2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан (БЖЗҚ) төленетін зейнетақы төлемдері бұрыннан зейнетақы алып жүрген азаматтар үшін 5 пайызға ұлғаяды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қағаз жүзінде бұл жақсы жаңалық сияқты. Бірақ баға, азық-түлік, дәрі-дәрмек, коммуналдық төлемдер жыл сайын қаншаға өсіп жатқанын ойласақ, бұл өсімнің нақты әсері қандай болатыны – үлкен сұрақ.
Төлемдер қалай есептеледі?
Зейнетақы төлемдерінің мөлшері Үкіметтің 2023 жылғы 30 маусымда бекіткен әдістемесіне сәйкес есептеледі.
Ережесі мынадай:
- алғаш рет зейнетақы ала бастаған адам үшін зейнетақы жинақтары 6,5% мөлшерлемеге көбейтіледі
- содан кейін сол сома 12 айға бөлінеді
- ал келесі жылдары төлемдер жыл сайын 5% индексацияланады
Яғни, нақты инфляция, нарықтағы бағаның өсуі емес, тек бекітілген пайыз ескеріледі. Ал инфляция кейде 5 пайыздан әлдеқайда жоғары болып кететіні жасырын емес.
Минимум бар, бірақ өмір сүруге жете ме?
БЖЗҚ-дан төленетін ай сайынғы зейнетақы ең төменгі күнкөріс деңгейінің (ЕТК) кемінде 70 пайызы болуы тиіс.
2026 жылға ЕТК - 50 851 теңге.
Демек, ең төменгі төлем шамамен 35 мың теңгенің айналасында болады.
Бұл ақшаға:
- коммуналдық төлем
- дәрі-дәрмек
- азық-түлік
барлығын бірге жабу – өте қиын.
Ал ең жоғары төлем шектелмейді және тек жинаған қаражатқа байланысты. Кім аз жинады – соған аз төленеді.
Кімдерге қосымша коэффициент қарастырылған?
Әдістеме бойынша келесі санаттағы азаматтарға көтерме коэффициент қолданылады:
- мерзімсіз I немесе II топтағы мүгедектігі бар адамдар
- кемінде 60 ай міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары төленген және зейнеткерлік жасқа жеткен азаматтар
Егер адам екі талапқа да сай келсе, ең жоғары коэффициент пайдаланылады.
Әрине, бұл – қолдау. Бірақ негізгі мәселе өзгермейді: жинағы аз адамның зейнетақысы да аз болып қала береді.
БЖЗҚ жүйесінің басты шындығы
Зейнетақы:
- қанша уақыт және қанша аудардыңыз
- инвестициялық кіріс қандай болды
соған тікелей байланысты.
Төлемдер шоттағы ақша толық біткенге дейін ғана жүргізіледі. Иә, жинақ мұраға қалады, бірақ көпшілік үшін «жинақты мұраға қалдыру» емес, зейнетте қалай күн көремін деген сұрақ маңыздырақ.
Бұл өсім шын мәнінде көмектесе ме?
Иә, БЖЗҚ төлемдері өседі. Иә, бәрі заңмен бекітілген.
Бірақ:
- баға одан да жылдам өсіп жатыр
- ең төменгі күнкөріс деңгейі шын өмірге сәйкес келмейді
- минималды төлемдер көбіне символикалық қана
Сондықтан зейнеткерлердің жағдайы жеңілдеп кетті деп айту қиын.
5 пайыздық өсім статистикада жақсы көрінуі мүмкін, бірақ күнделікті өмірде ол көбіне байқалмай қалады.
