Қазақстанда зейнетақы жүйесіне қатысты қаржылық сауаттылық біртіндеп өсіп келеді. Азаматтар зейнетақы қалай жиналатынын, қандай төлемдер барын, БЖЗҚ немен айналысатынын бұрынғыдан жақсырақ түсіне бастаған, деп хабарлайды DKNews.kz.
Алайда 2025 жылы жүргізілген әлеуметтік зерттеу зейнетақы жүйесіне деген сенімнің әлі де толық қалыптаспай отырғанын көрсетті. Көп адам жүйені түсінгенімен, болашақ зейнетіне қатысты айқын сенімді сезінбейді.
3 мың адам қамтылған ұлттық сауалнама
Зерттеуге еліміздің барлық өңірінен 3 000 респондент қатысқан.
Қатысушылардың құрамына қарасақ:
- жалдамалы қызметкерлер – 67,7%
- өзін-өзі жұмыспен қамтығандар – 27,7%
- жұмыссыздар – 4,6%
Сауалнама 26 сұрақтан тұрды. Негізгі мақсат:
- зейнетақы жүйесін қаншалықты түсінетінін анықтау
- БЖЗҚ-ға деген сенім деңгейін өлшеу
- ақпараттың қаншалықты қолжетімді екенін бағалау
Базалық білім артты: қазақстандықтар жүйені жақсырақ түсінуде
Базалық қаржылық сауаттылық деңгейі 74,2% болды (былтыр – 73,8%).
Азаматтар:
- қандай зейнетақы төлемдері барын
- зейнетақы жасы қандай екенін
- БЖЗҚ-ның негізгі қызметтерін
- зейнетақы жарналарының түрлерін
дөп басып айта бастады.
Мысалы:
- 58,3% елде екі көзден төлем болатынын біледі (бюджет + БЖЗҚ жинақтары)
- 90,1% міндетті зейнетақы жарнасын біледі
- 80,4% оның табыстың 10% екенін дұрыс айтты
- 84,1% зейнеткерлік жасты нақты атады
Дегенмен, білім деңгейі жұмыспен қамтылуға тікелей байланысты. Жалдамалы қызметкерлер көбірек біледі, ал жұмыссыздар арасында қате жауап көп.
Ал күрделі сұрақтарда қиындық бар
«Озық» деңгейде жағдай айтарлықтай басқаша.
Көрсеткіш бар болғаны 45,3% деңгейінде қалып отыр – дерлік өсім жоқ.
Ең үлкен мәселе:
- кім зейнетақы активтерін басқарады
- инвестициялық кіріс қалай қалыптасады
деген сұрақтарда байқалды.
Көптеген азаматтар әлі күнге дейін:
«зейнетақы ақшасын БЖЗҚ-ның өзі басқарады»
деп ойлайды.
Тіпті жоғары білімді азаматтардың өзінде бұл қате түсінік кең таралған.
Аннуитет, салық, кепілдік – түсінбеушілік көп
Респонденттердің тек:
- 29% зейнетақы аннуитетін кім ала алатынын біледі
- 38% БЖЗҚ төлемдеріне қатысты салық ережелерін дұрыс айтты
- 49,5% мемлекеттік кепілдік тек міндетті жарналарға ғана қатысты екенін түсінеді
Бұл – ең маңызды тұстардың өзінде ақпарат әлі де жеткіліксіз таралып жатқанын көрсетеді.
Сенім бар, бірақ әлсіз
Зерттеу нәтижесі:
- зейнетақы жүйесіне сенім – 5,92 балл
- БЖЗҚ-ға сенім – 6,04 балл
Яғни халқымыз толық сенбейді, бірақ ашық сенімсіздік те жоқ.
Айта кетерлігі, халықтың қатысуы артып келеді: БЖЗҚ-ға кемі бір рет жарна аударған азаматтар үлесі 2021 жылғы 42,7%-дан 2025 жылы 78,7%-ға дейін өскен.
Дегенмен, жүйеге қатысу сенімнің өздігінен артуына кепіл болмай тұр.
Ақпарат қайдан келеді: телевизия артта қалып барады
Қазір қазақстандықтардың жартысына жуығы зейнетақы туралы ақпаратты әлеуметтік желілерден алады.
Көшбасшылар:
- Instagram – 32,3%
- Facebook – 13,6%
- WhatsApp – 11,9%
- Telegram – 10,9%
Теледидар әлі де маңызды, бірақ бұрынғыдай басты арна емес.
Бұл жерде маңызды сұрақ туады:
егер негізгі ақпарат TikTok, Instagram мен мессенджерлерде берілсе, ол әрқашан дұрыс және түсінікті бола ма?
Жауабы – әрқашан емес.
Қорытынды: білім өсуде, сенім баяу
Зерттеу екі түрлі картинаны көрсетті:
- зейнетақы жүйесі туралы білім артып келеді
- цифрлық сервистер қолжетімді бола түсуде
бірақ…
✖ күрделі тақырыптар түсінілмей жатыр
✖ мифтер көп
✖ сенім әлі де әлсіз
БЖЗҚ ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жалғастыратынын айтады. Толық есеп Қордың ресми сайтында жарияланған.
Алайда қазақстандықтар әлі де көбірек айқын, қарапайым және ашық түсіндіруді күтеді. Өйткені бұл жай статистика емес – әр адамның болашақ табысы.
