Қазақстанда жүріп жатқан конституциялық реформа жай ғана құқықтық түзетулер жиынтығы емес. Ол мемлекетті басқару жүйесінің мәнін, билік пен халық арасындағы қатынастың философиясын қайта қарауға бағытталған. Конституциялық реформа жөніндегі комиссия отырысында Мәжіліс депутаты, «Ауыл» партиясы фракциясының жетекшісі Серік Егізбаев осы өзгерістердің негізінде жатқан үш стратегиялық тіректі нақты атап өтті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл тіректер, оның айтуынша, халық билігінің шынайы іске асуына, заң шығару үдерісінің тиімділігіне және қоғамдық қатысудың күшеюіне тікелей байланысты.
Құрылтай - заң шығарушы биліктің өзегі
Реформаның басты өзегінің бірі - Құрылтайды заң шығарушы билікті жүзеге асыратын ең жоғары өкілді орган ретінде бекіту. Депутаттың пікірінше, бұл шешім заң шығару процесіндегі артық бюрократияны, палаталар арасындағы ұзақ келіссөздер мен тежегіштерді жояды.
Серік Егізбаев Конституцияда мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы ретінде халық айқын жазылғанын еске салды. Осы қағидатқа сәйкес, Құрылтай жай ғана заң қабылдайтын орган емес, халықтың билікке тікелей қатысуын қамтамасыз ететін, елдің егемендігін бейнелейтін ең жоғары легитимді институтқа айналады.
Оның айтуынша, Құрылтай заң жобасының әзірленуінен бастап, оның қабылданып, күшіне енуіне дейінгі бүкіл үдеріс үшін толық жауапкершілікті өз мойнына алады. Бұл заңдардың сапасына да, олардың орындалуына да тікелей әсер ететін маңызды өзгеріс.
Партиялық тізім - сапалы саясаттың кепілі
Екінші стратегиялық тірек ретінде Мәжіліс депутаты Құрылтайдың пропорционалды негізде, яғни партиялық тізімдер арқылы жасақталуын атады. Оның пікірінше, бұл қадам еліміздің саяси мәдениетін түбегейлі жаңа деңгейге көтереді.
Партиялық тізімдер Құрылтайдың интеллектуалдық және кәсіби әлеуетін қалыптастыратын негізгі тетікке айналады. Бұл жүйе арқылы Парламентке қоғамның әртүрлі топтарының өкілдері - ауылдағы мамандар, білімді жастар, қоғамдық белсенді әйелдер кеңінен тартылады.
Серік Егізбаевтың айтуынша, дәл осы модель заң шығарушы биліктің халыққа жақындауына және елдегі нақты мәселелердің Парламент мінберінде жүйелі түрде көтерілуіне мүмкіндік береді.
Халық Кеңесі - конституциялық деңгейдегі орган
Үшінші маңызды тірек - Халық Кеңесінің рөлі. Депутат бұл органның құзыреті бұрынғы Қазақстан халқы Ассамблеясына қарағанда әлдеқайда кең әрі пәрменді екенін атап өтті.
Ең бастысы, Халық Кеңесінің функциялары енді уақытша ережелермен немесе жарлықтармен емес, тікелей Конституциямен бекітіледі. Бұл оның мәртебесін мызғымас етеді және саяси конъюнктураға тәуелді болу қаупін жояды.
Халық Кеңесі Құрылтайға тікелей заң жобаларын енгізуге, сондай-ақ ең маңызды мемлекеттік мәселелер бойынша референдум бастамасын көтеруге құқылы. Бұл оны кеңесші органнан нақты саяси салмағы бар институт деңгейіне шығарады.
Реформа - халық алдындағы жауапкершілік
Сөзінің соңында Серік Егізбаев «Ауыл» партиясы бұл реформаларды жүзеге асыру үшін барлық кәсіби әлеуетін жұмсауға дайын екенін айтты. Оның сөзінше, партия ауыл халқының сеніміне адал болып, ел үмітін нақты іспен ақтауды басты міндет деп санайды.
Бүгінгі конституциялық реформа Қазақстан үшін тарихи кезеңнің бастауы болып отыр. Ұсынылып отырған үш тірек - Құрылтай, партиялық тізімдер және Халық Кеңесі - елде халық билігінің жаңа моделін қалыптастыруға бағытталған. Бұл модельдің қаншалықты тиімді болатыны реформаның қалай жүзеге асатынына тікелей байланысты.
