Халықаралық сот дауларын шешу жеңілдеуі мүмкін. Қазақстан шетелдік соттарды таңдау және олардың шешімдерін тану тәртібін реттейтін екі Гаага конвенциясына қосылу мүмкіндігін қарастырып жатыр. Бұл шетелдік серіктестермен жұмыс істейтін қазақстандық компаниялар үшін келісімшарттарды қорғау, қаржылық тәуекелдерді азайту және өз құқықтарын шетелде қорғау тұрғысынан маңызды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл мәселе Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының төрағасы Асламбек Мерғалиев пен Халықаралық жеке құқық жөніндегі Гаага конференциясының (HCCH) Бас хатшысы Кристоф Бернасконидің кездесуінде талқыланды.
Тараптар соңғы екі жылдағы ынтымақтастық нәтижелерін саралап, Қазақстанның сот тәжірибесін халықаралық құқықтық стандарттарға жақындату жолдарын қарастырды.
Қазақстан екі халықаралық конвенцияға қосылу мүмкіндігін талқылады
Кездесудің негізгі тақырыптарының бірі халықаралық коммерциялық дауларға тікелей қатысты екі құжат болды.
Біріншісі — 2005 жылғы Сотты таңдау туралы келісімдер жөніндегі Гаага конвенциясы.
Бұл құжат халықаралық келісімшарт жасасқан тараптардың дау туындаған жағдайда қай елдің сотына жүгінетінін алдын ала келісу тәртібін реттейді.
Бизнес үшін мұның нақты пайдасы бар. Компаниялар ықтимал даудың қай елде қаралатынын, келісілген соттылықтың қалай қолданылатынын және шығарылған шешімді шетелде орындау мүмкіндігін алдын ала бағалай алады.
Екіншісі — 2019 жылғы Азаматтық немесе сауда істері бойынша шетелдік сот шешімдерін тану және орындау туралы конвенция.
Оның мақсаты — конвенция қолданылатын мемлекеттер арасында азаматтық және коммерциялық істер бойынша сот шешімдерін тану мен орындаудың ортақ құқықтық тәртібін қалыптастыру.
Қазақстан бұл құжатқа қосылған жағдайда отандық кәсіпкерлердің шетелде, ал шетелдік компаниялардың Қазақстанда өз құқықтарын қорғауына қосымша құқықтық тетіктер пайда болуы мүмкін.
Дегенмен әзірге нақты шешім қабылданған жоқ. Кездесу қорытындысында конвенцияларға қол қою, оларды ратификациялау немесе күшіне енгізу мерзімдері жарияланған жоқ.
Шетелде сотта жеңу жеткіліксіз: шешімді орындату да маңызды
Халықаралық бизнестегі күрделі мәселелердің бірі сот процесі аяқталғаннан кейін туындайды.
Компания бір мемлекетте сотты жеңіп шыққанымен, шешімді басқа елде орындату үшін қосымша құқықтық рәсімдерден өтуіне тура келуі мүмкін.
2019 жылғы Гаага конвенциясы белгілі бір талаптар сақталған жағдайда шетелдік сот шешімдерін тану және орындау механизмін қарастырады. Сонымен қатар құжатта шешімді танудан бас тарту негіздері де белгіленген және ол барлық санаттағы дауларға қолданылмайды.
Қазақстан конвенцияға қосылса, отандық кәсіпкерлер оны қолданатын мемлекеттермен құқықтық қатынастарда қосымша халықаралық тетікті пайдалана алар еді.
Бұл әсіресе сыртқы саудамен айналысатын, шетелдік тапсырыс берушілермен келісімшарт жасайтын немесе басқа елдерде активтері бар компанияларға қатысты.
Алайда конвенцияға қосылу сот шешімі бойынша ақшаны автоматты түрде өндіріп алуға кепілдік бермейді. Шешімнің орындалуы құқықтық талаптарға және нақты істің мән-жайына байланысты болады.
Жоғарғы Сот 90-ға жуық елді біріктіретін ұйыммен байланысты күшейтеді
Асламбек Мерғалиев Гаага конференциясымен ынтымақтастықтың халықаралық жеке құқық нормаларын біріздендірудегі маңызын атап өтті.
Кездесуде ұсынылған мәліметке сәйкес, HCCH шамамен 90 мемлекетті біріктіреді.
Ұйым мемлекеттер арасындағы жеке құқықтық қатынастарды реттеуге арналған халықаралық құжаттарды әзірлеумен және құқықтық тәсілдерді үйлестірумен айналысады.
Кристоф Бернасконимен өткен келіссөздер екі жыл бұрынғы кездесуден кейін жалғасқан ынтымақтастықтың нәтижесін бағалауға мүмкіндік берді.
Жиынға Жоғарғы Сот судьясы Баян Тоқтарова мен Сот әкімшілігінің басшысы Наиль Ахметзакиров та қатысты.
Тараптар Бернасконидің Қазақстан Жоғарғы Соты жанындағы Халықаралық кеңес құрамындағы қызметіне және HCCH сарапшыларының қазақстандық форумдарға қатысуына ерекше назар аударды.
Кристоф Бернаскони Қазақстанның жоғары сот органының ашық диалогқа ұмтылысын және трансшекаралық дауларға қатысушылардың құқықтарын қорғауға бағытталған жұмысын жоғары бағалады.
Қазақстандық судьялар Гаага конвенцияларын қолдануды үйренеді
Ынтымақтастық халықаралық келісімдерді талқылаумен ғана шектелмейді.
Тараптар қазақстандық судьяларға арналған оқыту іс-шараларын ұйымдастыруды басым бағыттардың бірі ретінде белгіледі.
Оларға HCCH Тұрақты бюросының сарапшыларын тарту көзделіп отыр.
Мұндай бағдарламалар судьялардың Гаага конвенцияларын қолдану ерекшеліктерін меңгеруіне және шетелдік сот тәжірибесін зерделеуіне бағытталмақ.
Сонымен қатар Қазақстан судьяларының халықаралық кәсіби алаңдарға қатысуын кеңейту мәселесі талқыланды.
Кездесуде Сингапурда өткен Халықаралық Гаага судьялар желісінің жаһандық форумына қазақстандық судьяның қатысуына да назар аударылды.
Мұндай кәсіби байланыстар әртүрлі мемлекеттердің соттары шетелдік тараптар қатысатын істерді қалай қарайтынын және өзара қалай әрекеттесетінін зерттеуге мүмкіндік береді.
Инвестор үшін заңның болуы ғана емес, оның орындалуы да маңызды
Халықаралық сот шешімдерін тану және орындау тетіктері елдегі құқықтық ортаның болжамдылығымен тығыз байланысты.
Шетелдік инвестор келісімшарт талаптарын ғана емес, дау туындаған жағдайда өз құқығын қаншалықты тиімді қорғай алатынын да ескереді.
Қазақстандық компания үшін де шетелдегі серіктеспен дауласқан жағдайда сот шешімін басқа мемлекетте орындату мүмкіндігі маңызды.
Сондықтан талқыланып жатқан екі конвенцияның ықтимал маңызы сот жүйесімен шектелмейді. Олар халықаралық сауда, инвестициялық қатынастар және кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау мәселелерімен де байланысты.
Бұған дейін біз Қазақстандағы сот-құқықтық өзгерістер мен құқық үстемдігінің маңызы туралы жазған едік. Халықаралық келісімдердің тиімділігі де олардың ұлттық құқықтық жүйеде қалай қолданылатынына байланысты болмақ.
Қазақстан жаңа конвенцияларға қосылған жағдайда олардың талаптарын елдің құқықтық жүйесінде іске асыру мәселесі туындайды.
Әзірге ратификациялау жөнінде нақты шешім жарияланған жоқ. Жоғарғы Сот пен Гаага конференциясы осы бағыттағы сарапшылық диалогты жалғастыруға келісті.
Ал қазақстандық бизнес үшін шешуші мәселе — келіссөздердің нақты құқықтық нәтижеге ұласуы. Өйткені халықаралық сотта өз құқығын дәлелдеу бір бөлек, сол шешімнің басқа мемлекетте орындалуына қол жеткізу мүлде басқа мәселе.
