Қазақстан мен Тәжікстан өзара сауда көлемін 2 миллиард долларға жеткізуді көздеп отыр. 2026 жылғы 7 қарашада Астанада Президент Қасым-Жомарт Тоқаев пен Тәжікстан басшысы Эмомали Рахмон келіссөз қорытындысын жариялап, 2030 жылға дейінгі сауда айналымын ұлғайту жөніндегі жол картасы қабылданғанын мәлімдеді. Ақорданың ресми ақпаратына сәйкес, тараптар ауыл шаруашылығы, көлік, энергетика, су ресурстары және цифрландыру салаларындағы ынтымақтастықты кеңейтуге келісті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Екі ел президенттерінің БАҚ өкілдеріне арналған бірлескен брифингінде нақты экономикалық көрсеткіштер мен жаңа міндеттер жарияланды. Сауданы ұлғайтумен қатар, Қазақстан мен Тәжікстан көлік дәліздерін дамытуға, ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеуге және цифрлық технологиялар саласындағы бірлескен жобаларға басымдық бермек.
2 миллиард долларлық мақсат: жаңа жол картасы қабылданды
Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтуынша, Қазақстан мен Тәжікстан арасындағы экономикалық байланыстар тұрақты дамып келеді. Қазақстан Тәжікстанның ең ірі үш сыртқы сауда серіктесінің қатарына кіреді.
– Біз сенім мен өзара құрмет сипатында өрбіген әңгіме барысында көптеген мәселені талқылап, мемлекетаралық ықпалдастықтың негізгі басымдықтарын айқындадық. Ең алдымен, сауда-экономикалық байланыстарды кеңейтуге мән берілді. Бірлескен күш-жігердің арқасында екіжақты тауар айналымы 2 миллиард долларлық межеге таяп қалды. Нәтижесінде Қазақстан Тәжікстанның сыртқы сауда серіктестерінің үштігіне енеді. Қадірлі Эмомали Шариповичпен өзара алыс-берісті жандандыратын қажетті шаралар қабылдауға келістік. Бүгін осы мақсатқа жетуді көздейтін 2030 жылға дейін тауар айналымын ұлғайту жөніндегі жол картасы қабылданды. Екі ел үкіметтеріне аталған міндетті сапалы орындау жүктелді, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Жол картасы екі ел үкіметтерінің алдағы төрт жылдағы жұмысын үйлестіруге арналған. Дегенмен 2 миллиард долларлық көрсеткіш әзірге қол жеткізілген нәтиже емес, сауда көлемін ұлғайтуға бағытталған мақсат екенін ескеру қажет.
Ауыл шаруашылығы сауданың жартысына жуық үлесін алады
Президент ауыл шаруашылығын екіжақты экономикалық ынтымақтастықтың негізгі бағыттарының бірі деп атады.
Оның мәліметінше, 2025 жылы Қазақстан мен Тәжікстан арасындағы ауыл шаруашылығы өнімдерінің жеткізілімі 11 пайызға өсіп, шамамен 600 миллион долларды құрады. Бұл екі елдің жалпы тауар айналымының жартысына жуық бөлігі.
Келіссөз барысында мемлекеттер бір-біріне жеткізілетін азық-түлік көлемін арттыруға дайын екенін білдірді.
Бұдан бөлек, тараптар ауыл шаруашылығы шикізатын жеткізумен шектелмей, өнімді өңдейтін толыққанды өндірістік тізбектер құру мүмкіндігін талқылады.
Мұндай жобалар іске асқан жағдайда екі ел арасындағы аграрлық ынтымақтастық тек сауда көлемінің өсуімен емес, қайта өңдеу саласындағы өндірістік байланыстармен де толықтырылуы мүмкін. Алайда нақты кәсіпорындар мен инвестиция көлемі әзірге жарияланған жоқ.
Қазақстан мен Тәжікстан арасында 7 млн тоннаға жуық жүк тасымалданды
Көлік және транзит саласы келіссөздердің тағы бір маңызды бағыты болды.
Мемлекет басшысының айтуынша, 2025 жылы екі ел арасындағы автомобиль және теміржол жүк транзиті тиісінше 8 және 15 пайызға ұлғайған. Жалпы тасымал көлемі шамамен 7 миллион тоннаға жеткен.
– Былтыр елдеріміз арасындағы авто және теміржолмен жүк транзиті көлемі сәйкесінше 8 және 15 пайызға ұлғайып, шамамен 7 миллион тоннаны құрады. Тасымалдаушыларға жасалған жағдай биыл да оң динамиканы сақтауға мүмкіндік берді. Көлікті цифрландыру мәселесіне баса назар аудару жөнінде уағдаластық. Бұл жүкті іркіліссіз жеткізуді қамтамасыз етеді. Аталған бағытты одан әрі дамыту үшін басты көлік-логистика жобаларын іске асыру перспективасы пысықталады. Ұлттық теміржол компаниялары деңгейіндегі жұмыс тобына ынтымақтастық бойынша нақты ұсыныстар енгізу тапсырылды, – деді Мемлекет басшысы.
Ендігі міндеттердің бірі – көлік саласындағы цифрлық шешімдерді дамыту. Тараптар жүк тасымалын жеңілдету және логистикалық жобаларды бірлесіп пысықтау мәселелеріне назар аударды.
Ұлттық теміржол компаниялары деңгейіндегі жұмыс тобына нақты ұсыныстар әзірлеу тапсырылды. Бұл бағыттағы жобалардың мазмұны мен іске асыру мерзімдері кейін нақтыланбақ.
Су ресурстары мен энергетикадағы ынтымақтастық
Қазақстан мен Тәжікстан су-энергетика саласындағы өзара іс-қимылды жалғастыруға келісті.
Қасым-Жомарт Тоқаев трансшекаралық өзендер қорын пайдалану мәселесіндегі Тәжікстанның ұстанымы мен қолдауына алғыс білдірді.
– Қазақстан трансшекаралық өзендер қорын пайдалану мәселесіне қатысты бірізді саясаты мен қолдауы үшін тәжік тарапына алғыс айтады. Біз осы бағыттағы конструктивті ықпалдастықты жалғастыруға келістік. Су саласына цифрлық шешімдерді енгізу, су ресурстарын есепке алу және мониторинг жүйесін бірлесе дамыту – басым міндет, – деді Президент.
Келіссөздерде су ресурстарын есепке алу мен бақылау жүйелерін дамытуға ерекше мән берілді. Бұл бағытта цифрлық технологияларды қолдану және деректермен жұмыс істеу мүмкіндіктері қарастырылуда.
Сондай-ақ тараптар энергетика, мұнай-газ, тау-кен металлургиясы және өңдеу өнеркәсібіндегі өзара тиімді жобаларды дамыту перспективасын талқылады.
Қазақстанның цифрлық шешімдері Тәжікстанда қолданылып жатыр
Екі елдің IT-саласындағы байланыстары да кеңейіп келеді.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтуынша, бұған дейінгі уағдаластықтар аясында Қазақстан Тәжікстанға электрондық үкімет платформасының цифрлық шешімдерін берген.
Тәжікстандық мамандар Қазақстанның IT-мектептерінде тағылымдамадан өткен. Сонымен қатар М. Осими атындағы Тәжік техникалық университетінде Л. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің қатысуымен бірлескен ақпараттық технологиялар факультеті ашылған.
– Кейінгі жылдары еліміз мемлекеттік қызметтерді цифрландыру және жасанды интеллект технологиясын дамыту ісінде едәуір табысқа қол жеткізді. Бұған дейінгі уағдаластықтар аясында тәжік тарапына электрондық үкімет платформасының цифрлық шешімдері берілді. Тәжікстандық мамандар Қазақстанның үздік IT-мектептеріндегі тағылымдама курстарын ойдағыдай аяқтады. М. Осими атындағы Тәжік техникалық университеті жанынан Л. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің қатысуымен бірлескен ақпараттық технологиялар факультеті ашылды. Осы іспетті жобалар елдеріміздің технологиялық тұрғыдан өрлеуіне септігін тигізетініне сенімдімін. Барлық бағыттағы ауқымды жұмысты жүйелеу үшін Қазақстан мен Тәжікстан арасындағы ынтымақтастықтың 2030 жылға дейінгі кешенді жоспарын әзірлеп, қабылдауды ұсындық, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Президент екіжақты ынтымақтастықтың барлық бағытын жүйелеу үшін 2030 жылға дейінгі кешенді жоспар әзірлеп, қабылдауды ұсынды. Бұл құжат қабылданған сауда жол картасынан бөлек, кең ауқымды мемлекетаралық ықпалдастықты қамтуы тиіс.
Қазақстан тәжік студенттеріне жыл сайын 100 грант бөледі
Брифингте білім беру және мәдени-гуманитарлық ынтымақтастық мәселелері де қозғалды.
Қазақстан Тәжікстан студенттеріне жыл сайын 100 білім грантын бөледі. Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтуынша, бұл көрсеткіш бойынша Қазақстан өңір елдері арасында алдыңғы орында.
– Тұрақты түрде өткізіліп тұратын Мәдениет күндері, шығармашыл зиялы қауым өкілдері арасындағы белсенді диалог, көрнекті тұлғаларға ескерткіш ашу – мұның бәрі азаматтарымыздың қызығушылығын тудыратын дүниелер. Сондай-ақ біз білім саласындағы ынтымақтастықты тереңдетуге мүдделіміз. Қазақстан аймақ елдері ішінде Тәжікстан студенттеріне ең көп білім грантын береді. Жыл сайын 100 орын бөлінеді. Тәжік әскерилерін Қазақстанның оқу орындарында оқытуды жалғастыруға дайынбыз. Бұл жұмысты жүйелі әрі ұзақмерзімді негізде жүргізу үшін әскери кадрларды даярлау саласындағы үкіметаралық келісімге қол қойылды, – деді Мемлекет басшысы.
Сапар аясында әскери кадрларды даярлау саласындағы үкіметаралық келісімге қол қойылды. Құжат екі ел арасындағы әскери білім беру ынтымақтастығын ұзақмерзімді негізде дамытуға бағытталған.
Тоқаев Ясауи мұрасын кеңінен түсіндіруді тапсырды
Брифинг барысында Қасым-Жомарт Тоқаев Эмомали Рахмонға Qoja Ahmet Yasaui орденін табыстаудың мәніне де тоқталды.
Президент бұл марапаттың Қожа Ахмет Ясауидің рухани және философиялық мұрасымен тығыз байланысты екенін айтты. Ол ойшылдың ілімін ғылыми, әдеби және философиялық тұрғыдан терең зерделеу қажет деп санайды.
– Тәжікстан Президентінің білім, ғылым, мәдениет салаларына және халықаралық қоғамдастыққа сіңірген елеулі еңбегіне құрмет ретінде берілген бұл марапаттың мәні айрықша. Қожа Ахмет Ясауи – өңірімізге білімпаздық, гуманизм және өркендеу қағидаттарын ту еткен ілімді таратқан жаһандық ауқымдағы тұлға. Біздің қазіргі болмыс-бітіміміздің қалыптасуына Қожа Ахмет Ясауидің де үлесі бар. Оның ілімі қазақ халқының діліне, этникалық түп-тамырына және дүниетанымының дамуына ықпал етті. Сондықтан мен бүкіл ел көлемінде жоғары сыныптардан бастап университеттерде, әскер қатарында, құқық қорғау органдарында және басқа да мекемелерде Ясауи ұлағатының мән-мағынасын түсіндіру жұмыстарын ұйымдастыруды тапсырдым. Бұл уақытша науқан емес, ауқымды идеологиялық жұмыс. Әңгіме соқыр сенім, көзсіз пір тұту туралы емес, керісінше, ұлы ойшыл, ғұлама Қожа Ахмет Ясауидің ғылыми, әдеби, философиялық мұрасын терең түйсінуде болып отыр. Сондықтан аталған жоғары награданы тағайындадым. Дәл осы себепті оны бүгінгі құрметті қонағымыз Эмомали Шарипович Рахмонға табыстадым, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Мемлекет басшысы Ясауи мұрасын жоғары сынып оқушыларына, студенттерге, әскери қызметшілерге және құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне түсіндіру жұмыстарын ұйымдастыруды тапсырғанын жеткізді.
Қазақстан Тәжікстанның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне кандидатурасын қолдайды
Халықаралық күн тәртібіндегі маңызды мәлімдемелердің бірі Тәжікстанның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне кандидатурасына қатысты болды.
.jpg)
Қазақстан Тәжікстанның 2028–2029 жылдарға арналған тұрақты емес мүшелікке кандидатурасын қолдайтынын жариялады.
– Келіссөз барысында Орталық Азиядағы тұрақтылық пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселесіне ерекше ден қойдық. Өңірдің орнықты дамуы – бауырлас халықтардың түпкілікті мүддесіне сай келетін ортақ мақсат. Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 2028-2029 жылдардағы тұрақты емес мүшесіне үміткер ретінде Тәжікстанның ұсынылуын қуана қабыл алды. Біз Тәжікстанның кандидатурасын қолдаймыз, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Бұл мәлімдеме Қазақстан мен Тәжікстанның көпжақты дипломатиядағы өзара қолдауын көрсетеді. Дегенмен кандидатураны қолдау БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне сайлану нәтижесін алдын ала айқындамайды.
Эмомали Рахмон келіссөз нәтижесін қалай бағалады?
Тәжікстан Президенті Қазақстан тарапына көрсеткен қонақжайлығы және Qoja Ahmet Yasaui орденімен марапаттағаны үшін алғыс білдірді.
Ол Астанадағы келіссөздердің конструктивті саяси диалог пен өзара сенім жағдайында өткенін атап өтті.
– Тәжік-қазақ қарым-қатынасын өркендетуге қосқан аздаған үлесіме берілген осы жоғары баға менің ғана емес, халқымның еңбегіне көрсетілген сый-құрмет деп санаймын. Бауырлас Қазақстанға әр сапарым жарқын сәттерімен есте қалады. Достас қазақ елінің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы елеулі табыстары және халықаралық аренада абырой-беделінің асқақтауы қуантады. Біз өркендеу мен гүлдену жолындағы Қазақстанның үйлесімді дамуына негіз қалайтын кейінгі жылдардағы реформаларды жоғары бағалаймыз. Бүгінгі келіссөз конструктивті саяси диалог, өзара сенім мен түсіністік сипатында өрбіді. Екіжақты күн тәртібіндегі көптеген мәселені егжей-тегжейлі талқыладық. Келіссөз қорытындысы бойынша қабылданған бірлескен мәлімдеме ынтымақтастығымызды одан әрі дамытудың басты бағыттарын айқындады, – деді Эмомали Рахмон.
Тәжікстан басшысының айтуынша, келіссөз қорытындысында қабылданған бірлескен мәлімдеме екіжақты ынтымақтастықты дамытудың негізгі бағыттарын белгілейді.
2030 жылға дейін қандай міндеттер қойылды?
Астанадағы келіссөздердің басты экономикалық нәтижесі – тауар айналымын 2 миллиард долларға жеткізуге бағытталған жол картасының қабылдануы.
Сонымен қатар президенттер аграрлық өнім жеткізілімін ұлғайту, көлік инфрақұрылымын цифрландыру, су ресурстарын бірлесіп бақылау және IT-саладағы жобаларды дамыту мәселелерін талқылады.
Екі елдің үкіметтері қабылданған уағдаластықтарды жүзеге асырумен айналысады. Ал 2030 жылға дейінгі кешенді ынтымақтастық жоспарын әзірлеу әзірге ұсыныс ретінде айтылды.
Бұған дейін біз Қасым-Жомарт Тоқаев пен Эмомали Рахмонның Ақордадағы келіссөздері және екі ел арасындағы сауданың 1 миллиард доллардан асқаны туралы жазған едік. Сол кездесуде стратегиялық серіктестікті тереңдету, инвестиция, көлік, энергетика және су ресурстары салаларындағы ықпалдастықты кеңейту мәселелері қарастырылған болатын.
