ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты Марат Башимов жеке деректерді қорғауға арналған бапты Конституцияда бекіту бастамасын қолдады. Оның айтуынша, бұл норма адамның негізгі құқықтары мен бостандықтарын қорғаудың маңызды тетігіне айналуы тиіс, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жеке деректер – жеке бостандықтың бір бөлігі
Депутаттың сөзінше, жеке деректерді қорғау мәселесі тікелей адамның өмірі, жеке қауіпсіздігі, ар-намысы мен қадір-қасиетіне қатысты.
«Бұл жеке құқықтар мен бостандықтар, олар ҚР Конституциясында бекітіліп, мемлекет тарапынан кепілдендірілуі тиіс, себебі бұл – адамның ең құнды жеке бостандықтарын пайдалануға мүмкіндік беретін құндылықтар», – деді Марат Башимов.
Ол жеке және отбасы өмірінің қорғалуы, моральдық және рухани қол сұғылмаушылық та осы құқықтар қатарына кіретінін атап өтті.
Конституциялық қағидаттың мәні
Марат Башимов жеке құқықтар мен бостандықтардың мәні Конституцияда бекітілген басты қағидаттан туындайтынын айтты.
«Адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары – мемлекеттің ең жоғары құндылықтары», – деген норма барлық ұсыныстың негізі болып отыр.
Жеке өмір деген не
Депутаттың түсіндіруінше, адамның жеке өмірі – оның қоғамға немесе мемлекетке жариялағысы келмейтін өмір қырлары.
«Бұл – жеке тұлғаның ерекше тәуелсіздігі, қоғам мен мемлекет бақылауына жатпайды», – деді ол.
Осы тұрғыда жеке деректерді заңсыз жинау, өңдеу, сақтау және пайдалану жеке өмірге қол сұғу ретінде қарастырылады.
Цифрлық дәуірдегі қауіптер
Мұнда сөз тек қағаздағы мәліметтер туралы емес. Әңгіме цифрлық технологиялар арқылы өңделетін деректерді де қамтиды.
Марат Башимов жеке бостандыққа конституциялық құқықтың құрамында әр адамның жеке деректерді заңсыз жинау, өңдеу, сақтау және пайдалануынан бостандыққа құқығы нақты көрсетілуі тиіс екенін айтты.
Бұл, оның пікірінше, жеке және отбасы өмірінің құпиясын қорғауға берілетін нақты кепіл болмақ.
Қолданыстағы заңдар не дейді
Депутат Қазақстан заңнамасында жеке деректерді қорғауға арналған нормалар қазірдің өзінде бар екенін еске салды. Мәселен, «Жеке деректер және оларды қорғау туралы» заңның 11-бабында деректердің құпиялылығын қамтамасыз ету міндеті нақты бекітілген.
Сонымен қатар, биометриялық деректердің құпиялылығы да бөлек қорғалады.
Ал Қылмыстық кодекстің 148-бабы жеке өмір құпиясын заңсыз бұзғаны үшін екі жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасын қарастырады.
Кәсіби құпиялар да назарда
Марат Башимов кәсіби құпияларға да ерекше тоқталды. Оның айтуынша, белгілі бір мамандық иелеріне сеніп тапсырылған мәліметтер де қатаң қорғалуы тиіс.
Оларға дәрігерлік және адвокаттық құпия, діни мойындау құпиясы, алдын ала тергеу және нотариалдық әрекеттер құпиясы жатады.
Неліктен бұл маңызды
Сарапшылардың айтуынша, цифрландыру мен деректерді өңдеу көлемі артқан заманда жеке ақпаратты қорғау мәселесі бұрынғыдан да өзекті. Жеке деректерді қорғауды Конституция деңгейінде бекіту азаматтардың құқықтық қауіпсіздігін күшейтіп, мемлекет пен жеке секторға жауапкершілікті арттыруы мүмкін.
