Қазақстанда жүріп жатқан конституциялық реформа аясында неке мен отбасы институтына ерекше мән берілуі мүмкін. Сонымен қатар адамның жеке басына қол сұқпаушылық, негізгі құқықтарды қорғау және сот билігінің тәуелсіздігіне қатысты нормалар айтарлықтай күшейтіледі. Бұл мәселелер Конституциялық комиссияның төртінші отырысында қаралған Ата Заңға енгізілетін өзгерістердің жиынтық жобасында көрініс тапты, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жобаны таныстырған Конституциялық сот төрағасының орынбасары Бақыт Нұрмұханов ұсынылып отырған түзетулер Конституцияның адамға бағытталған сипатын күшейтуге бағытталғанын атап өтті.
Адам - мемлекеттің ең жоғары құндылығы
Жиынтық жоба аясында «Негізгі құқықтар, бостандықтар мен міндеттер» бөліміне жаңа мазмұн беріліп отыр. Бақыт Нұрмұхановтың айтуынша, бөлімнің атауының өзі оның ішкі мәнін толық ашып көрсетеді.
Ұсынылған новеллалар адамның ең жоғары құндылық екені туралы қағидатқа сүйенеді және құқықтар мен бостандықтарды іске асыру мен қорғау кепілдіктерін жаңа деңгейге көтереді.
Атап айтқанда, Конституцияда:
- өмір сүру құқығы абсолюттік құндылық ретінде бекітіледі,
- мемлекет саясатының адамға бағдарланған сипаты күшейтіледі,
- адамның жеке басына қол сұғылмаушылық нақты айқындалады,
- «Миранда ережесінің» конституциялық кепілдіктері енгізіледі,
- цифрлық дәуірде жеке мәліметтерді қорғау нормалары күшейтіледі,
- ар-намыс пен қадір-қасиетті қорғау тетіктері нақтыланады,
- әлеуметтік құқықтар мен құқықтық анықтық қағидаты бекітіледі.
Құқықтарды қорғау логикасы өзгереді
Бақыт Нұрмұхановтың айтуынша, қазіргі таңда Конституцияның 7-бөлімінде сот әділдігінің қағидаты ретінде қарастырылып келген бірқатар нормалар енді адам құқықтарын қорғаудың тікелей кепілдігі ретінде жаңа бөлімге көшіріледі.
Олар жеке бапқа біріктіріліп, құқықтық тұрғыдан анағұрлым нақты әрі түсінікті сипат алады. Бұл өзгеріс Конституциядағы құқықтарды қорғау логикасын күшейтуге бағытталған.
Сөз бостандығы мен шығармашылыққа жаңа көзқарас
Жиынтық жобада сөз бостандығы мен шығармашылық еркіндігіне де жаңа мән беріледі. Бұл құқықтар енді жалпы сипатта ғана емес, нақты кепілдіктермен толықтырылады.
Атап айтқанда, зияткерлік меншікті қорғау жеке бағыт ретінде белгіленеді. Бұл демократиялық және құқықтық мемлекет жағдайында жеке тұлғаның еркін дамуы үшін маңызды шарттардың бірі ретінде қарастырылып отыр.
Неке, отбасы және экология - конституциялық құндылықтар
Бақыт Нұрмұхановтың мәлімдеуінше, Конституцияда неке мен отбасы құндылықтары айқын әрі күшейтілген түрде бекітіледі. Бұл отбасы институтының мемлекеттің тұрақты дамуы үшін маңызды негіз ретінде танылатынын көрсетеді.
Сонымен қатар, қоршаған ортаны қорғау міндеттемелері де күшейтіледі. Бұл экология мәселелерінің конституциялық деңгейде қарастырылатынын білдіреді.
Сот жүйесі мен құқық қорғау тетіктері
Айтарлықтай өзгерістер аты өзгертілген «Сот жүйесі. Прокуратура. Құқық қорғау тетіктері» бөлімінде де көзделген.
Бұл бөлімде:
- сот ісін жүргізу нысандары кеңейтіледі,
- әділеттілік пен сот тәуелсіздігінің конституциялық қағидаттары нығайтылады,
- сот жүйесіндегі кадр мәселелеріне қатысты түзетулер енгізіледі.
Сондай-ақ Конституцияда адвокатураның құқықтық мәртебесін бекітетін жеке бап қарастырылған. Бұл адвокаттардың адам құқықтарын қорғаудағы рөлін арттыруға бағытталған.
Құрылтай және жергілікті басқару
Құрылтайдың құрылуына байланысты «Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару» бөліміне де нақты түзетулер енгізіледі. Бұл жаңа институтты қолданыстағы басқару жүйесіне үйлестіру қажеттілігінен туындап отыр.
Конституция қалай жаңартылады
Жиынтық жобада тағы бір маңызды жаңалық бар. Ол - «Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізу» атты жаңа бөлімнің енгізілуі. Бұл бөлім Ата Заңның мәтінін ең үздік халықаралық тәжірибеге сай жүйелі түрде жаңартуға мүмкіндік береді.
Неге бұл маңызды
Ұсынылып отырған өзгерістер Конституцияның тек құқықтық құжат емес, адам, отбасы және әділеттілікке негізделген қоғамдық келісім екенін айқындай түседі. Неке мен отбасы құндылықтарының, адам құқықтарының және тәуелсіз соттың конституциялық деңгейде күшеюі елдің ұзақ мерзімді дамуына тікелей әсер ететін факторлар саналады.
Сондықтан бұл реформаны сарапшылар Қазақстан Конституциясының мазмұндық тұрғыдан жаңаруының маңызды кезеңі деп бағалап отыр.
