Қазақстанда Конституциялық реформаның ауқымы барған сайын айқынырақ көрініп келеді. Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның бесінші отырысында Мәжіліс депутаты Снежанна Имашева ұсынылып отырған өзгерістердің жай ғана түзету емес, іс жүзінде жаңа Конституция қабылдауға тең екенін айтты, деп хабарлайды DKNews.kz.
Оның мәліметінше, түзетулер Конституцияның 77 бабын қамтиды. Бұл – Негізгі заң мәтінінің 84 пайызы. Яғни өзгерістер барлық дерлік бөлімге әсер етіп отыр.
Жаңа Преамбула және жаңа мағына
Имашеваның айтуынша, жоба бойынша Конституцияның Преамбуласы толықтай жаңа редакцияда қабылданады. Онда жаңартылған жалпыұлттық құндылықтар, мемлекеттің миссиясы, тарихи негізі және елдің алдағы даму бағыты нақты көрініс табады.
Сонымен қатар Конституция құрылымының өзіне де өзгерістер енгізіледі. Атап айтқанда, «Халық кеңесі» және «Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізу» атты жаңа бөлімдер пайда болады. Бұған қоса, қолданыстағы төрт бөлімнің атауы мен мазмұны қайта қаралады.
Бұл өзгерістер Конституцияны тек құқықтық құжат емес, елдің стратегиялық бағытын айқындайтын негізгі келісім ретінде жаңартуды көздейді.
Мемлекеттік билік жүйесі қалай өзгереді
Депутат өз сөзінде ұсынылып отырған реформаның мәнін ашып айтты.
«Конституциялық құрылымның негіздері елеулі түрде қайта қаралып, президенттік басқару нысаны сақтала отырып, бірыңғай мемлекеттік билік жүйесінің ұйымдастырылуы өзгереді. Азаматтардың мемлекет ісін басқаруға қатысу нысандары кеңейтіліп, адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғау кепілдіктері күшейтіледі, Конституциялық Соттың Конституцияның үстемдігін қамтамасыз етудегі рөлі арта түседі. Осылайша, сөз жекелеген түзетулер туралы емес, Негізгі заңның мазмұны мен тұжырымдамалық тәсілдерін түбегейлі өзгертетін терең конституциялық жаңғырту туралы болып отыр», – деді Снежанна Имашева.
Яғни басқару формасы сақталғанымен, билік тармақтарының өзара жұмысы, азаматтардың шешім қабылдауға қатысу мүмкіндіктері және құқықтық бақылау тетіктері түбегейлі жаңарады.
Неге бұл «жаңа Конституция» деп аталады
Имашева заңнамалық логикаға да тоқталды. Ол «Құқықтық актілер туралы» Заңның 26-бабының 9-тармағын еске салды. Аталған нормаға сәйкес, егер нормативтік құқықтық актінің жартысынан астамы өзгерсе, ол жаңа редакцияда қабылдануы тиіс.
Осы тұрғыдан алғанда, мәтіннің 84 пайызы жаңаратын құжатты бұрынғы Конституцияның «жөнделген нұсқасы» деу қиын. Бұл – мазмұны, құрылымы және философиясы жаңарған Негізгі заң.
Қоғам сұранысына жауап беретін құжат
Депутаттың айтуынша, ұсынылып отырған жаңа Конституция қазіргі заман талаптарына, қоғамның сұранысына және мемлекеттің ұзақмерзімді стратегиялық мақсаттарына сай келеді. Ол тек құқықтық нормаларды бекітіп қана қоймай, азаматтық құндылықтарды, мемлекет пен қоғам арасындағы жаңа қоғамдық келісімді және елдің даму бағытын айқындайды.
Комиссиядағы талқылау көрсеткендей, Қазақстанда Конституцияны жаңарту мәселесі формалды түзетулер аясынан әлдеқашан шыққан. Қаралып жатқан жоба – мемлекеттің қалай басқарылатынын, азаматтың қандай құқыққа ие болатынын және қоғамның болашақтағы бағытын анықтайтын түбегейлі құжат.
Сондықтан бүгінгі реформаны бір сөйлеммен сипаттасақ, бұл – Негізгі заңды заманға бейімдеу ғана емес, елдің жаңа тарихи кезеңге қадам басуы.
