Қазақстанда Ұлттық тауарлар каталогын (ҰТК) енгізу бірден қатаң талаптармен емес, кезең-кезеңімен және айыппұлсыз жүзеге асатын болды. Осыған байланысты «Атамекен» ҰКП, Қаржы министрлігі және Сауда және интеграция министрлігі арнайы меморандумға қол қойып, тәжірибелік пайдалану кезеңінде бизнеске түсетін жүктемені жеңілдететін кестені бекітті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа талаптар 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап ресми түрде күшіне енгенімен, бұл жолы мемлекет әкімшілік қысымнан гөрі, бизнеске бейімделуге мүмкіндік беруді таңдады.
ҰТК не үшін қажет
Ұлттық тауарлар каталогы — елдегі тауар айналымын толық цифрландыруға бағытталған жоба. Әр өнімге бірегей NTIN коды беріліп, тауардың «паспорты» қалыптасады. Бұл жүйе өнімнің зауыттан бастап дүкен сөресіне дейінгі жолын ашық көрсетуді көздейді.
Алайда реформаның ауқымы өте үлкен болып шықты. 2026 жылдың басына қарай ірі импорттаушылар мен өндірушілер ғана емес, шағын ауыл дүкендерінің иелеріне дейін өз есеп жүйелерін бір сәтте қайта құруға дайын болмады.
Бизнес нені уайымдады
Кәсіпкерлердің басты алаңдаушылығы — электронды шот-фактуралар (ЭШФ) мәселесі болды. ҰТК-дағы деректер дұрыс толтырылмаса, ЭШФ «өтпей», соның салдарынан ҚҚС-ты есепке алу мүмкін болмай қалады.
Мұндай жағдай жеткізілімдердің тоқтауына, кассалық алшақтыққа және жаппай айыппұлдарға әкелуі мүмкін еді. Осы тәуекелдер меморандумға қол қоюға түрткі болды.
Кезең-кезеңімен енгізу қалай жүреді
Қол қойылған меморандумға сәйкес, ҰТК-ны енгізу бизнес санаттары бойынша бөлінді:
- 2026 жылғы 1 наурызға дейін — импорттаушылар мен отандық өндірушілер өз тауарларын цифрландыруы тиіс
- 2026 жылғы 1 сәуірге дейін — ондаған мың атауы бар ірі сауда желілері жүйеге толық қосылады
- 2026 жылғы 1 шілдеге дейін — шағын және микробизнеске ең ұзақ мерзім берілді
Осылайша, үй жанындағы дүкендер жаңа талаптарға бейімделу үшін алты ай уақыт алды.
Айыппұлдар болмайды
Меморандумның бизнеске берген басты сигналы — жазалау шаралары қолданылмайды. Қазіргі таңда Қазақстан заңнамасында ҰТК-да карточканың болмауы үшін әкімшілік жауапкершілік қарастырылмаған.
Сонымен қатар жүйеде бірқатар сақтандыру тетіктері енгізілген:
- уақытша код XTIN мерзімі аяқталса, тауар «қатып қалмауы» үшін ол тағы бір айға ұзартылатын болады
- 2026 жылдың шілдесіне дейін, яғни тәжірибелік пайдалану кезеңінде, ҰТК деректеріндегі қателер ЭШФ-ны қабылдамауға негіз болмайды
Бұл бизнеске ҚҚС-ты кедергісіз есепке алуға мүмкіндік береді.
Күрделі тауарларға — жеке тәсіл
Дегенмен, барлық өнімді стандартты карточкаға енгізу оңай емес. Мәселен:
- құрамы күн сайын өзгеретін мейрамхана тағамдары
- қайталанатын карточкалар
- ұсақ бөлшектер
- ерекше өнімдер, соның ішінде қару-жарақ
Осы мәселелерді шешу үшін арнайы жұмыс тобы құрылды. Сарапшылар күрделі салалардың ерекшелігін ескеретін әдістемелер әзірлейді. Қабылданған шешімдер ресми түсіндірме мәртебесіне ие хаттамалармен рәсімделеді.
Нақты іске қосу — шілдеде
Ұлттық палата атап өткендей, ҰТК-ның өндірістік пайдалануы тек 2026 жылдың шілдесінде басталады. Оған дейінгі кезең — мемлекеттік органдар мен бизнестің жүйені бірге «ретке келтіру» уақыты.
«Цифрландыру қысым құралына айналмауға тиіс. Өтпелі кезең — мемлекеттік сервистер мен бизнес есеп жүйелерін үйлестіру уақыты. Шілдеде жүйе ақаусыз іске қосылуы керек», — деді «Атамекен» ҰКП Басқарма төрағасының орынбасары Нұрсұлтан Шоқанов.
Мемлекет пен бизнестің диалогы
Сарапшылардың пікірінше, бұл меморандум — мемлекеттің бизнесті алдын ала естіп, мәселе ушығып кетпей тұрып шешкен сирек мысалдарының бірі. Енді басты міндет — берілген уақытты тиімді пайдаланып, ҰТК-ны нарық үшін ауыртпалықсыз енгізу.
