Қазақстанның зейнетақы жүйесінде маңызды, бірақ көпшілік үшін бастапқыда түсініксіз болып көрінген сигнал пайда болды. Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры (БЖЗҚ) инвестициялық портфельді басқарушы - Halyk Global Markets тарапынан зейнетақы активтерін сенімгерлік басқару туралы шартты бұзу жоспарланып отырғаны жөнінде ресми хабарлама алғанын мәлімдеді.
Бұл ақпарат салымшылар арасында бірден сұрақ туғызды: ақша не болады, тәуекел бар ма, тағы бір «зейнетақы дауы» басталып жатқан жоқ па?
Алайда ресми хабарлама мен қолданыстағы заңнаманы мұқият талдау бұл жерде әңгіме дағдарыс туралы емес, қатаң түрде реттелген, заңмен қорғалған рәсім туралы екенін көрсетеді.
Шарт неге бұзылады және бұл қашан мүмкін?
Шарттың бұзылуы инвестициялық портфельді басқарушының бастамасымен жүзеге асырылады және ол Қазақстан заңнамасына толық сәйкес келеді. Мұндағы ең маңызды жайт —
хабарлама берілгенімен, зейнетақы активтерін басқару 2026 жыл бойы жалғаса береді.
Бұл жағдайда «толық күнтізбелік жыл» деп 2026 жылғы 1 қаңтардан 31 желтоқсанға дейінгі кезең түсініледі. Демек, шарттың нақты тоқтатылуы 2027 жылғы 1 қаңтардан ерте емес. Осы уақытқа дейін шарттың барлық талаптары өзгеріссіз сақталады.
Қазіргі кезде зейнетақы ақшасы қайда?
Halyk Global Markets басқаруына берілген барлық зейнетақы жинақтары қазіргі режимде жұмысын жалғастыруда. Басқарушы компания:
- бекітілген инвестициялық стратегияны қатаң сақтауға;
- активтердің сақталуын қамтамасыз етуге;
- БЖЗҚ мен реттеуші органдар алдында тұрақты түрде есеп беруге міндетті.
Яғни, ақшаны “тоқтату”, шұғыл шығару немесе салымшылар үшін шарттарды өзгерту қарастырылмаған.
Шарт бұзылғаннан кейін не болады?
Процедураның негізгі өзегі — зейнетақы активтерін мемлекет басқаруына қайтару. Белгіленген мерзім аяқталған соң:
- барлық зейнетақы активтері толық көлемде қайтарылады;
- қайтару ақшалай түрде жүзеге асырылады;
- басқару Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіне өтеді.
Сонымен қатар заңнамада қосымша қорғаныс тетігі бар: егер басқару нәтижесінде номиналдық табыстылық пен ең төменгі рұқсат етілген деңгей арасында теріс айырма пайда болса, оны басқарушы компания өз қаражаты есебінен өтеуге міндетті. Бұл салымшылар үшін нақты қаржылық кепілдік деген сөз.
Салымшылар үшін тәуекел бар ма?
Ресми түрде - жоқ. Қолданыстағы тәртіп белгілі бір басқарушы компанияның шығуына байланысты зейнетақы жинақтарының жоғалуына немесе құнсыздануына жол бермейді. Барлық тәуекелдер УИП тарапына жүктелген, ал жүйенің соңғы тұрақтандырушысы — Ұлттық банк.
Іс жүзінде бұл — жеке басқарушы жобадан шыға алатын, бірақ зейнетақы қаражаты мемлекеттік бақылау аясында қалатын модель.
Салымшылардың өздері не істей алады?
БЖЗҚ салымшылардың таңдау құқығы сақталатынын еске салады.
Зейнетақы жинақтары УИП басқаруына берілген күннен бастап бір жылдан кейін салымшылар:
- жинақтарын Ұлттық банк басқаруына қайтара алады;
- немесе жасы мен тәуекел профиліне сәйкес келетін басқа инвестициялық портфельді басқарушыға ауыстыра алады.
Осылайша, азаматтар жүйеден шықпай-ақ, зейнетақы жинақтарын басқаруда белгілі бір икемділікке ие.
Қорытынды: дүрбелең емес, жүйенің жұмысы
БЖЗҚ хабарламасы - бұл алаңдататын белгі емес, реттеуші механизмнің қалай жұмыс істейтінінің көрінісі. Жүйе нарықты алдын ала хабардар етеді, ұзақ өтпелі кезеңді қарастырады және қаражаттың қайтарылуына заңды кепілдік береді.
Салымшылар үшін негізгі түйін біреу:
зейнетақы ақшасы жүйе ішінде қалады, заңмен қорғалған және қосымша тәуекелге ұшырамайды.
