2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстанда тағы бір міндетті төлем ұлғайды. Енді жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарнасы қызметкер табысынан 3,5% болады. Бірақ бұл соңғы шек емес: 2028 жылға қарай мөлшерлеме 5%-ға дейін көтерілмек, деп хабарлайды DKNews.kz.
Ресми түсіндірме біреу: жүйе «халықаралық тәжірибеге» жақындап келеді. Ал шын мәнінде, бұл шешім жұмыс берушілерге қосымша жүк артады. Бірақ ең басты сұрақ басқадай: мұның пайдасын қарапайым жұмысшылар сезіне ме?
Жарналар қалай өседі?
Кесте мынадай:
- 2024 жылы - 1,5%
- 2025 жылы - 2,5%
- 2026 жылы - 3,5%
- 2027 жылы - 4,5%
- 2028 жылы - 5%
2024 жылдан бері барлық жұмыс берушілер БЖЗҚ-ға өз қызметкерлерінің пайдасына жарна аударуға міндеттелді.
Ресми мақсат - 1975 жылдан кейін туғандар үшін болашақ зейнетақыны күшейту. Себебі олардың көпшілігінде 1998 жылға дейінгі еңбек өтілі жеткіліксіз.
Қағаз жүзінде бәрі әдемі көрінеді: базалық, жинақтаушы және шартты-жинақтаушы зейнетақы. Бірақ маңызды детальдар көбіне ескерілмей қалады.
Бұл ақша сіздікі емес
ЖМЗЖ-ның ең даулы тұсы - «шартты-жинақтаушы» мәртебесі.
Бұл қаражат:
- қызметкердің жеке меншігі емес
- жеке шотта толық көлемде тұрмайды
- мұраға қалдырылмайды
- қажет жағдайда жай ғана қайта бөлінеді
Егер адам шетелге тұрақты тұруға кетсе немесе азаматтығын өзгертсе, ол тек өзінің жеке жинағындағы ақшаны ғана ала алады. Ал жұмыс беруші жылдар бойы аударған жарналар Қорда қалып, басқа қатысушыларға бағытталады.
Яғни бұл нақты жинақтау жүйесі емес, сол баяғы қайта бөлу қағидаты.
Жұмыс берушілер үшін ауыр, қызметкерлер үшін белгісіз
Жаңа жарна бизнес үшін қосымша шығын.
Нәтижесінде не болуы мүмкін:
- «ақ» жалақылар қысқаруы
- көлеңкелі төлемдер көбеюі
- тауар мен қызмет бағасының қымбаттауы
- шығынның бәрі бәрібір халықтың мойнына түсуі
Ал осының бәріне қарамастан, болашақта адам қанша зейнетақы алатынына нақты кепіл жоқ.
Өмір бойы төленеді дейді. Бірақ…
Ресми түрде ЖМЗЖ есебінен төлемдер өмір бойына беріледі.
Бірақ:
- ПМЖ-ға кетсеңіз - тоқтайды
- азаматтықты өзгертсеңіз - тоқтайды
- қайтыс болсаңыз - жинақ қайта бөлінеді
Жүйенің ашық мойындауы: бұл ақша салымшыға тиесілі емес.
Сарапшылар да күмәнданады, бірақ шешім жоқ
Сарапшылар бірнеше рет:
- ЖМЗЖ-ны жеке шоттарға толық аударуды
- барлық қызметкерлерді жасына қарамай қамтуды
ұсынған еді. Алайда бұл ұсыныстар тек талқылау деңгейінде қалып отыр.
Халықтың көңіл-күйі: көп төлейміз, бірақ сенім аз
Қазір тенденция анық:
- жарналар көбейіп жатыр
- міндеттер артып жатыр
- ережелер жиі өзгереді
- жүйеге сенім төмендеуде
Ал инфляция, қымбатшылық, кредиттік жүктеме жағдайында адамдардың ойына еріксіз бір сұрақ келеді: бүгін жұмыс беруші төлеп жатқан зейнетақы жарналары ертең шынымен өзімізге қайта орала ма?
