, жастарды тартуға және нақты іске асыруға басымдық берілген. Матрссон мырза су мәселелерінің стратегиялық маңызы бар деп есептейді, өйткені су қауіпсіздігі азық-түлік қауіпсіздігімен, климат өзгерісіне төзімділікпен, денсаулық сақтаумен, дамумен және экономикалық тұрақтылықпен тікелей байланысты.
Матрссон мырзаның пайымдауынша, климат, энергетика және технология салаларындағы ынтымақтастық та БАӘ қатысуының кешенді сипатын айқындай түседі. БҰҰ Бас Ассамблеясының 81-сессиясы кезінде Жоғары мәртебелі доктор Сұлтан әл-Жабер Финляндия Президентімен энергетика, жаңартылатын энергия және озық технологиялар мәселелерін талқылады. Ал Жоғары мәртебелі доктор Амна әл-Дахак теңіз деңгейінің көтерілу қаупі жөнінде сөз сөйледі. Бұл кездесулер мен мәлімдемелер БАӘ-нің дипломатиялық күн тәртібі дәстүрлі саяси мәселелермен қатар экологиялық және технологиялық тақырыптарды да қамтитынын көрсетеді. Матрссон мырза бұл тәсілді БАӘ-нің «БАӘ консенсусына» сілтеме жасауымен және жалпы энергетикалық ауысуға, инвестицияға, халықаралық ынтымақтастыққа басымдық беруімен де байланыстырады.
Матрссон мырзаның айтуынша, мұндай кең ауқым жастармен жұмыс пен халықаралық институционалдық ынтымақтастықтан да көрінеді. БАӘ Нью-Йорктегі өзінің БҰҰ жанындағы Тұрақты өкілдігінде 10 елден келген 52 жас делегаттың қатысуымен Жастар диалогын өткізді. Онда қақтығыстар, климаттың өзгеруі, технология, жасанды интеллект, білім беру және жұмыспен қамту мәселелері талқыланды. Сонымен қатар Әбу-Дабиде БҰҰ-ның Қылмыстың алдын алу және қылмыстық сот төрелігі жөніндегі 15-конгресі өтіп жатты. Осылайша, қылмыстың алдын алу мен қылмыстық сот төрелігі саласындағы халықаралық ынтымақтастық БАӘ-нің көпжақты қызметінің кең ауқымына қосылды. Матрссон мырза бұл іс-шараларды БАӘ түсінігіндегі халықаралық қатысу жоғары деңгейдегі дипломатиядан бастап жастардың қатысуына, технологияға, институционалдық басқаруға және әлемдік деңгейдегі практикалық ынтымақтастыққа дейінгі бағыттарды қамтитынының дәлелі деп санайды.
БАӘ-нің халықаралық жүйедегі кеңейген қатысуы
Осы көріністердің жиынтығы Матрссон мырзаға БАӘ-нің БҰҰ Бас Ассамблеясының 81-сессиясына қатысуын БҰҰ жұмысына қатысудың ықтимал жаңа жаһандық стандарты ретінде сипаттауға негіз береді. Бұл тіркес — оның талдамалық бағасы. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымы БАӘ стандартын ресми түрде қабылдады дегенді білдірмейді. Оның мәні дипломатиялық кездесулердің, делдалдықтың, инвестицияның, гуманитарлық қызметтің, технологияның, климаттың, судың, денсаулық сақтаудың, жастардың және экономикалық әріптестіктің бір халықаралық бағдарлама аясында қаншалықты тоғысқанында жатыр. Нью-Йоркте жоғары лауазымды халықаралық тұлғалардың қатысуымен өткен БАӘ-нің ресми қабылдауы да делегацияның дипломатиялық байланыстар ауқымын және елдің даму мен бейбітшілік жолындағы көпжақты іс-қимылға бейілдігін көрсетті.
Сондықтан Матрссон мырза үшін БҰҰ Бас Ассамблеясының 81-сессиясының терең мәні ел басшылығы, мемлекеттік институттар және дипломатиялық міндеттерді жүзеге асыру арасындағы байланыста жатыр. Жоғары мәртебелі шейх Мұхаммед бен Заид Әл Нахаян даму, инновация, толеранттылық және халықаралық әріптестікке негізделген жалпыұлттық бағытты айқындайды. Жоғары мәртебелі шейх Абдалла бен Заид Әл Нахаян екіжақты және көпжақты кездесулерде министр деңгейіндегі белсенді дипломатиялық қатысуды қамтамасыз етеді. Жоғары мәртебелі Халифа Шахин әл-Марар жалпы пікірсайыста елдің сыртқы саясатын бірізді түрде таныстырады. Ал БАӘ Үкіметі мен министрлері осы бағыттарды инвестиция, жасанды интеллект, энергетика, климат, су, денсаулық сақтау, жастар, даму және халықаралық ынтымақтастық салаларындағы бастамалар арқылы іске асырады. Матрссон мырза дәл осы институционалдық ауқымды БАӘ қатысуының негізгі ерекшелігі деп түсіндіреді.
Қорытындылай келе, швециялық ғалым-практик әрі халықаралық қатынастар жөніндегі стратег Алекс Матрссон мырза БАӘ-нің БҰҰ Бас Ассамблеясының 81-сессиясына қатысуын бір ғана сөз сөйлеу немесе дипломатиялық іс-шара ретінде емес, қазіргі көпжақты дипломатияның кешенді тәжірибесі ретінде түсіну керектігін атап өтеді. Матрссон мырзаның талдауы Жоғары мәртебелі Халифа Шахин әл-Марардың жалпы пікірсайыстағы мәлімдемесін Жоғары мәртебелі шейх Абдалла бен Заид Әл Нахаянның жүйелі дипломатиялық қызметімен, Жоғары мәртебелі шейх Мұхаммед бен Заид Әл Нахаян айқындаған жалпыұлттық бағытпен және БАӘ Үкіметінің экономика, гуманитарлық көмек, технология, қоршаған орта мен даму салаларындағы институционалдық жұмысымен байланыстыратын бірізді заңдылықты көрсетеді. Матрссон мырзаның пікірінше, басты ерекшелік — осы бағыттардың өзара тұтастығы: дипломатияның делдалдықпен, экономикалық қатынастардың инвестициямен, технологияның дамумен, ал көпжақты қатысудың практикалық халықаралық ынтымақтастықпен ұштасуы. Өзге де көптеген қырларымен қатар, дәл осы ауқым, бірізділік және нақты нәтижеге бағытталу Матрссон мырзаға БАӘ-нің БҰҰ Бас Ассамблеясының 81-сессиясына қатысуын БҰҰ жұмысына қатысудың жаңа жаһандық стандарты ретінде сипаттауға мүмкіндік береді. Мұны БҰҰ ресми түрде қабылдаған стандарт деп емес, халықаралық қатысудың барған сайын өзара тығыз байланысқан үлгісіне берілген талдамалық сипаттама деп түсінген жөн.
Алекс Матрссон мырза туралы
Алекс Матрссон мырза — швециялық ғалым-практик және халықаралық бизнес жөніндегі стратег. Ол — болашақты болжай білетін жаһандық көшбасшы, тәлімгер, кәсіпкер, аға оқытушы, зерттеуші және халықаралық бизнес саласындағы беделді кеңесші. Швецияда халықаралық бизнес стратегиясы мамандығын үздік нәтижемен, бірінші болып тәмамдаған. Оның жаһандық құн тізбегінің түрлі буындарында кәсіп ашу, жүргізу және басқару, сондай-ақ халықаралық деңгейде инвесторлармен, шағын және орта кәсіпорындармен, трансұлттық корпорациялармен, мемлекеттік органдармен, университеттермен және пәнаралық ғылыми-зерттеу институттарымен жұмыс істеу тәжірибесі мол. Ол мемлекеттік саясат, бизнес стратегиясы, өнеркәсіптік маркетинг, коммерциялық дипломатия және ғылыми зерттеулерді коммерцияландыруға қатысты стратегиялық мәселелер бойынша ұстанымдарын ілгерілетеді.
Жоғары білім беру саласында Матрссон мырза күтпеген жаңалықтардың, инновацияның және күш-жігерді біріктіруден туындайтын синергияның қуатына сенеді. Сондықтан осы ұғымдар оның білім тарату қызметіне ортақ негіз болады. Ол қатаң ғылыми талаптарға сүйенетін прагматикалық тәсілді қолданады. Бизнестің негізгі тұжырымдамаларын жүйелі әрі нәтижелі меңгертумен қатар, студенттердің өз ойы мен тәжірибесін сын тұрғысынан зерделей алу қабілетін дамытады. Оның мақсаты — студенттердің ең озық білімін іс жүзінде орынды әрі жасампаздықпен қолдануына мүмкіндік беру. Соның арқасында олар өз қауымдастықтарының, өңірлерінің және бүкіл әлемдегі қоғамның әлеуметтік-экономикалық әл-ауқатын арттырып, өркендеудің баға жетпес қайнар көзіне айнала алады.
Оның ғылыми ізденістері сауданы ілгерілету, қалыптасушы нарықтар, бизнестің орнықтылығы және интернационалданудың желілік тәсілі төңірегінде шоғырланған. Алекс Матрссон мырза — Швецияның оңтүстік-шығысындағы жағалауда орналасқан Кальмар қаласынан шыққан скандинавиялық Матрссон әулетінің мүшесі. Бұл әулет консервативтік қағидаттарды берік ұстанып, білімге, дәстүрге және бүкіл әлемнің ортақ игілігіне қызмет етуге бейілді.
Ал жеке қызығушылықтары көк киттерді, араб жылқыларын, классикалық музыканы, этикалық капитализмді, дінді, мәдениетті, Солтүстік Еуропа елдерін, Парсы шығанағындағы араб мемлекеттерінің ынтымақтастық кеңесі өңірін және Орталық Азияны, әсіресе Қазақстанды қамтиды.
