Қазақстан Орталық Азияға екі бастама ұсынды. Олар өнеркәсіптің экологиялық жаңғыруын жеделдетуге және жасыл технологиялармен айналысатын стартаптарды қолдауға бағытталған. Енді Қазақстан бұл жобаларға Тәжікстанды да тартуға мүдделі, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл мәселе Түркияның Анталья қаласында өтіп жатқан БҰҰ-ның климат жөніндегі COP31 конференциясында талқыланды. Қазақстанның Ұлттық павильонында Экология және табиғи ресурстар министрі Әлібек Қуантыров Тәжікстан Үкіметі жанындағы Қоршаған ортаны қорғау комитетінің төрағасы Баходур Шерализодамен кездесті.
Келіссөздерде тараптар өнеркәсіптік экология, жаңартылатын энергия көздері, мұздықтарды сақтау және климаттық технологияларға инвестиция тарту мәселелерін көтерді.
Қазақстан 24 экологиялық стандартты өңірлік деңгейге шығармақ
Кездесудегі басты тақырыптардың бірі Орталық Азияның ең озық қолжетімді техникалар (ЕОҚТ) бюросын құру болды.
Қазақстан бұл бастама арқылы өңір елдерінің өнеркәсіп кәсіпорындарына экологиялық технологияларды енгізу тәжірибесін ортақ пайдалануды ұсынады.
Жоба екі негізгі құралға сүйенеді: өңірлік ЕОҚТ бюросы және арнайы цифрлық платформа.
Бюро сарапшылар мен кәсіпорындар арасындағы ынтымақтастықты үйлестіруге, ал цифрлық платформа технологиялық шешімдер мен тәжірибе алмасуға бағытталмақ.
Қазақстанда мұндай жүйенің негізі қалыптасқан. Елде ең озық қолжетімді техникалар бойынша 24 анықтамалық бекітілген.
Бұған дейін біз Қазақстан өнеркәсібіне арналған 24 экологиялық анықтамалықтың қандай міндет атқаратынын жазған едік. Олар кәсіпорындардың экологиялық жаңғыруына және өндірістік технологияларды жетілдіруге арналған.
Өңірлік бастаманың практикалық мәні де осында. Егер жоба іске асса, Орталық Азия кәсіпорындары экологиялық жаңғыртуға қажетті техникалық ақпарат пен сараптамалық тәжірибені ортақ алаң арқылы пайдалана алады.
Дегенмен өңірлік бюроның нақты іске қосылатын мерзімі мен қаржыландыру көлемі әзірге жарияланған жоқ.
100-ге жуық стартап тәжірибесі Орталық Азияға ұсынылды
Қазақстанның екінші ұсынысы жасыл технологиялар нарығына қатысты.
Астана Орталық Азияда Жасыл акселерацияның өңірлік хабын құруды көздеп отыр. Оның негізгі міндеті экологиялық стартаптарды қолдау, таза технологияларды дамыту және өңірдегі инновациялық компанияларды байланыстыру болмақ.
Қазақстан бұл бағыттағы алғашқы тәжірибесін жинақтап үлгерді.
2023 жылдан бері елімізде БҰҰ-ның Өнеркәсіптік даму ұйымымен (ЮНИДО) бірлесіп, Жаһандық экологиялық қордың қолдауымен Global Cleantech Innovation Programme (GCIP) жүзеге асырылып келеді.
Бағдарлама аясында шамамен 100 стартап акселерациядан өткен.
Бұл тәжірибе өңірлік хаб құру ұсынысының негізіне айналып отыр. Қазақстан өзінде қалыптасқан қолдау тетіктерін көрші елдердің инновациялық компанияларымен байланыстыруға ниетті.
Жасыл технология әзірлейтін кәсіпкерлер үшін мұндай алаң әріптестер табуға, тәжірибе алмасуға және жобаларын өңірлік деңгейде таныстыруға мүмкіндік беруі мүмкін.
Бұған дейін GCIP-Kazakhstan бағдарламасы аясында үздік экологиялық стартаптар анықталғаны туралы да хабарлағанбыз. Жеңімпаздар қатарында спутниктік ескерту жүйесін, орман секторына арналған цифрлық платформаны және ауадан су алатын технологияны әзірлеген командалар болды.
Мұздықтар мен табиғи апаттар да келіссөз күн тәртібіне енді
Қазақстан мен Тәжікстанның талқылауы өнеркәсіп пен стартаптармен шектелмеді.
Тараптар мұздықтарды сақтау, гидрометеорологиялық бақылауды дамыту және қауіпті табиғи құбылыстар туралы ерте ескерту жүйелерін жетілдіру мәселелерін жеке қарастырды.
Бұл бағыттағы ынтымақтастық екі ел үшін де өзекті. Мұздықтарға қатысты деректерді бақылау мен табиғи қауіптерді алдын ала анықтау су ресурстарын басқару және төтенше жағдайларға дайындық үшін қажет.
Қазақстан осы бағыттағы ғылыми инфрақұрылымды да дамытып келеді. Бұған дейін ЮНЕСКО аясындағы Орталық Азия өңірлік гляциология орталығының қызметін қайта жаңарту туралы шешім қабылданған еді.
COP31-дегі кездесуде тараптар гидроэнергетика, энергия тиімділігі және төмен көміртекті технологияларға инвестиция тарту мүмкіндіктерін де талқылады.
Алайда аталған бағыттар бойынша нақты инвестициялық келісімдер немесе бірлескен жобалардың қаржыландыру көлемі жарияланған жоқ.
2023 жылғы меморандум нақты жобаларға ұласуы тиіс
Қазақстан мен Тәжікстанның экологиялық ынтымақтастығы жаңа басталып жатқан жоқ.
2023 жылғы 3 мамырда екі елдің бейінді ведомстволары Өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойған.
Ал 2026 жылғы 27 қазанда Душанбеде өткен Экономикалық ынтымақтастық жөніндегі үкіметаралық комиссияның 20-отырысында әріптестіктің қосымша бағыттары айқындалған.
COP31-де Әлібек Қуантыров ендігі назарды келіссөздердің практикалық нәтижесіне аудару қажет екенін жеткізді.
«Қол жеткізілген уағдаластықтардың іс жүзінде орындалуын қамтамасыз етіп, нақты нәтижелерге бағытталған бірлескен жобаларды іске асыруға көшуді маңызды деп санаймыз», – деді министр.
Қазақстан тарапы Тәжікстанның екі өңірлік бастамаға белсенді қатысуына мүдделі екенін білдірді.
Бұл ұсыныстар бұған дейін Астанада өткен Өңірлік экологиялық саммитте таныстырылған болатын. Енді олар халықаралық климат конференциясында екіжақты келіссөздердің тақырыбына айналды.
Қазақстан мен Тәжікстан үшін келесі қадам қандай?
Кездесу нәтижесінде тараптар экологиялық ынтымақтастықты кеңейтуге қызығушылық танытты. Бірақ өңірлік бюро мен жасыл акселерация хабының іске қосылу мерзімдері, бюджеті және қатысу шарттары әзірге нақтыланбаған.
Қазақстан үшін бұл бастамалар екі бағытта мәнге ие: біріншісі өнеркәсіп кәсіпорындарының экологиялық жаңғыруына қажетті технологиялық тәжірибені таратуға, екіншісі отандық жасыл стартаптарды өңірлік ынтымақтастыққа тартуға арналған.
Кездесу соңында Әлібек Қуантыров Баходур Шерализодамен бірге Тәжікстанның ұлттық павильонына барып, оның тұжырымдамасымен танысты.
COP31 9–20 қараша аралығында Антальяда өтеді. Қазақстан конференцияға ауқымды бағдарламамен қатысып отыр. Бұған дейін Қазақстанның COP31 аясында 35-тен астам іс-шара өткізу жоспары туралы жазған едік.
Ал екі ел арасындағы келіссөздердің нақты нәтижесі ұсынылған бастамаларға Тәжікстанның қандай форматта қосылатыны және бірлескен жобалардың қашан басталатыны белгілі болғанда айқындалады.
